ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΛΑΥΡΙΟ

Απευθείας μετάβαση προς την 47^η εκδρομή στο Λαύριο

Μία από τις πολλές καταργημένες γραμμές του ελληνικού σιδηροδρομικού δικτύου είναι η γραμμή του Λαυρίου, η οποία έχει πάψει να λειτουργεί εδώ και σαράντα περίπου χρόνια. Αποτελεί μία ιδιαίτερα ιδιάζουσα περίπτωση ανάπτυξης γραμμής, τόσο λόγω του τρόπου δημιουργίας της, όσο και λόγω της περαιτέρω εξέλιξής της. Δυστυχώς, την κατάργηση της γραμμής ακολούθησε η πλήρης εγκατάλειψή της, με αποτέλεσμα η χάραξή της να είναι πλέον δυσδιάκριτη, ειδικά μέσα στις πόλεις.

Το Μάιο του 1882, ο τότε πρωθυπουργός Χ. Τρικούπης υπογράφει σύμβαση με την Ελληνική Εταιρεία Μεταλλουργείων Λαυρίου, σχετική με την κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής Αθήνας – Λαυρίου μέσα σε τρία χρόνια, καθώς και τον κλάδο Ηράκλειο – Κηφισιά. Παρόμοια με τις συμβάσεις για τις γραμμές Πελοποννήσου και Θεσσαλίας, η διάρκεια εκμετάλλευσης της γραμμής ορίζεται σε 99 χρόνια, με δικαίωμα εξαγοράς μετά από 15 χρόνια, χωρίς όμως να παρέχεται χιλιομετρική επιχορήγηση για την κατασκευή. Τελικά, το Δεκέμβρη του 1882 ιδρύεται η Εταιρεία Σιδηροδρόμων Αττικής με μετοχικό κεφάλαιο 6’000’000 δρχ., διατεθειμένο αποκλειστικά από την Εταιρεία των Μεταλλουργείων Λαυρίου.

Αν και στο πλαίσιο της γενικότερης σιδηροδρομικής προσπάθειας, η σημασία αυτής της γραμμής ήταν κάπως μικρή, αξίζει να μελετηθούν οι όροι της σύμβασης, ιδιαίτερα ευνοϊκοί για το Δημόσιο, καθώς κι η χρονική εξέλιξη της Εταιρείας. Κατά την υπογραφή της σύμβασης, το Δημόσιο κι η Εταιρεία Μεταλλουργείων είναι αντίδικοι, λόγω της αξίωσης του Δημοσίου από τον προκάτοχο της Εταιρείας Σερπιέρη φόρου και δικαιωμάτων επικαρπίας 6%, ποσό εκτιμηθέν σε 6’000’000δρχ. Κατά τη διάρκεια του δικαστικού αγώνα, ο Σερπιέρης παραχωρεί τα δικαιώματά του στη νέα Εταιρεία, η οποία αρνείται να εξοφλήσει χρέη του προκατόχου της και προσφεύγει στη Δικαιοσύνη. Κι ενώ ο δικαστικός αγώνας προβλέπεται χρονοβόρος, ο Χ. Τρικούπης κι ο Φωκίων Νέγρης, διευθυντής της Εταιρείας, συμφωνούν για την αναστολή της δικαστικής διαμάχης και στη διάθεση του διεκδικούμενου ποσού για την κατασκευή σιδηροδρομικών γραμμών. Η κίνηση αυτή του Τρικούπη είναι ιδιαίτερα ευφυής, αφού προσφέρει στην ανάπτυξη σιδηροδρόμου, ικανού να δώσει λύση στις αυξανόμενες συγκοινωνιακές ανάγκες του λεκανοπεδίου με μηδενικό κόστος για το Κράτος, το οποίο χωρίς καμία επιβάρυνση θα συμμετέχει κατά 50% στα κέρδη που υπερβαίνουν το 3%, ενώ μετά από 15 χρόνια, οπότε τα κέρδη αναμένεται να προσεγγίζουν το 7%, θα είναι δυνατή η εξαγορά του δικτύου. Για όλους αυτούς του λόγους, ο Τρικούπης παραιτείται από τη δικαστική διεκδίκηση.

Πραγματικά, το 1890, πέντε χρόνια μετά την ολοκλήρωση της γραμμής, το κέρδος αγγίζει το 3%. Το 1891 η Εταιρεία προτείνει στον Θ. Δηλιγιάννη, ο οποίος και δέχεται τις προτάσεις, τη δαπάνη 500’000δρχ. για τον εξωραϊσμό της Κηφισιάς, με αντάλλαγμα τη καθιέρωση ποσοστού κέρδους 7% για τη συμμετοχή του Δημοσίου. Η απόφαση αυτή βρίσκει την αντίδραση του, αντιπολιτευόμενου πλέον, Τρικούπη. Το 1900 τα κέρδη της Εταιρείας, μετά από 15 χρόνια εκμετάλλευσης κι ενώ είναι πια δυνατή η εξαγορά της από το Δημόσιο, αγγίζουν το 7%. Παράλληλα, όμως, η Εταιρεία των Σιδηροδρόμων Αττικής αντιμετωπίζει πρόβλημα ανταγωνισμού από την Ε.Τ.Α.Π.Π., η οποία σχεδιάζει την κατασκευή ιπποσιδηροδρόμου, με προοπτική ηλεκτροκίνησης, μεταξύ Αθήνας και Κεφαλαρίου. Έτσι, κατά το τέλος του 1900, η Εταιρεία προτείνει νέα τροποποίηση της αρχικής σύμβασης, η οποία γίνεται δεκτή από τον νυν πρωθυπουργό Θεοτόκη και περιλαμβάνει:

o δαπάνη 600’000δρχ. από την Εταιρεία για την κατασκευή άλσους στην Κηφισιά

o αναστολή του δικαιώματος εξαγοράς για άλλα είκοσι χρόνια

o απαγόρευση κατασκευής τραμ προς την κατεύθυνση της Κηφισιάς

Ο συμβιβασμός αυτός υπερψηφίζεται, συναντά όμως την αντίδραση κάποιων βουλευτών μεταξύ των οποίων και ο Φ. Νέγρης.

Έτσι, ενώ οι προβλέψεις του Τρικούπη για την οικονομική επιτυχία της γραμμής επαληθεύονται τα προσδοκώμενα κέρδη, στα οποία στόχευε η αρχική σύμβαση, δεν κατέληξαν στο Δημόσιο. Αντίθετα, για τις τροποποιήσεις των συμβάσεων, κατασκευάστηκαν έργα αμφιβόλου κοινωνικής συμβολής, σίγουρα όμως καθοριστικά για την ανάδειξη της Κηφισιάς, η οποία αποτελεί ακόμα ένα από τα πλουσιότερα προάστια της Αθήνας. Δείτε παρακάτω ένα γράφημα που αποδεικνύει την ανοδική πορεία της ετήσιας χιλιομετρικής είσπραξης (σε δραχμές ανά εγκατεστημένο χιλιόμετρο) των Σιδηροδρόμων Αττικής για την περίοδο 1886 – 1902. Αξίζει να αναφερθεί ότι το 1902 οι Σιδηρόδρομοι Αθηνών – Πειραιώς εμφάνισαν εισπράξεις 185’860δρχ. ανά εγκατεστημένο χιλιόμετρο (τιμή που έφτασε τις 194’500δρχ. το 1904). Οι εισπράξεις των Σ.Α. είναι μικρότερες και από τις αντίστοιχες των Σιδηροδρόμων Πύργου – Κατακώλου μέχρι το 1900. Σε σύγκριση με τα μεγέθη των Σιδηροδρόμων Θεσσαλίας και των Σ.Π.Α.Π. διακρίνουμε μια σχετική ομοιότητα, ενώ οι Σ.Α. είναι σαφώς πιο προσοδοφόροι από το σύμπλεγμα Κρυονερίου – Αγρινίου, του οποίου οι εισπράξεις κατά την περίοδο 1892 – 1905 κυμαίνονται μεταξύ 2’851δρχ. (το 1892) και 4’734δρχ. (το 1905) με μέγιστη τιμή τις 5’230δρχ. (το 1898). Οι εισπράξεις εμφανίζουν γενικά ανοδικές τάσεις.

Πάντως, είναι γεγονός ότι η γραμμή του Λαυρίου δεν εμφάνισε ιδιαίτερα αυξημένη επιβατική κίνηση, αλλά εμπορική. Αναφέρεται ενδεικτικά ότι το έτος 1926 κινήθηκαν στην εν λόγω γραμμή 239’740 επιβάτες, την στιγμή που η γραμμή της Κηφισιάς εξυπηρέτησε 2’790’000 επιβάτες το ίδιο έτος. Για το λόγο αυτό και η κίνηση των τρένων ήταν κάπως αραιή. Βέβαια, ήταν διαφορετικές και οι πληθυσμιακές συνθήκες τόσο στα Μεσόγεια, όσο και στην Αττική γενικότερα.

Αξίζει να αναφερθεί ότι στο δίκτυο των Σιδηροδρόμων Αττικής χρησιμοποιήθηκε και η «Ελληνίς», μια ατμομηχανή κατασκευασμένη στην Ελλάδα από το μηχανοποιείο «Βασιλειάδης» το έτος 1900, υπό την επίβλεψη του Μηχανικού Ν. Κωνσταντινίδη. Η μηχανή αυτή κυκλοφόρησε στις γραμμές Λαυρίου και Κηφισιάς μέχρι το 1938, οπότε πέρασε στους Σ.Π.Α.Π.. Άντεξε στο χρόνο (πρόλαβε και τον Ο.Σ.Ε.) και στους πολέμους, όχι όμως και στους μικρούς, στων οποίων τα χέρια (δυστυχώς) έπεσε. Βλέπετε, η Ελλάδα έχει να επιδείξει ένα μεγαλειώδες πλήθος τεχνολογικών επιτευγμάτων, οπότε μπορεί να στέλνει ελαφρά τη καρδία στο χυτήριο ένα μικρό δείγμα από αυτά.

Το 1929 οι Σ.Π.Α.Π. ανέλαβαν την εκμετάλλευση της γραμμής του Λαυρίου. Δύο χρόνια αργότερα κατασκευάστηκε ενωτική γραμμή μεταξύ Αγίων Αναργύρων και Νέου Ηρακλείου, η οποία κατάργησε τη χρήση της προηγούμενης χάραξης. Βέβαια, από παλιότερα υπήρχε ενωτική γραμμή μεταξύ του σταθμού Πελοποννήσου και της πλατείας Αττικής, από την οποία οι Σ.Π.Α.Π. κι οι Σ.Α. αντάλλασσαν τροχαίο υλικό. Το 1938 καταργείται η κυκλοφορία του τραίνου της Κηφισιάς. Το «Θηρίο» (μεγάλη ιστορία αυτό το όνομα…) έδωσε τη θέση του, αν και με λίγη καθυστέρηση, στον ηλεκτρικό σιδηρόδρομο.

Η γραμμή του Λαυρίου επαναλειτούργησε το 1952, λόγω των καταστροφών στη γραμμή από τον πόλεμο. Τότε κυκλοφόρησαν αυτοκινητάμαξες MAN/Uerdingen και οι νεοπαραληφθείσες (τότε) De Dietrich. Οι αυτοκινητάμαξες κατέβασαν το χρόνο διαδρομής μεταξύ Αθήνας και Λαυρίου στις 1.50’ (με μέση ταχύτητα λίγο μεγαλύτερη από 35km/h). Την ίδια εποχή, όμως, το Κράτος κλήθηκε να εξοφλήσει κάποια γραμμάτια προς τους ημέτερους, τα οποία είχε χρεωθεί από την Κατοχή και τον Εμφύλιο. Έτσι έχει ήδη αρχίσει η με περισσό ζήλο απαλλαγή της Αθήνας από τα επάρατα τραμ, η οποία ολοκληρώθηκε το φθινόπωρο του 1960. Πριν αυτή η θεάρεστη πράξη ολοκληρωθεί ευλαβικά, οι διόλου ιδιοτελείς καλοθελητές της πρωτεύουσας (διευκρινίζω στο σημείο αυτό ότι τα τούβλα του φόντου της παρούσας σελίδας δεν είναι τυχαία επιλεγμένα), οι οποίοι είναι ευτυχώς γι’ αυτήν μπόλικοι, φρόντισαν, το 1957, να σώσουν την αγαπημένη τους πόλη και από το βραχνά του τρένου του Λαυρίου. Τους οφείλουμε αιώνια ευγνωμοσύνη. Τα τρένα καταργήθηκαν, οι γραμμές ξηλώθηκαν, μπορούμε πλέον να κοιμόμαστε ήσυχοι (και εμείς και οι τσέπες μας). Ο εχθρός πέθανε. Φροντίσαμε μάλιστα να εκμηδενίσουμε και όλα τα σημάδια της παρουσίας του, για να μη θυμόμαστε προφανώς τις αποφράδες μέρες της ζωής του. Έγκλημα χωρίς τιμωρία… Κατά των Μεσογείων και των κατοίκων τους, οι οποίοι χρόνια τώρα απολαμβάνουν (;) τα προτερήματα (;) του σύγχρονου (;), μοντέρνου (;), ταχύτητου (;) κι ευέλικτου (;) στοιβάγματ…, συγγνώμη, ευχάριστου ταξιδιού ήθελα να πω, που τους προσφέρεται (;).

Τελείως τυχαία ήταν η πρώτη μου επαφή με τη γραμμή Λαυρίου· συγκεκριμένα, μέσω μιας συλλογής δημοσιευμάτων ονόματι «Περί Σιδηροδρόμων», στην οποία είχε συμπεριληφθεί και μια φωτογραφία της γέφυρας του Θορικού. Η γέφυρα αυτή είναι σχετικά ορατή και από το δρόμο.

® η γέφυρα του Θορικού, εν έτει 1888.

Το ενδιαφέρον για την επίσκεψη στους σταθμούς της γραμμής Λαυρίου, μου κέντρισε η παντελής απουσία υλικού σχετικά με τη γραμμή αυτή, τόσο στο διαδίκτυο, όσο και σε έντυπα μέσα. Η αναβλητικότητά μου όμως δε με άφησε να «εκμεταλλευτώ» τις απεργίες των καθηγητών και να επισκεφτώ τότε κάποια κτήρια. Πάντως, ένα απόγευμα του Ιουλίου, εξέδραμα, μέσω Μεσογείων, στο Σούνιο κι έτσι μου δόθηκε η ευκαιρία να αποκτήσω μια τελείως προκαταρκτική άποψη για τα πράγματα:

· λίγο πριν το Μαρκόπουλο, οι σιδηροτροχιές φαίνονται. Ο δε σταθμός βρίσκεται ακριβώς ανάμεσα από τον «παλιό» και τον περιφερειακό δρόμο.

· το ίδιο συμβαίνει και πριν την Κερατέα, όπου μάλιστα φαίνεται και μια μικρή γέφυρα. Δε διακρίνεται όμως κανένα κτήριο.

· ο σταθμός του Δασκαλειού δε βρίσκεται κοντά στο χωριό του Δασκαλειού, αλλά επάνω στον καινούριο δρόμο Κερατέας – Λαυρίου.

· η γέφυρα του Θορικού, ή, τέλος πάντων, αυτό που κάποτε ήταν γέφυρα Θορικού, βρίσκεται ελάχιστα μακριά από τον …Φόρο.

Την αμέσως επόμενη μέρα, ψάχνοντας τα κιτάπια μου, για κάτι εντελώς άσχετο, βρήκα ένα απόκομμα από την εφημερίδα «Ελευθεροτυπία» της 7^ης Δεκεμβρίου 2000, σχετικό με την έναρξη της κατασκευής της επέκτασης του Μετρό προς το Σταυρό, στην πλατεία Κένεντι του Χαλανδρίου. Εκεί, οι εργασίες αποκάλυψαν ράγες του Λαυρεωτικού. Η δημοσιογράφος, κα. Χ. Τζαναβάρα, η οποία κάλυψε το ρεπορτάζ, γράφει: «… Οι προκαταρτικές εργασίες αναπτύσσονται σε δύο μέτωπα: στη συμβολή της γραμμής του μετρό με την Αττική οδό, που θα κατασκευαστεί από την κοινοπραξία της νέας λεωφόρου, και στο μελλοντικό σταθμό Δουκίσσης Πλακεντίας, κοντά στην πλατεία Κένεντι στο Χαλάνδρι. Στην τελευταία αυτή θέση αποκαλύφθηκαν οι ράγες της γραμμής για το περίφημο τρενάκι του Λαυρίου, που είχε καταργηθεί πριν από μερικές δεκαετίες.» Το κείμενο συνόδευε κι η παρακάτω φωτογραφία.

® Πραγματικά, θεάρεστο έργο…

Έτσι μεταβλήθηκαν ελαφρώς και τα δικά μου σχέδια, τα οποία προέβλεπαν έναρξη της αναζήτησης των σταθμών από το Γέρακα. Τώρα, ο πρώτος σταθμός θα ήταν το Χαλάνδρι.

Και τότε άρχισαν τα δύσκολα: πήγα (μετά από φρικτή οδύσσεια στους δρόμους του Χαλανδρίου) στην πλατεία Κένεντι, για επιτόπια αναζήτηση. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μου έδωσε ένας περιπτεράς, οι γραμμές βρίσκονται κάτω από τη νησίδα της οδού Δ. Πλακεντίας, το δε εργοτάξιο του μετρό λίγο πιο κάτω. Ο ίδιος άνθρωπος μου είπε ότι δε γνώριζε για την ύπαρξη κτηρίου σταθμού στο Χαλάνδρι. Έτσι έληξε άδοξα η χαλανδροαναζήτηση. Ήταν όμως πολύ σημαντική η πληροφορία σχετικά με την ύπαρξη των γραμμών κάτω από τη νησίδα της οδ. Δ. Πλακεντίας. Ακολουθώντας ευθεία πορεία μετά το τέλος αυτής της οδού, μπαίνουμε στην οδό Αγ. Νεκταρίου στο Γέρακα. Και από εκεί, τι;

Από μια άλλη αναζήτηση, τυχαία βρήκα και άλλες πληροφορίες, των οποίων την ύπαρξη αγνοούσα. Ψάχνοντας ένα συγκεκριμένο τεστ στο περιοδικό «4ΤΡΟΧΟΙ» του Απριλίου του 1992, εντόπισα το άρθρο «Ταξιδεύοντας στην άγνωστη Ελλάδα: Οι σιδηροδρομικοί σταθμοί της Ελλάδος». Διαβάστε παρακάτω ένα απόσπασμα αυτού του άρθρου. Οι φωτογραφίες που ακολουθούν έχουν ληφθεί από αυτό το άρθρο, όπως κι οι υπότιτλοί τους. Η ορθογραφία και η σύνταξη έχουν διατηρηθεί αυτούσιες: «Γυρίζοντας στην Αθήνα κάνουμε ένα οδοιπορικό στην καταργημένη από το 1956 γραμμή Λαυρίου. Από τους δεκαεννέα αρχικούς σταθμούς έχουν απομένει μόνον εννέα. Αυτός στο Γέρακα έχει ενταχθεί σε ένα δημοτικό αθλητικό πάρκο, αυτός στην Παιανία σε κατάσταση προχωρημένης κατάρρευσης είναι στριμωγμένος ανάμεσα σε μια παιδική χαρά και σε γήπεδα αθλοπαιδιών, ενώ αυτοί στο Κορωπί και στο Μαρκόπουλο έχουν και αυτοί ενταχθεί σε δημοτικά πάρκα που όμως δεν έχουν ολοκληρωθεί. Στην Κερατέα ο πέτρινος σταθμός είναι μεν εν μέρει περιφραγμένος αλλά δεν έχει ανακαινιστεί και αγνοείται το μέλλον τους. Στο Δασκαλιό, όπως και στο Λεοντάριον (Κάντζα), το μικρό πέτρινο κομψοτέχνημα καταρρέει. Αντιθέτως, η στάση στο Θορικό λειτουργεί σήμερα σαν καφενείο, ενώ το πρώην κυλικείο του σταθμού στο Λαύριο έγινε εστιατόριο. Τα κτήρια στη Κάντζα, Μαρκόπουλο, Δασκαλιό και Λαύριο έχουν ιδιαίτερη αισθητική και αρχιτεκτονική αξία και πρέπει να κριθούν διατηρητέα.»

® Ο σταθμός στο Μαρκόπουλο είναι τυπικό παράδειγμα Σιδηροδρομικής Βιομηχανικής Αρχιτεκτονικής.

® Το κομψοτέχνημα αυτό στο Δασκαλιό, στην καταργημένη γραμμή Λαυρίου, καταρρέει ξεχασμένο.

® Στο Λαύριο, το κυλικείο του παλιού σταθμού λειτουργεί σήμερα σαν εστιατόριο.

Πριν ξεκινήσω, έπρεπε να αναζητήσω πολεοδομικές πληροφορίες. Ήμουν ιδιαίτερα τυχερός, διότι έπεσε στα χέρια μου ένας χάρτης των περιχώρων, ο οποίος, μπορεί να μην ανέφερε τους σταθμούς, είχε όμως χαραγμένη τη σιδηροδρομική γραμμή (από την Παιανία μέχρι το Κορωπί και από την έξοδο του Κορωπίου μέχρι την Αττική Οδό)! Γνωρίζοντας και αυτά τα σημεία, οι «άγνωστοι» προορισμοί περιορίστηκαν σε τρεις (Γέρακας, Κάντζα, Κερατέα). Μάλιστα, ο χάρτης της Παιανίας μου θύμισε την νησίδα, κάτω από την οποία είδα ράγες το 1995, αφού λίγο μετά από εκεί ο χάρτης εικονίζει γραμμές. Στον ίδιο χάρτη διαπίστωσα ότι η Αττική Οδός σκεπάζει το διάδρομο της γραμμής Λαυρίου μόνο επάνω στην οδό Αγίου Νεκταρίου, ή έστω, πολύ κοντά σ’ αυτήν, υπό την προϋπόθεση, βέβαια, ότι οι γραμμές πέρναγαν από την Αγ. Νεκταρίου.

Η μοναδική πληροφορία που διέθετα για το σταθμό του Γέρακα, ήταν ότι το κτήριο βρίσκεται, ή, τουλάχιστον βρισκόταν πριν από τρία χρόνια, σε ένα χώρο αθλοπαιδιών και ότι γειτνιάζει με ένα μικρό χώρο πρασίνου. Αλλά, φευ! Σε κάθε γειτονιά του Γέρακα ο χάρτης είχε κι ένα γηπεδάκι! Μόνο ένα όμως γειτνίαζε με χώρο πρασίνου: αυτό στο τέρμα της οδού Εθν. Αντίστασης, η οποία είναι συνέχεια της οδού Αγ. Νεκταρίου.

Κι επειδή τα πολλά λόγια είναι φτώχεια, το πρωΐ της 20^ης Αυγούστου, πήρα το λεωφορείο 406, το οποίο τερματίζει επί της οδού Θεσσαλονίκης, έχοντας πρώτα διατρέξει την οδό Εθνικής Αντίστασης. Για να δούμε, θα είμαι τυχερός;

Δυστυχώς, πάλι η τύχη μου γύρισε την πλάτη. Λόγω των έργων στην οδό Κλεισθένους του Γέρακα, το 406 τερματίζει στην Αγία Παρασκευή, πολύ πιο πάνω από τη Μεσογείων. Έτσι, αναγκάστηκα να αρχίσω ξανά την περιπλάνηση μέχρι να βγω σε έναν κεντρικό δρόμο. Βγήκα στη Μεσογείων, τέσσερις στάσεις πριν την αερογέφυρα του Σταυρού (που εμπνέει απόλυτη …εμπιστοσύνη σε όποιον την περνάει!). Αφού είχα φτάσει στη Μαραθώνος, μου έρχεται η …φαεινή ιδέα να μπω σε μια παράλληλο μέσα στο Γέρακα για να γλιτώσω τη βουή της λεωφόρου. Και λέω φαεινή, διότι ο χάρτης του Ο.Α.Σ.Α. που είχα μαζί μου δεν ήταν πολύ διαφωτιστικός, αναγκάζοντάς με να ψάχνω σχεδόν στο κουτουρού. Δωρεάν χάρτης, γαρ…

Και, ω του θαύματος, σε ένα σημείο βλέπω μπροστά μου ένα μεγάλο δρόμο με υπερυψωμένη νησίδα! Ως γνωστόν, από περιοχή όπου κάποτε πέρναγαν γραμμές, το να βλέπεις νησίδα, και μάλιστα τόσο πλατιά, είναι στοιχείο ενθαρρυντικό. Ανέβηκα λοιπόν επάνω στη νησίδα κι άρχισα να κατευθύνομαι νοτιοανατολικά (προς τη Μαραθώνος). Μετά από μια ανοιχτή αριστερή στροφή, φαίνεται μπροστά μου μια πλατεία και μια συστάδα δέντρων. «Ή τώρα, ή ποτέ!» λέω από μέσα μου. Προχωράω λίγο ακόμα και βλέπω την πορτοκαλί γωνία ενός χαμηλού κτηρίου με λευκό τοίχο και κεραμοσκεπή, μπροστά από ένα γήπεδο αθλοπαιδιών. Τι κάνει νιάου-νιάου στα κεραμίδια;

Το γήπεδο ήταν ανοιχτό και στην πόρτα του παλιού σταθμού υπάρχει η επιγραφή ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΑΠΟΔΥΤΗΡΙΑ. Αυτό θα πει εξέλιξη… Πάντως, προκειμένου να είχε καταντήσει όπως το Ίσσαρι και η Μαρμαριά, ας λειτουργεί και σαν χώρος αθλητισμού. Συνεχίζοντας παράλληλα προς τη Μαραθώνος, σε ένα σημείο της νησίδας το χώμα έχει διαβρωθεί και φαίνονται περίπου 10cm σκουριασμένης σιδηροτροχιάς (σιγά το εύρημα…). Οι γραμμές, αν ακολουθούν ευθεία πορεία, θα συνεχίζουν προς την οδό Σολωμού, κάτω από τη Μαραθώνος. Δείτε στο παρακάτω σκαρίφημα τη θέση του σταθμού, σχετικά με την οποία δεν υπάρχει αναφορά σε κανέναν γνωστό χάρτη των Περιχώρων. Δεν αναφέρονται όλοι οι δρόμοι της περιοχής, παρά οι γειτνιάζοντες με το κτήριο.

Αυτή η επίσκεψη ήταν αναγνωριστική, γι’ αυτό και δεν είχα πάρει μαζί μου φωτογραφική μηχανή. Την πρώτη μέρα των επισκέψεων, η πορεία θα αρχίσει από το σταθμό του Γέρακα. Ως ημέρα πραγματοποίησης της πρώτης διαδρομής ορίστηκε το Σάββατο, 26 Οκτωβρίου 2002, η δε διαδρομή θα περιλάβει το τμήμα Γέρακας – Κάντζα – Παιανία, μήκους 6.592km. Για να δούμε, τι μου επιφύλασσε το μέλλον…

Για άλλη μια φορά φάνηκα ασυνεπής στο ραντεβού μου. Έτσι, η διαδρομή αυτή έγινε μια μέρα νωρίτερα, στις 25 Οκτωβρίου. Πρώτος προορισμός ήταν πράγματι ο Γέρακας. Τα περί θέσης Γέρακα, τα είπαμε παραπάνω. Ας μην τα επαναλάβουμε. Τώρα όμως, θα δείτε και δύο φωτογραφίες που τράβηξα, μια από την πλατεία και μια από το γήπεδο.

® άποψη του σταθμού στο Γέρακα, από την παρακείμενη πλατεία.

® ο σταθμός, όπως φαίνεται μέσα από το γήπεδο.

Και μετά άρχισαν πάλι οι απογοητεύσεις. Η οδός Σολωμού δεν είναι παρά ένας χωματόδρομος, στον οποίο σουλατσάρουν ελεύθεροι όλοι οι «έμπιστοι» σκύλοι των Γλυκών Νερών, άπαντες άριστα εκπαιδευμένοι στο να φυλάν (καταπατημένες) ιδιοκτησίες. Όπως αντιλαμβάνεστε, μου ήταν πολύ δύσκολο να περπατήσω αυτό το αξιολύπητο δρομάκι. Αποφάσισα έτσι να βγω στη γραμμή, περνώντας πρώτα από τη λεωφόρο (τρόπος του λέγειν) Σπάτων, αλλά πάλι, …τζίφος! Μπήκα κιόλας στα Γλυκά Νερά μήπως και γίνει κάτι, αλλά δεν… Η Αττική Οδός μου δημιούργησε υποψίες ότι ίσως για χατίρι της αποτελειώθηκε η ετοιμόρροπη Κάντζα. Για γραμμές δε, λόγος να μη γίνεται!

Αφού το πήρα απόφαση ότι δεν επρόκειτο να δω την Κάντζα, βγήκα στη Λ. Λαυρίου για να πάρω το λεωφορείο για την Παιανία, τον επόμενο δυνάστη μου. Η μοναδική πληροφορία για το σταθμό της Παιανίας, δινόταν από τον οδικό χάρτη, ο οποίος απεικόνιζε γραμμές μετά την οδό Αττικής και ένα μεγάλο πάρκο πλησίον της. Ακολουθώντας την πεπατημένη, ρώτησα έναν περιπτερά, ο οποίος όμως δεν ήταν ενημερωμένος όσο ο αντίστοιχος Χαλανδρινός: δεν είχε ακούσει ποτέ για την εν λόγω οδό. Και άντε τώρα να ψάχνεις ολόκληρη Παιανία για να βρεις ένα δρόμο… Μετά από ψάξιμο μιας ώρας, το πήρα απόφαση ότι η μέρα εκείνη δεν ήταν η τυχερή μου. Κι έτσι πήρα το δρόμο για τη στάση του λεωφορείου. Αυτή ήταν η «Σινέ Παιανία»

Αυτή όμως τη φορά, η τύχη ήταν με το μέρος μου. Διαβάζοντας τον πίνακα με τις στάσεις του δρομολογίου 308 «Κορωπί – Παιανία – Στ. Εθν. Άμυνας» διαπίστωσα ότι αυτό το δρομολόγιο τρεις στάσεις νωρίτερα περνάει από την οδό Αττικής: Μπίνγκο! Τι είναι τρεις στάσεις; ούτε δέκα λεπτά δρόμος! Πραγματικά, σε λίγο ήμουν σε ένα μεγάλο πάρκο, με τον παλιό σταθμό στη μέση. Το κτήριο είναι πολύ καλά διατηρημένο (σε δέκα χρόνια κατάφεραν να το φτιάξουν…) και, σε αντίθεση με το αντίστοιχο του Γέρακα, δε φαίνεται να χρησιμοποιείται. Μάλιστα, οι πόρτες του έχουν μπροστά κάγκελα, όπως θα δείτε στις τρεις φωτογραφίες που έπονται.

® ο σταθμός της Παιανίας, όπως φαίνεται από την πλατεία του.

® μια ακόμα λήψη από την πλατεία.

® το πίσω μέρος του σταθμού.

Για να εξακριβώσω την ύπαρξη γραμμών, όπως απεικόνιζε ο χάρτης, διέσχισα την οδό Αττικής μέχρι το τέρμα της. Η επιπλέον αυτή πεζοπορία δικαιώθηκε: οι γραμμές ξεπροβάλλουν μέσα από την άσφαλτο και συνεχίζουν ακάθεκτες (;) προς το Κορωπί

® φωτογραφία των γραμμών, ληφθείσα από το δρόμο.

® οι γραμμές συνεχίζουν προς το Κορωπί κι εγώ τις φωτογράφισα, πατώντας σε ένα σάπιο στρωτήρα, κρυμμένο κάτω από την ημιάγρια βλάστηση.

Έτσι, ήξερα από πού θα άρχιζα την επόμενή μου εξόρμηση, η οποία ορίστηκε για την 17^η Νοεμβρίου 2002, ημέρα Κυριακή.

Στις 30 Οκτωβρίου, όλα τα αρχεία είχαν τοποθετηθεί στον ftp φάκελό μου, ώστε να διατεθούν στον ιστό δύο μέρες αργότερα, όπως είχα προγραμματίσει. Όμως, ένα δημοσίευμα την ίδια ημέρα στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», με ανάγκασε να κάνω μια μικρή αλλαγή στην παρούσα σελίδα. Προς αποφυγήν παρεξηγήσεων, σάρωσα το οικείο άρθρο από τη σελίδα 62 της εφημερίδας, φύλλο 8’200/30-10-2002 και σας το παραθέτω αυτούσιο. Μπορείτε να το κατεβάσετε και από την ιστοσελίδα της εφημερίδας, http://www.enet.gr. Δώστε προσοχή στην τελευταία πρόταση: Οι ιδιοκτήτες των λεωφορείων των Μεσογείων βαρύνονται από παλιά με το έγκλημα της πίεσης που άσκησαν στους πολιτικούς και σταμάτησαν τη λειτουργία του τρένου που πήγαινε μέχρι το Λαύριο, για να έχουν δουλειά αυτοί (!).

Καθώς το πρωΐ της 17^ης Νοεμβρίου ξεκινούσα για τα Μεσόγεια, δεν είχα ακόμη ξεκαθαρίσει τι θα έκανα με την εκκρεμότητα της Κάντζας. Το μόνο σίγουρο ήταν το …λεωφορείο που θα έπαιρνα, το 308, το οποίο καταλήγει στο Κορωπί, μπορεί όμως να με αφήσει και στην Λεωφόρο Λεονταρίου. Τελικά, αποφάσισα να ψάξω για άλλη μια φορά το ερείπιο που λέγεται σταθμός Κάντζας.

Κατέβηκα από το λεωφορείο στα Γλυκά Νερά, στο ύψος της οδού Αφανών Ηρώων, την οποία άρχισα να διασχίζω. Μετά από λίγο, ο δρόμος άρχισε να ανηφορίζει κι εγώ πάλι να ψάχνομαι. Τελικά, ρώτησα έναν περίοικο, ο οποίος μου υπέδειξε τη σωστή διαδρομή και με ενημέρωσε για την ελεεινή κατάσταση του κτηρίου. Μάλιστα, μου είπε ότι θα έβλεπα και τις σιδηροδρομικές γραμμές και ένα …πάρκινγκ, όπου παλιότερα «αράζανε», κατά την έκφρασή του, τα τρένα. Έτσι, κατηφόρισα προς τη Λεωφόρο Λεονταρίου και κατευθύνθηκα ανατολικά. Πραγματικά, μετά από 15’ περίπου, είδα απέναντί μου τον τρύπιο τοίχο της Κάντζας. Αν θέλετε κι εσείς να επισκεφθείτε το κτήριο (;), χρησιμοποιήστε το λεωφορείο 324 «Στ. Εθν. Άμυνας – Κάντζα – Παλλήνη» και κατεβείτε στη στάση «Καμπά». Ο σταθμός βρίσκεται στα είκοσι μέτρα από εκεί.

Θα πείτε λοιπόν, «είκοσι μέτρα, σιγά την απόσταση». Ναι, μόνο που τα είκοσι μέτρα είναι απόλυτη απόσταση, στην ευθεία. Για να φτάσω τελικά εκεί, έπρεπε να ανεβοκατέβω κάμποσα χωμάτινα λοφάκια, να κάνω χαλκομανία μερικές δεκάδες σαλιγκάρια και να γεμίσω νερά, εξ’ αιτίας της τροπικής βλάστησης από χορτάρια, τα οποία ευνοούσε η υγρασία. Τέλος πάντων, μετά από αυτό το ριψοκίνδυνο πέρασμα (τύφλα να ‘χει το Camel Trophy…), έφτασα έξω από το ερείπιο. Δυστυχώς, δε μπόρεσα να διακρίνω καθόλου γραμμές, αν και κρίνοντας από τα «λοφάκια», μάλλον δεν υπάρχουν πια εκεί γραμμές, εκτός και αν ήταν κρυμμένες κάτω από τα χορτάρια και τα γαϊδουράγκαθα. Το κτήριο είναι περιφραγμένο, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η προσέγγισή του. Δείτε παρακάτω τις φωτογραφίες που τράβηξα. Ίσως η υγρασία να τις έχει κάνει κάπως θαμπές.

® ο σταθμός, όπως φαίνεται από το δρόμο.

® η πρόσοψη του σταθμού, περιφραγμένη.

® η βόρεια πλευρά του κτηρίου.

® η διάσημη τρύπα.

® η τρύπα σαν …λεπτομέρεια!

® το πίσω μέρος του σταθμού.

Αφού λοιπόν έληξε, θριαμβευτικά, η καντζοαναζήτηση, πήρα το δρόμο της επιστροφής στη Λεωφόρο Λαυρίου για να πάρω πάλι το 308 και να πάω στο Κορωπί. Ευτυχώς, η κίνηση ήταν ελάχιστη κι έτσι σε λιγότερα από 20’ βρισκόμουν στο Κορωπί. Το λεωφορείο με άφησε σχετικά ψηλά κι εγώ άρχισα να κατευθύνομαι νότια, στον κεντρικό δρόμο. Αυτή τη φορά όμως η ενημέρωσή μου ήταν ελλιπέστατη. Ρώτησα μια γριούλα κι έναν περιπτερά, αλλά κι οι δύο μου είπαν κατά λέξη «πέρναγε ποτέ τρένο από εδώ;». Συνεχίζοντας το περπάτημα, έφτασα σχεδόν στο τέρμα του Κορωπίου, όταν βλέπω απέναντί μου έναν καφενέ γεμάτο ηλικιωμένους. Πάω και τους ρωτάω: «θα φτάσεις στο ύψος του Δημαρχείου και θα πας στα δεξιά του δρόμου. Εκεί είναι η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής. Ένα τετράγωνο πιο πίσω είναι ο σταθμός». Ελαφρώς ασαφής η πλοήγηση, οπότε ξανανεβαίνω στο 308, από την αφετηρία του τώρα, και κατεβαίνω στη στάση «Δημαρχείο». Πραγματικά, βρήκα την Αγία Παρασκευή, όπου μάλιστα γινόταν κι ένα μνημόσυνο… Ένα τετράγωνο πιο πίσω είδα το σήμα κατατεθέν των ψόφιων γραμμών: γιγαντιαίων διαστάσεων νησίδα! Υπήρχε κι ένα σπιτάκι, αλλά έχοντας εγώ μείνει στο άρθρο του 1992, πίστευα ότι κάπου εκεί θα ήταν και το πάρκο. Ανέβηκα στη νησίδα λοιπόν και κατευθύνθηκα ανατολικά. Σε πολλά σημεία της νησίδας οι γραμμές φαίνονται ικανοποιητικά, όπως θα δείτε και στις παρακάτω φωτογραφίες.

® εδώ η νησίδα είναι πολύ πιο πλατιά απ’ τις αντίστοιχες στο Γέρακα και την Παιανία.

® αν σας πω ότι σάρωσα αυτή τη φωτογραφία 9 φορές μέχρι να την πετύχω, θα με πιστέψετε;

® το σήμα κατατεθέν του ελεεινά ερασιτέχνη φωτογράφου: να φωτογραφίζει τη σκιά του!

Φτάνοντας στο τέλος της πόλης, επέστρεψα πίσω. Κατά την επιστροφή μου, φωτογράφισα και το κτήριο. Θαυμάστε το.

® η νότια πλευρά του κτηρίου.

® η δυτική πλευρά.

Πάει κι αυτό λοιπόν. Επιστροφή τώρα στο δρόμο, για να βρω μέσο και να πάω στο Μαρκόπουλο. Τελικά, μου έλαχε ένα ταξί με πολυλογά οδηγό. «Φωτογραφική μηχανή έχεις στο βαλιτσάκι;». «Ναι, είμαι χομπίστας φωτογράφος». «Καλά, έχει κάτι σπουδαίο το Μαρκόπουλο για να βγάλεις;». «Κάνω μια εργασία για τους σταθμούς της παλιάς γραμμής του Λαυρίου». «Του Λαυρίου; Πολύ ενδιαφέρον. Πολλά χρόνια δεν είναι αχρησιμοποίητη αυτή η γραμμή;». Ευτυχώς, το Μαρκόπουλο ήταν κοντά κι η ανάκριση έλαβε γρήγορα τέλος!

Ο σταθμός στο Μαρκόπουλο είναι σε πολύ καλή κατάσταση. Δυστυχώς, το café-bar ήταν κλειστό, αλλά η πρόσβαση στο πάρκο, το οποίο χρησιμοποιείται σαν parking, είναι ελεύθερη. Έτσι έβγαλα με την άνεσή μου τις παρακάτω φωτογραφίες. Οι πρώτες δύο έχουν ληφθεί από το δρόμο. Αν ήταν κάτι που με εντυπωσίασε από τη γραμμή, αυτό ήταν το τερατώδες χαλίκι.

® η πρόσοψη του σταθμού, φωτογραφημένη από τη νησίδα του απέναντι δρόμου.

® η πρόσοψη από το ίδιο σχεδόν σημείο.

® το ειδοποιός διαφορά του πάρκου του σταθμού: ένας συρμός με επικεφαλής την Breda Δι.7.113.

® το τέρμα του πάρκου. Όχι, δεν πήγα μέχρι το τέρμα της πόλης…

® πλήρης άποψη της δεξιάς πλευράς της Breda.

® ο σταθμός από την πλευρά των γραμμών.

® Η βόρεια πλευρά του σταθμού κι η Breda στο φόντο.

Έτσι, τελείωσε η δεύτερη εξόρμησή μου στους σταθμούς της γραμμής Λαυρίου – Αγίων Αναργύρων. Το επόμενο (και τελευταίο) ταξίδι, το οποίο θα περιλαμβάνει την περιοχή της Κερατέας (όπου υπάρχει και το επισκευασμένο κομμάτι της γραμμής), του Δασκαλειού και του Λαυρίου, ορίστηκε για την Παρασκευή, 20 Δεκεμβρίου 2002, καιρού (και Πολυτεχνείου…) επιτρέποντος.

Δυστυχώς, τη μέρα εκείνη, ούτε ο καιρός (χιόνισε!), ούτε το Πολυτεχνείο επέτρεψαν την πραγματοποίηση της τρίτης και τελευταίας (;) εκδρομής. Όμως, το δελτίο της Ε.Μ.Υ. για το Σάββατο ήταν σαφώς πιο ενθαρρυντικό. Έτσι, το πρωΐ της 21^ης Δεκεμβρίου ο καιρός ήταν στις καλές του. Ευνοϊκό σημάδι… Επιβιβάστηκα σε λεωφορείο του υπεραστικού Κ.Τ.Ε.Λ. με προορισμό την Κερατέα και η τελευταία εκδρομή στη γραμμή Λαυρίου μόλις άρχιζε! Αν και οι δρόμοι δεν είχαν ιδιαίτερη κίνηση, μέσα στο λεωφορείο επικρατούσε το αδιαχώρητο. Πάντως, μέσα σε 50’ είχα φτάσει στην Κερατέα. Βρήκα εύκολα το σταθμό, το βυτιοφόρο, το εμπορικό βαγόνι και (περιφραγμένη) την κόκκινη δρεζίνα. Κάντε κλικ στους παρακάτω υπότιτλους για να δείτε πλήρεις τις φωτογραφίες. Δυστυχώς, ο χώρος που μου παρέχει το Ε.Μ.Π. είναι περιορισμένος, οπότε πρέπει να υπολογίζω και το τελευταίο …bit!

® το βυτιοφόρο και το εμπορικό βαγόνι.

® η βόρεια πλευρά του σταθμού, με βαμμένη πινακίδα.

® η πρόσοψη του σταθμού. Προσέξτε τη λεπτομέρεια κάτω αριστερά: Χ.Σ. 17.609 Λαυρίου – Αγίων Αναργύρων!

® η κόκκινη δρεζίνα.

® και οι γραμμές συνεχίζουν… (;)

Αφού τελείωσε κι η υπόθεση Κερατέα (ή, Κερατιά, όπως είναι το «εναλλακτικό» όνομα της πόλης), άρχισε η δασκαλειοαναζήτηση, μια διαδικασία καθόλου δύσκολη, μιας και είχα πολύ καλή πληροφόρηση (στο σημείο αυτό, θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους όσους συνέβαλαν στην πληρότητα του παρόντος, δίνοντάς μου χρησιμότατες πληροφορίες). Όπως είχε σημειώσει και ο αρθρογράφος του 1992, πρόκειται για ένα κομψοτέχνημα που κατέρρεε ξεχασμένο. Τώρα είναι σε πολύ καλή κατάσταση. Θαυμάστε το:

® η πρόσοψη του κτηρίου.

® η επιγραφή του σταθμού στη βόρεια πλευρά του. Λίγο δύσκολα διαβάζεται…

Στο αυτοκίνητο προς το Θορικό, είδα μια μεταλλική γέφυρα, αλλά δυστυχώς δεν πρόλαβα να τη φωτογραφίσω. Τουλάχιστον, στο Θορικό ήμουν ακίνητος, και κατάφερα να βγάλω τρεις φωτογραφίες.

® η γέφυρα του Θορικού, εν έτει 2002. Αφού δεν έσπασε όταν τη διέσχιζα, πάλι καλά…

® Bochum 9.1886, ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

® ο φόρος.

Το Λαύριο πλέον δεν απείχε παρά λίγα χιλιόμετρα! Κι η δική μου εκδρομή βάδιζε προς τη δύση της. Η μόνη παραφωνία στο σταθμό του Λαυρίου, ένα σταθμευμένο αυτοκίνητο ακριβώς μπροστά από το σταθμό. Το δε πέτρινο κτίσμα απέναντι από το σταθμό φιλοξενεί ένα ταχυφαγείο. Από το σταθμό του Λαυρίου, σε αξιοπρεπή κατάσταση βρίσκεται μόνο η πρόσοψη. Το πίσω μέρος είναι περιφραγμένο με πλέγμα, άρα απροσπέλαστο. Η πίσω όψη είναι έτοιμη να πέσει.

® η πρόσοψη του σταθμού.

® το εστιατόριο.

® πλήρες το συγκρότημα κτηρίων του Λαυρίου.

® η πίσω πλευρά, όπου κάποτε θα υπήρχαν γραμμές.

Αυτές ήταν οι τελευταίες φωτογραφίες από την εκδρομή μου στους σταθμούς της γραμμής Λαυρίου. Οι τελευταίες; 

Φαίνεται, όμως, ότι τα Μεσόγεια είναι η …τυχερή μου περιοχή. Έτσι, το πρωΐ της 15^ης Ιανουαρίου 2003, μόλις 24 ημέρες μετά την τελευταία επίσκεψη μου εκεί, το Ε.Μ.Π. μου προσέφερε μια εκδρομή στον Α.Η.Σ. του Λαυρίου, του οποίου οι ύψους 150m (δηλαδή, δύο φορές και κάτι η γέφυρα του Αχλαδοκάμπου!) καμινάδες φαίνονται στη φωτογραφία με τη γέφυρα του Θορικού. Δεν έβγαλα φωτογραφίες, είδα όμως κάποια στοιχεία για τη χάραξη και την κατάσταση της γραμμής, τα οποία δύσκολα διακρίνονται από λεωφορείο του Κ.Τ.Ε.Λ. (λόγω του δρομολογίου που ακολουθεί), αλλά και από αυτοκίνητο:

¨ η γέφυρα, την οποία είχα προσέξει τον προηγούμενο Ιούλιο, βρίσκεται επάνω στην διασταύρωση προς Κουβαρά και φαινόταν με πολύ άσπρα χαλίκια, τα οποία συγκρατούνταν από μαδέρια! Κάτω από τη γέφυρα περνάει δρόμος· μάλιστα, υπάρχει και σήμανση για το ύψος της γέφυρας (δεν μπόρεσα να το δω).

¨ λίγο πριν την Κερατέα, η γραμμή φαίνεται ικανοποιητικά από το δρόμο, μαζί με ένα μικρό ζεύγμα. Λίγο πιο μακριά, υπάρχει ένα γήπεδο με μεγάλους προβολείς. Πάντως, δε μπορώ να πω ότι εκεί η γραμμή είναι στην καλύτερη δυνατή κατάσταση…

¨ στα φανάρια προς Κερατέα, από τον κεντρικό δρόμο, δείτε ένα σήμα της τροχαίας για αφύλακτη διάβαση κι ένα STOP λίγο πριν τις γραμμές!

¨ αν κάποιος σας έλεγε ότι για τη γραμμή του Λαυρίου υπάρχει ανισόπεδη διάβαση, τι θα κάνατε; Εγώ θα του συνιστούσα έναν καλό ψυχίατρο, μήπως κι απαλλαγεί από τις παραισθήσεις του. Θα είχα άδικο, διότι λίγο μετά την Κερατέα, οι γραμμές φαίνονται (λίγο πιο χαμηλά από το δρόμο) και μετά από τη διάβαση συνεχίζουν (;) από ανατολικά! Βέβαια, στο κάτω μέρος της διάβασης υπάρχει ένας μικρός δρόμος, οπότε υποθέτω άλλη μια καταπάτηση…

¨ εκτός της γέφυρας που ανέφερα, μετά το Δασκαλειό υπάρχει ένα σημείο, όπου οι γραμμές είναι μετέωρες για μήκος ενός μέτρου περίπου. Η χάραξη φαίνεται πολύ ικανοποιητικά, ενώ λίγο αργότερα, μετά από μια άλλη γέφυρα του δρόμου, τις βλέπουμε πάλι στα ανατολικά.

¨ η γέφυρα του Θορικού δεν είναι τόσο μεγάλη, τελικά… Ωστόσο, μην επιχειρήσετε να συνεχίσετε από εκεί προς Δασκαλειό, αφού οι γραμμές φαίνονται για πολύ λίγο.

Το φθινόπωρο ήρθαν οι απεργίες των Πανεπιστημιακών κι, αφού ούτως ή άλλως ήταν αδύνατη η μακρά απομάκρυνσή μου από την Αθήνα, είπα να ξαναεπισκεφτώ το Λαύριο, για να βγάλω λίγο περισσότερες φωτογραφίες απ’ ότι στην 3^η εκδρομή, αυτή της 21^ης Δεκεμβρίου 2002. Τώρα ο προορισμός ήταν πολύ πιο συγκεκριμένος από ότι στις προηγούμενες εξορμήσεις – αν και αυτό δεν έχει πολύ μεγάλη σημασία… Ούτε είχα ορίσει από παλιότερα τη μετάβασή μου αυτή. Κατέβηκα στην πλησιέστερη στάση, το λεωφορείο προς «ΣΟΥΝΙΟ ΜΕΣΟΓ.» φάνηκε στον ορίζοντα, του έκανα σινιάλο, σταμάτησε, ανέβηκα κι άρχισε η τέταρτη εκδρομή στο Λαύριο! Ημερομηνία πραγματοποίησης: Πέμπτη, 25 Σεπτεμβρίου 2003, απόγευμα.

Όταν έχεις στην …προϊστορία σου πολλά χιλιόμετρα πεζοπορίας και μετακίνησης με Μ.Μ.Μ., σαφώς δεν περιμένεις να δεις και πάρα πολλά από τη διαδρομή. Ωστόσο, αυτός ο σοφός που είπε «γηράσκω αεί διδασκόμενος» φαίνεται ότι κάτι ήξερε. Συγκεκριμένα είδα:

Ø το σημείο ισόπεδης συνάντησης των γραμμών (ή, τουλάχιστον, ότι υπάρχει απ’ αυτές) μεταξύ Παιανίας και Κορωπίου· βρίσκεται λίγο μετά, όπως επιστρέφουμε στην Αθήνα, από τη στάση των αστικών λεωφορείων «Ταβέρνα Μερκούρη».

Ø το περιφραγμένο τμήμα στα Καλύβια, με το μπλε χρώματος επιβατικό βαγόνι.

Ø ότι το μέγιστο επιτρεπόμενο ύψος οχημάτων που μπορούν να διέλθουν από την κάτω διάβαση της γέφυρας Πέτα είναι 3.2m.

Ø ότι καθώς φεύγουμε από τον Κουβαρά για την Κερατέα, από τον επαρχιακό δρόμο, στα αριστερά φαίνονται ικανοποιητικά (αν και η εν κινήσει φωτογράφησή τους είναι πρακτικά ανέφικτη) δύο σκουριασμένα ζεύγματα, μέσου σχετικά μήκους, στηριγμένα σε λίθινα βάθρα, επί καμπύλης.

Ø το πόσο δύσκολα φωτογραφίζεται εν κινήσει η μεταλλική γέφυρα μετά το Δασκαλειό!

Με τα πολλά, φτάσαμε στο Λαύριο. Μου έκανε εντύπωση το ότι στο τέρμα υπήρχαν περισσότεροι επιβάτες μέσα παρά στη Μεσογείων! Κι όπου τέρμα, το προαύλιο του σιδηροδρομικού σταθμού! Ιεροσυλία; μάλλον η ασέλγεια του δολοφόνου στο πτώμα του δολοφονημένου· τι να κάνουμε, ο καθένας δίνει ότι έχει … Τέλος πάντων…. Τώρα ήμουν ξανά στο Λαύριο, έχοντας απόθεμα 55 λήψεις στη φωτογραφική μηχανή (κι όχι 5 όπως πριν από εννέα μήνες) και όντας ξεκούραστος (κι όχι πτώμα από την ταλαιπωρία της προηγούμενης διαδρομής). Λοιπόν, ο σταθμός τελεί υπό ανακαίνιση, όπως θα δείτε και στις φωτογραφίες που ακολουθούν. Και το εσωτερικό του ήταν γεμάτο μπογιές και λοιπά παρόμοια αντικείμενα.

® αυτό το οίκημα χρησίμευε σαν ξενώνας για το προσωπικό των νυχτερινών αμαξοστοιχιών.

® η βόρεια πλευρά του σταθμού.

® οι νότια κι ανατολική πλευρές του σταθμού.

® η νότια πλευρά κι η πρόσοψη του σταθμού, φωτογραφημένες από το εστιατόριο.

® ο σταθμός από την πλευρά του δρόμου. Αυτή τη φορά ο φίλος μας με το Opel αποδείχτηκε πιο συνεργάσιμος!

® η πρόσοψη του σταθμού από μια άλλη οπτική γωνία.

® λεπτομέρεια από τη στέγη του εστιατορίου.

® ο διάδρομος των γραμμών, που κατά περίεργο τρόπο δεν έχει καταπατηθεί. Φαίνεται ότι στο Λαύριο τα Πολεοδομικά Σχέδια τηρούνται κάπως πιο επιμελώς από την Αθήνα.

Αφού τελείωσε η φωτογράφηση, ετοιμάστηκα για την επιστροφή, η οποία όμως θα περιελάμβανε και μια ενδιάμεση στάση στο Θορικό. Ευτυχώς τα λεωφορεία περνούν κάθε 30’, οπότε δε θα είχα μεγάλη αναμονή εκεί. Ο εισπράκτορας του λεωφορείου με ενημέρωσε ότι το αρχαίο θέατρο του Θορικού είναι το δεύτερο αρχαιότερο της Ελλάδας. Κατέβηκα στη διασταύρωση με το δρόμο προς τον Α.Η.Σ.: για δεύτερη φορά ήμουν στο Θορικό. Και τώρα, είχα γεμάτο φιλμ, όχι άδειο! Έτσι, εκεί βγήκαν έξι θεματικές φωτογραφίες:

® η μεγάλη γέφυρα, όπως φαίνεται από το δρόμο προς τη Δ.Ε.Η.

® η πορεία των γραμμών επάνω στη μεγάλη γέφυρα. Η διάβασή της δεν είναι καθόλου δύσκολη, αν και σας συνιστώ να μην εμπιστευτείτε τα μαδέρια· καλύτερα να πατήσετε σε σημεία, κάτω από τα οποία υπάρχουν στρωτήρες.

® χρώματα φθινοπώρου στη μικρή γέφυρα…

® λιθόκτιστη στήριξη του επιχώματος από την πλευρά της θάλασσας.

® ο σταθμός από τη γέφυρα.

® λεπτομέρεια.

Απέναντι από το Θορικό φαίνεται και η Μακρόνησος.

® διάφορα κτίσματα.

® διάφορα κτίσματα ξανά. Μάλλον πρέπει να επισπεύσω την αγορά τριπόδου…

Θυμήθηκα και τους στίχους του Άρη Αλεξάνδρου:

Έτσι που γυρίζαμε

γυαλίζουνε οι ράγες

στο σκοτάδι

απ’ την πολλή σιωπή.

Καλό σας απόγευμα…

«Ήλιος με δόντια» ήταν η ετυμηγορία των μετεωρολόγων για το πρωΐ της Τρίτης, 6 Ιανουαρίου 2004, ανήμερα των Φώτων. Και για άλλη μια φορά έπεσαν έξω. Πολύ ωραία μέρα, ότι έπρεπε για μη προγραμματισμένη φωτογραφική εξόρμηση στην εξοχή και τον καθαρό αέρα. Με δύο φιλμ 36 εκθέσεων (ένα των 21^ο κι ένα των 24^ο), τη φωτογραφική μηχανή και πολλή όρεξη, η 5^η εκδρομή στο Λαύριο ξεκίνησε!

Κατέβηκα στο δρόμο και μετά από λίγο πέρασε το λεωφορείο για το Λαύριο. Λίγος κόσμος, καίτοι γιορτινή μέρα. "Κερατέα, φοιτητικό" είπα στον εισπράκτορα και το ταξίδι στη σχεδόν άδεια Μεσογείων συνεχιζόταν. Έξω από την Ε.Ρ.Τ. η φωτεινή πινακίδα υπενθυμίζει στους διερχόμενους ότι σε διακόσιες τόσες μέρες αρχίζουν οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Θυμάμαι ποια Ελλάδα παρουσιαζόταν πριν εφτά χρόνια στο φάκελο υποψηφιότητας και οι συγκρίσεις είναι αναπόφευκτες... Τέλος πάντων. Λόγω της αραιής κίνησης, τόσο στη Λαυρίου, όσο και μέσα στις πόλεις, σε σχεδόν 45', γύρω στις 11.15, φτάναμε στην Κερατέα.

Αποβιβάστηκα στην πρώτη στάση της πόλης κι άρχισα να κινούμαι με κατεύθυνση προς ανατολικά. Πράγματι, μετά από λίγα οικοδομικά τετράγωνα έφτασα στο χώρο των γραμμών (των ποιών;) και άλλαξα ρότα προς βορράν. Σε λίγα μέτρα είδα ένα παροπλισμένο σκυροβάγονο, προφανώς των Σιδηροδρόμων Θεσσαλίας (είχε δύο συγκρουστήρες):

® μέσα στη μέση του πουθενά…

Το περπάτημα συνεχίστηκε για λίγες δεκάδες μέτρα ακόμα, οπότε και βρήκα τα απομεινάρια ενός παλιού ζεύγματος, από το οποίο πια μονάχα οι ράγες έχουν απομείνει να αιωρούνται. Για να το φωτογραφήσω αναγκάστηκα να κατέβω μέχρι την κοίτη του μικρού ρυακιού. Μη φανταστείτε ότι πρόκειται για κανένα μεγάλο ρέμα...

® λήψη μέσα από την κοίτη. Όχι άλλα καλάμια!

® ηθικού διδάγματος, μέρος πρώτον: ποτέ για φωτογράφηση στην Κερατέα τις πρωϊνές ώρες.

Πάλι πίσω. Καθώς πλησίαζα στο σταθμό έβλεπα πως μάλλον θα επαναλαμβάνονταν οι περυσινές εικόνες. Λάθος! Στο σταθμό υπάρχει νέο τροχαίο υλικό, όπως μπορείτε να δείτε και στις φωτογραφίες που ακολουθούν.

® μικρό ζεύγμα λίγο πριν το Σ. Σ. Κερατέας, κρυμμένο κι αυτό μέσα στα καλάμια.

® διάταξη αλλαγών στ. Κερατέας. Το κλειδί δεν ήταν του ίδιου τύπο με τα πελοποννησιακά· είχε μόνο ένα όρθιο βραχίονα, ο οποίος συνδεόταν απευθείας με την καδένα, χωρίς κάποια μάζα για ασφάλιση. Έτσι, δε δυσκολεύτηκα καθόλου να γυρίσω την αιχμή προς την κύρια γραμμή.

® τα απαραίτητα γκράφιτι.

® σε ένα δέντρο της πίσω αυλής του σταθμού κοιμόταν ένα γατάκι. Παρόλο που αναγκάστηκα να το πλησιάσω πολύ με τη μηχανή, ο θόρυβος των καθρεπτών δεν το ξύπνησε.. Αλλά τη μπουγάδα, ποιος πήγε και την άπλωσε;

® ηθικού διδάγματος, μέρος δεύτερον.

® ο σταθμός ληφθείς από άλλη γωνία. Το φορτηγό δίπλα είναι το ίδιο με αυτό που είχα βρει και πέρυσι!

Επόμενη στάση, Δασκαλειό. Κι επειδή το δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός σοφού, κατευθύνθηκα (δυστυχώς δε συγκράτησα το δρόμο που πάει κατ' ευθείαν στο σταθμό, αν και η εύρεση του τελευταίου δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολη...) πάλι προς τον κεντρικό δρόμο με σκοπό να ναυλώσω κάποιο ταξί. Ευτυχώς, λόγω της αργίας, η πιάτσα ήταν γεμάτη. Μου είπαν που να μπω, μπήκα, μπήκε και ο οδηγός, ένας τριαντάρης, και ξεκινήσαμε. Η διαδρομή ήταν πλήρως προδιαγεγραμμένη: σταθμός Δασκαλειού, γέφυρα, Κουβαράς. Ο οδηγός ήταν ντόπιος οπότε αλίευσα διάφορες πληροφορίες για την περιοχή. Όπως, για παράδειγμα, ότι ο καινούριος δρόμος ήταν έργο της δικτατορίας κι ότι μετά την πτώση της αμελήθηκε πλήρως το δεύτερο ρεύμα, κάτι που είναι (ακόμα!) υπό κατασκευή. Αλλά το σπουδαιότερο ήταν το ότι στο Δασκαλειό το ταξί δε σταμάτησε επάνω στον κεντρικό δρόμο, αλλά σε έναν παράδρομο, ο οποίος οδηγεί κατ' ευθείαν στο σταθμό. Εκεί έβγαλα και τις παρακάτω φωτογραφίες.

® φωτογραφία που ομοιάζει με την πρώτη περυσινή, με μεγαλύτερο βάθος.

® η βόρεια πλευρά του σταθμού. Με ήλιο…

® κι άλλη μια φωτογραφία της πρόσοψης.

Πάλι στο ταξί και φεύγουμε προς τη γέφυρα, κινούμενοι παράλληλα προς τον άδειο διάδρομο των ανύπαρκτων σιδηροτροχιών. Η παρουσία καλαμιών σε ένα σημείο κατέδειξε ότι η γέφυρα ήταν κοντά - τη φωτογράφησα από το παράθυρο, χωρίς να κατέβω από το ταξί. Ο οδηγός με ενημέρωσε ότι τα κοντά στη γέφυρα έρημα σπιτάκια συγκροτούσαν κάποτε το χωριό "Ελιές του Τούρκου", αυτό που εμείς γνωρίζουμε ως Σπηλιαζέζα. Οι γραμμές πέρναγαν από τη μέση του χωριού, μέχρι που οι "αγανακτισμένοι πολίτες", αντί να ξεσηκωθούν και να απαιτήσουν η γραμμή να πάρει τα βουνά, σηκώθηκαν κι έφυγαν οι ίδιοι...

® γέφυρα Σπηλιαζέζας, εν έτει 2004 (πλέον!). Η γέφυρα διαθέτει κι μια υποστήριξη από σκυρόδεμα στο μέσο του φορέα της, κάτι που δε συμβαίνει σε άλλες όμοιές της γέφυρες (π.χ. στο Θορικό, στο Λεύκτρον…)

Καθώς έγινε η αναστροφή και κινούμασταν πλέον στο ρεύμα προς Αθήνα, πιάσαμε την κουβέντα για τα χωροταξικά στοιχεία της περιοχής. Κι επειδή γνωρίζω ότι η οδική συντεχνία ήταν αυτή που έστειλε στα τάρταρα το τρένο του Λαυρίου, είπα πολύ ...δειλά ότι μελετάται σοβαρά η ανακατασκευή της γραμμής με διπλή τροχιά και ηλεκτροκίνηση (εντάξει, ίσως το παράκανα λιγάκι!) και η σύνδεσή της βορείως Μαρκοπούλου με τη μελλοντική γραμμή του Αεροδρομίου (εδώ γελάνε). Έκπληκτος ακούω: "Αμήν και πότε! Αυτό θα είναι ότι καλύτερο μπορούν να κάνουν για τα Μεσόγεια. Ξέρεις τι είναι να είσαι σε μισή ώρα στην Αθήνα; Εμένα άμα μου τύχει κούρσα για εκεί τρώω τρεις ώρες στα φανάρια και το μποτιλιάρισμα! Το να φτιαχτεί τρένο για τακτική συγκοινωνία είναι απόλυτη ανάγκη". Όλα δεξιά μου πάνε αυτή τη φορά - μέχρι και σε railfan ταξιτζή έπεσα! Και, τώρα που το σκέφτομαι, έπρεπε να του πω να προχωρούσε λίγο πιο κάτω από το Σπηλιαζέζα, ώστε να φωτογραφήσω το διάδρομο των γραμμών που είχα δει πέρυσι…

Με το πες-πες φτάσαμε στον προορισμό μου. Πλήρωσα €15.00 (με έγδυσε!) και από τη διασταύρωση του επιπέδου των τσιμενταρισμένων γραμμών με τον κεντρικό δρόμο του χωριού, όπου κατέβηκα, κινήθηκα νότια. Αντίθετα με εμένα ερχόταν ένα λεωφορείο για Αθήνα. "Ωραία", σκέφτομαι, "μέσα σε μισή ώρα προλαβαίνω να φωτογραφήσω τα πάντα". Πράγματι, σε λίγα μέτρα οι ράγες φάνηκαν να ξεπροβάλλουν μέσα από τα χορτάρια. Έφτασα μέχρι το πρώτο μεταλλικό γεφύρι, το οποίο φωτογράφησα από δύο οπτικές γωνίες, αν και το ανεγειρόμενο κτήριο του δήμου με δυσκόλεψε κάπως.

® λήψη από το διάδρομο των γραμμών.

® λήψη από το οικόπεδο του δήμου.

Τώρα άρχισα να κινούμαι προς τα βόρεια, ώστε να συναντήσω τις γραμμές προς τα Καλύβια. Έτσι κι έγινε. Μετά από καμιά διακοσαριά μέτρα, ένα στρογγυλό σήμα οριοθετούσε το επισκευασμένο κομμάτι από την ασχήμια της ασφάλτου. Αρχίζει κι εκεί η πεζοπορία με τελικό προορισμό τη γέφυρα, για να κατέβω από την οποία δυσκολεύτηκα κάπως. Σε εκείνο το τμήμα έβγαλα τις παρακάτω φωτογραφίες.

® μικρό ζεύγμα, παρακείμενο σε μικρό χαντάκι με καθόλου μικρά βάτα.

® χιλιομετρικό σημείο 20.4 Λ.-Αγ.Α. και δεξιά καμπύλη στα βάθος.

® χιλιομετρικό σημείο 20.6 Λ.-Αγ.Α. και επισκευασμένη γραμμή στο βάθος.

® με αντιτροχιές…

® μετά την …ορειβατική κατάβαση, και μια φωτογραφία της γέφυρας των 3.2m.

Βγήκα στον επαρχιακό δρόμο και, για να μην περιμένω στην ερημιά, περπάτησα λίγο μέχρι το χωριό, όπου υπήρχε και κιόσκι για την αναμονή. Ευτυχώς, μετά από λίγο φάνηκε στον ορίζοντα το λεωφορείο, με το οποίο πήγα στα Καλύβια. Εκεί κατέβηκα νωρίς και, μέσω της νησίδας, κάτω από την οποία είναι θαμμένες οι γραμμές, έφτασα στο περιφραγμένο τμήμα, το οποίο και φωτογράφησα. Όμως, ήδη ο καιρός είχε αρχίσει να βαραίνει – το φιλμ που χρησιμοποιούσα μέχρι τώρα ήταν 21^ο και ευτυχώς τελείωσε την καταλληλότερη στιγμή, για να το αντικαταστήσω με φιλμ 24^ο.

® από τη νησίδα.

® αποβάθρα από στρωτήρες…

® άλλη μια λήψη.

® το σήμα κατατεθέν του ελεεινά ερασιτέχνη φωτογράφου (δηλαδή, εμένα), μέρος δεύτερο: να φωτογραφίζει τον ιμάντα λαιμού της φωτογραφικής του μηχανής! Στη φωτογραφία, σιδηροτροχιές SJC-IX-88.

® οι γραμμές, διαγράφοντας καμπύλη, συνεχίζουν προς την Κερατέα. Όσο για την πινακίδα «Όριο Ελιγμών», δεν ξέρω αν θα χρειαστεί ποτέ πρακτικά…

® σιδηρόδρομος, οικολογικό μέσο μεταφοράς. Βέβαια, αν πέρναγαν τρεις-τέσσερις ALCo την ημέρα, μάλλον το τοπίο θα ήταν λίγο διαφορετικό…

Καθώς γύριζα προς το κέντρο της πόλης, είδα ένα κτήριο, το οποίο άνετα θα μπορούσε να είναι σιδηροδρομικός σταθμός (λόγω του σχεδιασμού και του στρογγυλού φεγγίτη), αν δεν απείχε τόσο από τις γραμμές· στεγάζει ένα Κ.Α.Π.Η. και θυμήθηκα το άρθρο στο περιοδικό «4 Τροχοί» (στο – γνωστό – τεύχος του Απριλίου 1992), όπου ο συντάκτης σχολίαζε τις χρήσεις των εγκαταλελειμμένων σταθμών: «…Μερικοί εγκαταλείφθηκαν λόγω καταργήσεως ορισμένων γραμμών, ή λόγω του ότι η λειτουργία τους κρίθηκε ασύμφορη για διάφορους λόγους. Έτσι άλλοι καταπατήθηκαν από ιδιώτες και άλλοι πέρασαν σε άλλη χρήση και λειτουργούν σήμερα σαν εστιατόρια, καφενεία, τράπεζες, ΚΑΠΗ, οικίες, αποδυτήρια, αποθήκες, ακόμα και εκκλησίες!». Πίσω στην πλατεία των Καλυβιών, όπου, Θεοφάνεια γαρ, όλη η ατμόσφαιρα μύριζε τσίκνα… Σε λίγο πέρασε το λεωφορείο προς το Μαρκόπουλο, στου οποίου το τέρμα κατέβηκα και κατευθύνθηκα προς το σταθμό. Ως γνωστόν, ο σταθμός του Μαρκόπουλου είναι σε άριστη κατάσταση και η συννεφιά κατέδειξε τα πολύ ωραία χρώματά του. Δυστυχώς, για άλλη μια φορά το cafe ήταν κλειστό, αλλά εγώ είχα μισή ώρα καιρό για να τραβήξω φωτογραφίες, κατά τη γνώμη μου καλύτερες από αυτές της 17.11.2002, αφού τότε η αντηλιά είχε κάνει θαμπές μερικές.

® πλήρες πλάνο του σταθμού από την πλευρά του δρόμου.

® λήψη από βορειοανατολικά.

® εδώ απουσιάζουν τα γκράφιτι, όμως η σκουριά έχει «φάει» ολόκληρα κομμάτια της λαμαρίνας.

® λήψη από βορειοδυτικά.

® η μούρη της Δι.7.113, μέσα από την οποία φαίνονται και οι αυλοί.

® η βόρεια πλευρά του σταθμού και στο βάθος η Breda.

® κατά την αποχώρηση, μια λήψη από την απέναντι νησίδα. Σαφώς καλύτερη από την πρώτη φωτογραφία της 17.11.2002.

Πάλι λεωφορείο, αλλά για τελευταία φορά του Κ.Τ.Ε.Λ., μιας και τις πόλεις βορείως Κορωπίου, όπου κατευθυνόμουν, εξυπηρετεί ο Ο.Α.Σ.Α., οπότε ισχύει και η κάρτα απεριόριστων διαδρομών που έχω! Κατέβηκα στο Δημαρχείο, και μέσω Αγίας Παρασκευής (αυτή τη φορά δε γινόταν μνημόσυνο), έφτασα στο σταθμό. Θαυμάστε τον.

® αγγαρεία…

® θα ήθελα να γνωρίσω τον ένοικο του σταθμού, να μου πει από πού αγόρασε κουφώματα.

Καθώς περίμενα στη στάση έπεσαν μερικές ψιχάλες. Και λόγω της αργίας, οι συγκοινωνίες είναι σαφώς αραιότερες από τις καθημερινές. Άρα, με το πρώτο 308 που θα περάσει πηγαίνω κατευθείαν στην Αθήνα, χωρίς να κατέβω στην Παιανία. Όμως, όλα μου πήγαιναν δεξιά εκείνη τη μέρα, οπότε πρώτο πέρασε το 125, ένα λεωφορείο-φάντασμα που συνδέει έξι φορές τη μέρα (!) το τέρμα του Μετρό στο Υπ.Εθ.Α. με τη Βάρκιζα. «Τέλεια, κατεβαίνω στην Παιανία, αν εκεί δεν ψιχαλίζει και παίρνω το 308 από εκεί, χωρίς να περιμένω μισή ώρα» σκέφτομαι και όλα επαληθεύονται. Όλα; όχι. Λίγο μετά τη στάση «Ταβέρνα Μερκούρη» ο διάδρομος των γραμμών δεν είναι καλυμμένος από χόρτα κι οι σιδηροτροχιές φαίνονται ολοκάθαρα. Τέλος πάντων, σε λίγο κατέβηκα στην Παιανία, όπου δεν ψιχάλιζε, και τράβηξα τις ακόλουθες φωτογραφίες.

® εδώ τα χρώματα της 25.10.2002 ήταν σαφώς πιο «ζεστά».

® ο σταθμός παίζει κρυφτό με το δέντρο.

® το πίσω μέρος του σταθμού.

® μέσα από το γήπεδο.

® ο χώρος των γραμμών.

Και, κατά τα αναμενόμενα, μετά από 10΄ πέρασε και το 308, μέσα στο οποίο προγραμμάτισα την 6^η και τελευταία εκδρομή στο Λαύριο: Κορωπί (δηλαδή Ταβέρνα Μερκούρη), Κάντζα, Γέρακας και ΤΕΛΟΣ. Η εκδρομή ορίστηκε για το Σάββατο, 10 Ιανουαρίου, καιρού επιτρέποντος.

Στις 9.1 έγινε η συγκοινωνιακή προετοιμασία της εκδρομής μέσα από το δικτυακό χώρο του Ο.Α.Σ.Α.: λοιπόν, για να φτάσω στο Κορωπί υπάρχουν δύο λεωφορεία, το 125 (με αναχώρηση στις 7³⁰) και το 308 (με αναχωρήσεις στις 7⁰⁰, 7¹⁵, 7⁴⁵ και 8⁰⁰) - αντίστοιχα, από το Κορωπί το 308 φεύγει στις 7⁴⁵, 8⁰⁵, 8²⁰, 8³⁵, 8⁵⁵. Για την Κάντζα, υπάρχει το τοπικό 324 που εκτελεί κυκλική διαδρομή από τη Μαραθώνος και περνά δύο φορές από τη στάση "Καμπά", με αναχωρήσεις από Μαραθώνος στις 8.00, 9.00 και 10.20. "Κίνηση δε θα έχει το πρωΐ, ας φύγω με το 308 των 7.45 και προλαβαίνω αυτό των 8.05’, σκέφτομαι, λες και ήρθα χτες στην Αθήνα.

Το πρωΐ του Σαββάτου ο καιρός δεν ήταν ο ιδανικός για εξόρμηση, αλλά… Έχοντας μαζί μου και μια ομπρέλα, κατέβηκα στη στάση στις 7⁴⁰ περίπου. Πράγματι, μετά από λίγα λεπτά το 308 πέρασε. Η κίνηση, τόσο εντός όσο κι εκτός του λεωφορείου, ήταν ελάχιστη, αλλά κι εγώ ήμουν εκτός τόπου και χρόνου όταν ισχυριζόμουν ότι σε ένα τέταρτο θα ήμουν στο Κορωπί. Με το δρομολόγιο των 8⁰⁵ συναντηθήκαμε λίγο πριν τον Καρελλά κι εγώ χτύπαγα το κεφάλι μου που δεν κατέβηκα πέντε λεπτά νωρίτερα για να πάρω το 125. Όταν είδα δίπλα μου τις γραμμές και ζήτησα στάση, όλα τα ρολόγια έδειχναν 8¹⁹.

Ως γνωστόν, η Λαυρίου δεν είναι κι ο πλέον ασφαλής δρόμος για να τον περπατήσει κανείς, πόσο μάλλον όταν έχει προηγηθεί νύχτα βροχής. Αλλά διακόσια μέτρα είναι αυτά, τώρα θα την πάθω; Ωστόσο, είχε αρχίσει κι ένας άλλος αγώνας δρόμου: να τρέξω ώστε να προλάβω τουλάχιστον το δρομολόγιο των 8²⁰. Πραγματικά, έτρεξα στο δρόμο, έτρεξα στις λάσπες, τρέχοντας έβγαλα τη μηχανή από τη βαλίτσα της και φωτογράφησα το διάδρομο, τρέχοντας γύρισα πίσω στη στάση. Τουλάχιστον, η τρεχάλα έπιασε τόπο, αφού για λίγα δευτερόλεπτα πρόλαβα το λεωφορείο που ήθελα.

® λίγα πράγματα φαίνονται…

Και τώρα, προλαβαίνω να φτάσω στο Σταυρό, να αλλάξω λεωφορείο και να είμαι στις 9 παρά ελάχιστο στην αφετηρία του 324 (καμιά πεντακοσαριά μέτρα ανατολικά της Αττικής Οδού); Ως σπρίντερ, ίσως. Ως Δημήτρης, με τίποτα! Και για να γίνει εθιμοτυπικά η σύνδεση με τη 2^η εκδρομή, κατέβηκα στην 1^η Γλυκών Νερών κι άρχισα να βαδίζω επί της Αφανών Ηρώων. Μετά Γαλήνης, Ιπποκράτους, Πυθαγόρα και στο τέλος Λεονταρίου. Δεν ξέρω γιατί, μα φέτος μου φάνηκε ότι έφτασα πολύ νωρίς στο τέλος της Λεονταρίου…

Στροφή αριστερά και το σπιτάκι της Κάντζας είναι μπροστά μου. Ευτυχώς φέτος τα μπάζα απομακρύνθηκαν, ενώ δεν είχαν φυτρώσει και πολλά χορτάρια, οπότε η πρόσβασή μου στο σταθμό ήταν πανεύκολη, αν εξαιρέσει κανείς τις λάσπες. Και σε συνδυασμό με τη συννεφιά, τα χρώματα του θέματος ήταν πολύ ωραία. Διαπίστωσα ότι υπάρχει μια σιδερένια πόρτα, από την οποία παρακάμπτεται η περίφραξη – αλλά αν έμπαινα μέσα και μου ερχόταν καμιά κεραμίδα στο κεφάλι, τώρα, δίχως άλλο, θα ταξίδευα με κάποιο Ganz Mavag του παραδείσου.

® το πίσω μέρος του σταθμού. Στο βάθος περνάει η Αττική Οδός, από την οποία ο σταθμός φαίνεται πολύ καλά.

® η νότια πλευρά του σταθμού, με το διαμπερές τραύμα.

® πλάνο του σταθμού από το ύψος των γραμμών. Αλλά όλα τα λεφτά στο καντζοτοπίο είναι τα δύο δέντρα. Και λόγω της συννεφιάς, το πράσινο χρώμα τους αναδεικνυόταν ιδιαίτερα, όπως και τα γήινα χρώματα του σταθμού.

® λήψη του σταθμού, πατώντας σε έναν σάπιο στρωτήρα.

® η βορειοανατολική πλευρά του σταθμού σε κοντινό.

® η πλευρά προς τις γραμμές. Κουφωμάτων κατάσταση, χειρότερη κι από του Κορωπίου…

® η βόρεια πλευρά του σταθμού, ακόμα δεν έχει καταρρεύσει.

® ο όγκος του δέντρου κάνει τη βόρεια πλευρά του σταθμού λεπτομέρεια στη φωτογραφία.

Καθώς έφευγα, πέρασε από μπροστά μου το 324, καθώς κατέβαινε – τέλεια, σε ένα τεταρτάκι θα είναι πίσω. Όπως κι έγινε. Στο ενδιάμεσο διάστημα πρόσεξα το διάδρομο των σιδηροτροχιών προς το Γέρακα (φαίνεται το υπερύψωμα), φυτεμένο με ελιές· τα τρένα φεύγουν, οι ελιές έρχονται, σαν να λέμε. Επίσης και στο δρόμο φαίνεται ένα "μπάλωμα" στο οδόστρωμα, προφανώς για την αφαίρεση των σιδηροτροχιών. Στον περίβολο του σταθμού δεν υπάρχουν σιδηροτροχιές, παρά μόνο μερικοί στρωτήρες, σάπιοι από την υγρασία και την πολυκαιρία, που έχουν σχεδόν γίνει ένα με το χώμα. Και περιμένοντας, έμεινα να κοιτάζομαι εκ του μακρόθεν με το φύλακα του παρακείμενου εργοστασίου οινοποιίας· θα σκεφτόταν, προφανώς, τι γύρευα εκεί σαββατιάτικα και πρωινιάτικα…

Στο λεωφορείο ήμασταν δύο επιβάτες (όπως στα τρένα προς Καλαμάτα, νοτίως Τρίπολης). Κατέβηκα στη Μαραθώνος κι άρχισα να κινούμαι δυτικά, μέχρι την πρώτη στάση του Α5, η οποία ευρίσκεται επάνω στη γέφυρα της Αττικής Οδού. Εκεί είδα στρωμένες γραμμές και στα δύο ρεύματα, στην κατεύθυνση της Κάντζας!! Τηλεφακός, το κλείστρο στο 1/4'000’’ (γιατί όποιος καεί στο χυλό φυσάει και το γιαούρτι) και...

® ναι, είναι αλήθεια. Η αλήθεια που κανείς δε μας λέει είναι το μέρος (ποσοτικά και ποιοτικά) των προαστιακών γραμμών που θα είναι έτοιμο μέχρι τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Το Α5 πέρασε, εγώ ανέβηκα, το Α5 προχώρησε, εγώ κατέβηκα, το Α5 συνέχισε προς Αγία Παρασκευή, εγώ συνέχισα προς Γέρακα. Ο σταθμός του Γέρακα (όπως και αυτός του Κορωπίου) είναι η αγγαρεία του όλου εγχειρήματος, αλλά ας όψεται η πληρότητα... Τουλάχιστον, αυτή τη φορά είχα μπόλικο απόθεμα στο φιλμ και φωτογράφησα τη σκουριασμένη σιδηροτροχιά στη νησίδα μετά το σταθμό.

® η πίσω πλευρά του σταθμού, φωτογραφημένη από την Ηρώων Πολυτεχνείου. Τη στιγμή που σημάδευα, ένα δυνατό φύσημα αέρα έριξε τα μαραμένα φύλλα από ένα πλατάνι εκεί κοντά.

® η πρόσοψη.

® εντάξει, δεν ήταν δέκα τα εκατοστά, ήταν εκατό. Και προσέξτε δίπλα έναν σκουριασμένο σύνδεσμο.

Καθώς έφευγα από το σταθμό προς τη Μαραθώνος έπιασε βροχή. Ευτυχώς, όμως, το Α5 πέρασε σχεδόν αμέσως κι εγώ ανέβηκα με προορισμό την Ακαδημίας, αφού στο κέντρο της Αθήνας η εμφάνιση-εκτύπωση φωτογραφιών είναι πολύ φτηνότερη από ότι στα προάστια, και φεύγοντας σε έχουν φορτώσει κι ένα σωρό δώρα. Στο ταξίδι της επιστροφής, επ’ ευκαιρία του τέλους της Εκδρομής στο Λαύριο, ήρθε η ώρα του απολογισμού…

Αρχικά γύρισα στον Ιούνιο του 2002, όταν αποφασισμένος να κατασκευάσω τη δική μου ιστοσελίδα, σκέφτηκα να εντάξω σε αυτή κάτι εντελώς πρωτότυπο. Απ' αυτή την άποψη πιστεύω ότι τα κατάφερα, αφού μέσα από την «Εκδρομή στο Λαύριο» μου μπορούν να αλιευθούν πληροφορίες και οπτικού υλικού για τη γραμμή Λαυρίου και όχι μόνο. Ήθελα, επίσης, να μην εφαρμόσω κάποια μονότονη παράθεση φωτογραφιών, μα να φτιάξω μια παρουσίαση με κείμενα πλαισιωμένα από επαρκές φωτογραφικό υλικό. Για το λόγο αυτό, η «Εκδρομή στο Λαύριο» είναι ουσιαστικά μια αφήγηση, η οποία συνεπικουρείται από φωτογραφίες.

Θυμάμαι πως προσπαθούσα να αμβλύνω τις συνέπειες της τραγικής άγνοιάς μου, με επιτόπιους ελέγχους και μακροσκελείς μελέτες οδικών χαρτών της Αττικής. Και, σε ικανοποιητικό βαθμό, τα κατάφερα. Αν και οι δύο πρώτες δοκιμαστικές έρευνες κατέληξαν σε αποτυχία (αυτή στο Χαλάνδρι και μια άλλη στο Γέρακα, για την οποία δεν είχα μιλήσει), όλες οι άλλες έρευνες στα πλαίσια εκδρομών στέφθηκαν από επιτυχία, έστω και με «μικρές» δυσχέρειες.

Η πρώτη μεγάλη απογοήτευση θα ερχόταν αν δεν έπεφτε τυχαία το μάτι μου σε εκείνο το πλάνο διαδρομής του 308, καθώς περίμενα στη στάση "Σινέ Παιανία". Δεν ήθελα η πρώτη παρουσίαση της σελίδας μου να συνοδευτεί από μια τέτοια αποτυχία, αφού νωρίτερα είχα αποτύχει να εντοπίσω και την Κάντζα. Όμως, όλα τότε πήγαν καλά. Και κάποιες επιστολές που έλαβα τότε, στο ξεκίνημα, μου έδωσαν θάρρος για τη συνέχεια. Έτσι ήρθε η 2^η εκδρομή, της 17.11.2002, μάλλον επιτυχής. Ωστόσο, η τρίτη εκδρομή ήταν ιδιαίτερα ατυχής, γεγονός που έδωσε την αφορμή για τις υπόλοιπες εξορμήσεις, ώστε να μη μείνω με πικρή γεύση. Η 4^η εκδρομή, η μόνη απογευματινή, κλήθηκε να ξαναφέρει στο προσκήνιο το ενδιαφέρον μου για τη γραμμή Λαυρίου. Και, όπως φάνηκε, τα κατάφερε. Έτσι ήρθε η 5^η εκδρομή, απόλυτα επιτυχής και σύμφωνη με το πρόγραμμα που είχα καταστρώσει από την Αθήνα και η 6^η εκδρομή, σαν επιστέγασμα της όλης προσπάθειάς τους τελευταίους 20 μήνες. Δεν τρέφω, ασφαλώς, την αυταπάτη ότι το άρθρο μου αυτό συνιστά εμπεριστατωμένη και πλήρη μελέτη, σίγουρα όμως μπορεί να αποτελέσει ένα στοιχειωδώς επαρκές σημείο εκκίνησης για κάθε ενδιαφερόμενο.

Και ας φτάσουμε στο δια ταύτα: γραμμή Λαυρίου στον 21^ο αιώνα. Εκτιμώ ότι ο προαστιακός σιδηρόδρομος, έξω από την ευρύτερη περιοχή της Αθήνας, θα αποδειχτεί κατώτερος των περιστάσεων, μιας και όλοι οι σταθμοί βρίσκονται μακριά από τις πόλεις που καλούνται να εξυπηρετήσουν (π. χ. Μέγαρα, Παιανία). Πιστεύω ότι η παράλληλη χάραξη με την Αττική Οδό έχει νόημα μέχρι την Αγίου Νεκταρίου στο Γέρακα (αφού είναι πλέον κουτό να μιλάμε για επαναλειτουργία της γραμμής Λαυρίου μέσα στην πόλη). Από εκεί θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί η χάραξη του 1883, με ανισοπεοδοποιήσεις ή υπογειοποιήσεις όπου είναι απαραίτητο. Χωρίς να μπορώ να έχω γνώση οικονομικών μεγεθών, πιστεύω ότι αυτή η λύση θα ήταν πιο οικονομική, αφού ο διάδρομος των γραμμών υπάρχει ήδη (καταπατημένος, βέβαια), θα απαιτούνταν λιγότερες απαλλοτριώσεις, ενώ και η επιβατική κίνηση προς τα ημιαστικά κέντρα των Μεσογείων θα ήταν σαφώς αυξημένη. Το μεγάλο πλεονέκτημα της λύσης που κατασκευάζεται τώρα είναι ότι δε θα υπάρχει κανένας λόγος βραδυποριών εξαιτίας ισόπεδων διαβάσεων ή κατοικημένων περιοχών (στην Παιανία, τον Καρελά και το Κορωπί), οπότε η σύνδεση με το Αεροδρόμιο, που είναι και ο τελικός στόχος, θα πραγματοποιείται πολύ γρήγορα. Νοτίως, τώρα, Κορωπίου, τα πράγματα φαίνεται να είναι ευκολότερα: στα Καλύβια Θορικού απαιτείται η αποξήλωση μιας νησίδας, στον Κουβαρά ίσως να γίνει κάποια παράκαμψη λίγων εκατοντάδων μέτρων, στην Κερατέα απαιτείται μόνο η κάλυψη λίγων ισόπεδων διαβάσεων, στο Λαύριο υπάρχει πρόβλεψη στο Σχέδιο Πόλης, τα δε προβλήματα εστιάζονται στη συνάντηση της γραμμής με τον καινούριο δρόμο (τρεις φορές μεταξύ Κερατέας και Θορικού) και στην παράλληλη πορεία των γραμμών και του δρόμου στην περιοχή του Θορικού…

… Ωστόσο, η 6^η εκδρομή δεν έμελλε να είναι η τελευταία. Ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείο που ανέλκυσα από το mail-box μου το πρωΐ της 31^ης Ιανουαρίου άλλαξε κάπως τα δεδομένα. Ένας επισκέπτης του site μου με ενημέρωσε ότι ο σταθμός στο Χαλάνδρι, χάριν του οποίου κι η αποτυχημένη χαλανδροαναζήτηση, έχει κατεδαφιστεί μάλλον πριν το 1975 και βρισκόταν επί της οδού Παλαιολόγου μεταξύ των οδών Εθνικής Αντιστάσεως και Κηφισίας, στο χώρο όπου τώρα βρίσκεται η εκκλησία της Αγίας Άννας. «Για δες, τελικά μου βγήκε σε καλό η καθυστέρηση της ενημέρωσης του site», σκέφτομαι και με το (θρυλικό, πλέον) χάρτη «Ανατολικά Προάστια» του Ο.Α.Σ.Α. άρχισα τη δεύτερη επίσκεψη στο Χαλάνδρι. Αυτή τη φορά δεν έπεσα σε κακοτοπιές: πήρα το λεωφορείο 402 και σε λίγα λεπτά, διασχίζοντας το κάπως άναρχο από πολεοδομικής απόψεως Χαλάνδρι έφτασα στη διασταύρωση Παλαιολόγου και Εθν. Αντιστάσεως. Κατέβηκα κι άρχισα να κινούμαι δυτικά, επάνω στη νησίδα, δηλαδή επάνω στις θαμμένες γραμμές, ή, τουλάχιστον, στο διάδρομό τους. Στο βάθος φαινόταν ο τρούλος μιας εκκλησίας.

Όμως, λίγες δεκάδες μέτρα πριν την εκκλησία, βλέπω απέναντί μου ένα περιφραγμένο οικόπεδο, με δύο χώρους αθλοπαιδιών. Μεταξύ των χώρων αυτών, υψώνεται ένα απαστράπτον κτήριο, με δίρριχτη κεραμοσκεπή, στρογγυλό φεγγίτη και τοξωτά πορτοπαράθυρα! Το πράγμα χρήζει περαιτέρω έρευνας, σκέφτομαι, και για του λόγου το αληθές ρώτησα μια κυρία που μόλις έμπαινε στο σπίτι της εκεί κοντά.

- Χαίρετε. Θα μπορούσατε να μου δώσετε μια πληροφορία;

- Μάλιστα, τι θέλετε;

- Το κτήριο αυτό (της το δείχνω), είναι η εκκλησία της Αγίας Άννας;

- Όχι, η Αγία Άννα είναι περίπου καμιά εκατοσταριά μέτρα πιο πάνω. Αυτό εδώ είναι… το φτιάχνει ο δήμος σα σταθμό…

- Το σταθμό του τρένου που πήγαινε στο Λαύριο;

- Ναι, ναι, λένε να το ξαναφτιάξουν.

- (Έβγαλα λαγό!) Μου είχαν πει ότι ο σταθμός είχε γκρεμιστεί γύρω στο ’75 και στο ίδιο οικόπεδο είχανε φτιάξει την εκκλησία της Αγίας Άννας.

- Όχι, όχι, εδώ παλιά ήταν μια αποθήκη…

- Δηλαδή δεν ήταν αυτό το κτήριο ερειπωμένο;

- Όχι, αυτό τώρα το φτιάχνουν. Λένε ότι θα το ξαναφτιάξουν σαν να είναι σταθμός τρένου.

- Είστε πολλά χρόνια στην περιοχή και το γνωρίζετε;

- Είκοσι χρόνια είμαι εδώ, αλλά σταθμό να λειτουργεί και τρένο δεν έχω δει.

- Σας ευχαριστώ πάρα πολύ…

- Παρακαλώ, χαίρετε.

Όπως θα δείτε και στις δύο φωτογραφίες που ακολουθούν, το κτήριο θα μπορούσε άνετα να είναι σιδηροδρομικός σταθμός. Αμφότερες έχουν ληφθεί από το πίσω μέρος του κτηρίου.

® η βόρεια πλευρά του κτηρίου. Στο βάθος η οδός Παλαιολόγου κι ακριβώς πίσω της, μετά τη νησίδα, η Παπανικολή/Παλαιολόγου.

® η ανατολική πλευρά, μέσω συρματοπλέγματος.

Ακολούθως προχώρησα λίγο παραπάνω, ώστε να πάρω το λεωφορείο από τη στάση «Αγίας Άννης» αλλά και να βολιδοσκοπήσω την κατάσταση. Δε βρήκα κάτι που να μου κινήσει την προσοχή. Αλλά, μιας κι έφτασα μέχρι εκεί, ας βγάλω και μια φωτογραφία της εκκλησίας.

® ο ναός της Αγίας Άννας, φωτογραφημένος από τη νησίδα, λίγο πριν αυτή κατηφορίσει για την κάτω διάβαση του ανισόπεδου κόμβου με την Κηφισίας.

Δεν χρειάστηκε να περιμένω για πολύ ώρα· το Β6 πέρασε κι εγώ επιβιβάστηκα σε αυτό. Καθώς το λεωφορείο έστριβε αριστερά για τον παράδρομο στην Κηφισίας, πρόλαβα να δω απέναντί μου την κατάφυτη Καποδιστρίου με την κατάφυτη νησίδα της, Φιλοθέη γαρ…

Πόσο, άραγε, η επικαιρότητα μπορεί να έχει νόημα σε μια σιδηροδρομική γραμμή που έκλεισε πριν από 50 χρόνια; Κι όμως, μπορεί! Συγκεκριμένα, έλαβα δύο επιστολές από τον κο. Βασίλη Δημητριάδη, πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου «Η ΠΗΓΗ» και εκδότη της τοπικής εφημερίδας «Η φωνή του Γέρακα», μέσα από τις οποίες ενημερώθηκα για την ύπαρξη δύο γεφυριών, ενός μεταλλικού κι ενός πέτρινου στην περιοχή και για τα περί της αποκατάστασης (!). Στο δε φύλλο Μαΐου της εφημερίδας, αναφέρονταν εργασίες αποκατάστασης του σιδηροδρομικού σταθμού, με αφαίρεση του σοβά που φωτογράφησα φέτος και πρόπερσι. Μάλλον οφείλω άλλη μια επίσκεψη…

Όταν η εκδρομή έχει, θεωρητικά, τελειώσει εδώ και κάμποσους μήνες, είναι λίγο περίεργο το συναίσθημα της επίσκεψης. Πρωΐ Κυριακής, 6 Ιουνίου 2004, και οι Μεσογείων και Μαραθώνος ήταν άδειες, διευκολύνοντας τη μετακίνησή μου με το Α5. Έξω από την Ε.Ρ.Τ., η φωτεινή πινακίδα της αντίστροφης μέτρησης από την έναρξη των αγώνων παραμένει σβηστή. Στο Σταυρό ο νέος κόμβος έχει διευκολύνει σαφώς τη διέλευση και πια αναμένεται ο κλάδος Δουκίσσης Πλακεντίας – Σταυρός για να ολοκληρωθεί η Αττική Οδός και όσοι χρησιμοποιούν τη Δυτική Περιφερειακή Υμηττού να μη φτάνουν μέχρι την Κάντζα για να πάρουν τον ανήφορο.

Ζήτησα στάση στο Φούρνο και κατέβηκα. Μέχρι να φτάσω στο σταθμό σκεφτόμουν το ποιος ανέλαβε το έργο της αποκατάστασης του σταθμού. Θεωρητικά, οι σταθμοί και οι εγκαταστάσεις ανήκουν στον Ο.Σ.Ε., ο οποίος, όμως, δε μας έχει συνηθίσει σε τέτοιες πολυτέλειες, ειδικά τώρα που όλοι εκεί βρίσκονται υπ’ ατμόν με τη συγκοινωνιακή προετοιμασία των Αγώνων. Με τις σκέψεις αυτές διέσχισα ολόκληρη την Ευρυτανίας κι έφτασα στην πλατεία του σταθμού. Κατηφόρισα λίγο και μπροστά μου αντίκρυσα το οίκημα, στην ίδια κατάσταση με αυτή της φωτογραφίας. Η επιγραφή «Δημοτικά Αποδυτήρια» παραμένει στη θέση της.

® από την πλατεία

® από τη διασταύρωση Θεσσαλονίκης και Ηρώων Πολυτεχνείου

® από την πλευρά των γραμμών

® πίσω μέρος

Για τέταρτη φορά μέσα σε δύο χρόνια κατηφόρισα μέσα στη νησίδα των γραμμών. Η σιδηροτροχιά παραμένει ακόμα στη θέση της. Πρόσεξα, επίσης, το ότι η νησίδα δε διατηρεί παντού ίδιο πλάτος – προφανώς, τότε θα υπήρχαν εκεί κλειδιά. Έτσι, έφτασα πάλι στη Μαραθώνος.

Και η Μαραθώνος, μαραθώνια διαδρομή γαρ, έχει σουλουπωθεί κάπως, με κάγκελα στις άκρες (για την αποτροπή του αγαπημένου σπορ των νεοελλήνων: την αντικανονική στάθμευση, κατά προτίμηση μέσα στις λεωφορειολωρίδες) και μεταλλικό χώρισμα στη νησίδα. Απέναντι μου, η Σολωμού, επάνω στα ίχνη της παλιάς γραμμής. Η κατάσταση του δρόμου φαίνεται σαφώς καλύτερη απ’ ότι πρόπερσι, οπότε μάλλον μπορώ να τη διασχίσω, αφού πρώτα ανακαλέσω ρητώς αυτά που είχα γράψει το 2002 περί καταπατημένων ιδιοκτησιών.

Ο δρόμος είναι μεν τσιμενταρισμένος, αλλά και γεμάτος σκόνη. Εκατέρωθέν του, αμπέλια, οικοδομές και …άλογα. Αλλά γραμμές, πουθενά. Μόνο ένα σημείο μου κίνησε την προσοχή: μια αριστερή παρέκκλιση από την ευθεία, χωρίς γραμμές, βέβαια, αλλά με πολλά μπάζα. Μετά από 10’ φτάνω στη Σπάτων, χωρίς να δω τίποτε άλλο αξιοπρόσεκτο. Απέναντί μου, ένα δρόμος 2+2 λωρίδων με στηθαίο στη μέση. «Αφού δεν υπήρχε τίποτα σ’ αυτόν τον καρόδρομο, θα υπάρχει στη λεωφόρο απέναντι;», σκέφτηκα και πήρα το δρόμο της επιστροφής για τη Μαραθώνος.

Αλλά… κάτι δεν πάει καλά με την εμφάνιση των φωτογραφιών στην οθόνη σας… Φυσικό είναι, αφού οι αυτοπροσδιοριζόμενοι ως επαγγελματίες της φωτογραφίας έκαψαν το φιλμ, με μοναδική αποζημίωση ένα καινούριο 36άρι των 27^ο. Αν ξαναπάω στο φωτογραφείο τους, να μην ξανανεβώ σε τρένο.

Έτσι, αναγκαστικά πλέον, έντεκα μέρες αργότερα, το πρωΐ της Πέμπτης, 17 Ιουνίου 2004, ξαναπήρα το λεωφορείο με προορισμό το Γέρακα. Στη φωτογραφική μηχανή είχα ένα φιλμ 24^ο και 12 στάσεων, αφού πέντε φωτογραφίες θα έβγαζα, ούτως ή άλλως. Ξανακατέβηκα στο Φούρνο (βολεύει και η 1^η Γέρακα) και μέσω Ευρυτανίας (!) ήμουν πάλι έξω από το σταθμό. Τον οποίο και φωτογράφησα από τις ίδιες (περίπου) οπτικές γωνίες της Κυριακής.

® από την πλευρά των γραμμών

® από την πλατεία

® πίσω μέρος

® προσέξτε την κορυφή της πίσω πόρτας, η οποία υποστηρίζεται από μια σιδηροτροχιά!

Πότε να ξαναέρθω στο Γέρακα για να φωτογραφήσω το κτήριο στην τελική του μορφή; Θα δούμε…

Ψάχνοντας στο internet, αίφνης βρίσκω την είδηση ότι στο Μαρκόπουλο λαμβάνει χώρα μια έκθεση φωτογραφίας, με θέμα την Ανατολική Αττική των αρχών του προηγούμενου αιώνα. Το πράγμα χρήζει περαιτέρω έρευνας, μιας και δε νοείται Ανατολική Αττική εκείνης της εποχής χωρίς ολίγον από τρένο του Λαυρίου. Οπότε…

Απόγευμα Σαββάτου, 11^ης Σεπτεμβρίου, και για μια ακόμα φορά περιμένω στη στάση το λεωφορείο 308. Το λεωφορείο σταματά, εγώ ανεβαίνω, πιστεύοντας ότι πρόκειται για μια επίσκεψη ρουτίνας. Βέβαια, είχα φροντίσει να μετριάσω λίγο τη ρουτίνα, παίρνοντας μαζί μου τη φωτογραφική μηχανή και το τρίποδο, ώστε να βγάλω μερικές βραδινές φωτογραφίες στον (ας ελπίσουμε) ανοιχτό και (ας ελπίσουμε, ξανά) φωτισμένο σταθμό στο Μαρκόπουλο. «Τιμίου Σταυρού», «1^η Γλυκών Νερών», «Σινέ Παιανία», «Αττικής» «Ταβέρνα Μερκούρη», «Δημαρχείο», τα κομμάτια του παζλ μπαίνουν ένα – ένα στην θέση τους, συνθέτοντας μια περιπέτεια με ηλικία δυόμισι σχεδόν χρόνια, που αρνείται πεισματικά να τελειώσει. Στη στάση του Δημαρχείου στο Κορωπί κατεβαίνω. Ευτυχώς, ακριβώς από πίσω έρχεται το λεωφορείου του Κ.Τ.Ε.Λ., οπότε δε θα χρειαστεί καμία αναμονή. Ανεβαίνω κι εκεί και πληρώνω τα €0.70 του φοιτητικού εισιτηρίου μέχρι το Μαρκόπουλο, όπου φτάνουμε μετά από λίγα μόνο λεπτά. Κατεβαίνω στην πλατεία της πόλης, οπότε και πρέπει να αρχίσει το ψάξιμο για τον εκθεσιακό χώρο.

Μολονότι έχω να ζητήσω λαυριοπληροφορίες εδώ και πολύ καιρό (συγκεκριμένα, ψάχνοντας το σταθμό στο Κορωπί), εντούτοις δεν έχω ξεχάσει την …τέχνη. Πάω σε ένα περίπτερο, μα ο περιπτεράς σηκώνει τα χέρια ψηλά λόγω άγνοιας. «Ωχ, δεν αρχίσαμε καλά…» σκέφτομαι και δοκιμάζω την τύχη μου σε ένα άλλο περίπτερο, του οποίου, ευτυχώς, ο ιδιοκτήτης είναι πιο ενημερωμένος πάνω στα πολιτιστικά. «Eurobank, Αγροτική, στο στενάκι μέσα όλο ευθεία και θα το δεις στα δεξιά σου»… Πραγματικά, σε λιγότερα από 300 μέτρα βλέπω ένα κτήριο, με τυπική αρχιτεκτονική (περίπου) σχολείου του περασμένου αιώνα. Αλλά… η πόρτα του είναι κλειστή με αλυσίδες! Πλησιάζω και βλέπω ότι τα Σαββατοκύριακα η έκθεση ανοίγει μόνο κάθε πρωΐ (μεταξύ 10⁰⁰ – 14⁰⁰· τις καθημερινές από 9⁰⁰ μέχρι 21⁰⁰). Να πάρει! Κατηφής και περίλυπος (που θα πρέπει να ξαναέρθω) παίρνω το δρόμο της επιστροφής. Η ώρα κόντευε 7, ο ήλιος σε λίγο θα έδυε και εγώ, μετά από μερικές λοξοδρομήσεις (για να περάσει λίγο η ώρα), ήμουν για τρίτη φορά στο σταθμό του Μαρκόπουλου.

Και, ω του θαύματος, ο σταθμός είναι ανοιχτός! Οπότε, φαντάζομαι τι όμορφους φωτισμούς θα έχει όταν πέσει το βράδυ. Πλέον, δεν έχω τι να φωτογραφίσω, εκτός από λίγα πράγματα:

® η μόνη οπτική γωνία του σταθμού που έχω αφήσει.

® σιδηροτροχιά του 1883.

® ο χειρισμός της ατμομηχανής είναι «ελαφρώς» δυσκολότερος απ’ ότι στο train simulator.

® σιδηροτροχιά του 1884.

® ο ήλιος δύει και χτυπάει την αποβάθρα του σταθμού.

® άλλη μια φωτογραφία από τη μεριά του δρόμου.

Προσπάθησα να ανέβω και στην εφοδιοφόρο (όπως έκανα με την Δα.7.104, όταν ήμουν μικρός), αλλά η προσπάθεια δεν έχει νόημα: ένας φοίνικας και μια ξύλινη κατασκευή εμποδίζουν τη λήψη του σταθμού. Πάω, λοιπόν, και κάθομαι σε ένα τραπέζι, μου φέρνουν και μια πορτοκαλάδα και περιμένω να σουρουπώσει.

Ευτυχώς, ο ήλιος βαρέθηκε να με βλέπει να κάθομαι και κρύφτηκε νωρίς. Έτσι, μοντάρω τη φωτογραφική μηχανή επάνω στο τρίποδο και αρχίζω. Ο φωτισμός του σταθμού και της αποβάθρας, αλλά και στο εσωτερικό του κτηρίου ήταν εξαιρετικός ποιοτικά, μα μέτριος ποσοτικά. Οι φωτογραφίες μου καλύπτουν αρκετές οπτικές γωνίες του κτηρίου. Δυστυχώς, λόγω χαμηλού ύψους στήριξης της μηχανής (στα 135cm), ο σταθμός ενίοτε φαίνεται ασκεπής.

® η αποβάθρα.

® από την πλευρά του δρόμου.

® τώρα, πως κατάφερα να κάνω άσπρο το μαύρο ουρανό, ακόμα δεν έχω καταλάβει… Εννοείται ότι ακόμα κι όταν χρησιμοποιώ τρίποδο, κάπως θα τα καταφέρνω κι οι φωτογραφίες θα γέρνουν.

® νυχτερινή εκδοχή της τελευταίας φωτογραφίας της 17^ης Νοεμβρίου 2002.

® αποβάθρα και σταθμός.

® σχεδόν συμμετρικά με πριν.

Αφού χαιρέτησα την ευγενέστατη υπάλληλο του bar πήγα στη στάση· τα νυχτοπερπατήματα (!) στο Μαρκόπουλο τελείωναν. Έφτασα στις 20²⁰· το λεωφορείο ήρθε στις 20⁵⁵! Λόγω της πληρότητας του οχήματος έμεινα όρθιος μέχρι το Κορωπί, όπου και κατέβηκα για να συνεχίσω με το 308 (δεν περίμενα σχεδόν καθόλου) για την Αθήνα, περνώντας δίπλα από τον έρημο και σκοτεινό σταθμό της Παιανίας, κλείνοντας το πρώτο μέρος της 7^ης εκδρομής στο Λαύριο.

Το επόμενο πρωΐ ετοιμάστηκα από νωρίς για το δεύτερο μέρος. Το 308 με άφησε στο Κορωπί, απ’ όπου συνέχισα με το Κ.Τ.Ε.Λ.. Ακούστε σύμπτωση: το λεωφορείο αυτό είναι ίδια παρτίδα με αυτά του Ο.Σ.Ε., μεταξύ Άργους και Καλαμάτας! Εντάξει, πέντε λεπτά είναι, θα περάσουν γρήγορα… Όντως πέρασαν γρήγορα, οπότε και κατέβηκα στην πλατεία του Μαρκόπουλου. Ο δρόμος, τώρα, ήταν γνωστός και η πόρτα ανοιχτή.

Οι φωτογραφίες είναι όλες ασπρόμαυρες, υψηλής αισθητικής. Μα μόνο μία πραγματεύεται θέμα σχετικό με το τρένο του Λαυρίου: απεικονίζεται η πρόσοψη του σταθμού στο Δασκαλειό, εν έτει 1975, όταν ο χρόνος έχει αρχίσει να κάνει αισθητή την παρουσία του: η πόρτα είναι καρφωμένη, οι καμάρες έχουν φθαρεί αρκετά· βλέποντας αυτή τη φωτογραφία, η κατάσταση που απεικονίζεται στους 4 Τροχούς (τεύχος 4/1992, τα έχουμε ξαναπεί αυτά) φαίνεται πλήρως φυσιολογική. Συστήνομαι στην υπάλληλο του Πολιτιστικού Κέντρου ως ερασιτεχνικά ερευνών το παρελθόν και το παρόν του τρένου του Λαυρίου και τη ρωτώ αν επιτρέπεται η αναπαραγωγή των φωτογραφιών. «Δεν επιτρέπεται» μου λέει, χαιρετώ και φεύγω· το λεωφορείο προς Αθήνα το προλαβαίνω κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή. Ενημερωτικά, η έκθεση θα είναι ανοιχτή μέχρι τις 3 Οκτωβρίου.

Κατεβαίνω στο Κορωπί, μα τώρα δεν περιμένω το 308. Περνάω από την Αγία Παρασκευή και βρίσκομαι πάλι έξω από το σταθμό. Δεν υπάρχει λόγος να τον φωτογραφίσω, μιας και οι ίδιες συνθήκες φωτισμού (περίπου) επικρατούσαν και στις 17.11.2002. Τώρα ανεβαίνω στην εξαιρετικά πλατιά νησίδα και κινούμαι προς το βορρά, προσδοκώντας να βρω κάποια απομεινάρια των γραμμών. Και τα βρίσκω. Λόγω εποχής, επάνω στη νησίδα (και όχι μόνο) επικρατούσε μια ανείπωτη ξεραΐλα…

® το πρώτο δείγμα.

® φαίνονται και οι δύο γραμμές!

Στο τέρμα της νησίδας στρίβω αριστερά και βγαίνω στη Λαυρίου, ώστε να προχωρήσω βόρεια. Μετά από λίγα μέτρα, βλέπω στα δεξιά μου έναν επαρκώς προσβάσιμο και καλώς βατό χώρο. Με μια παράκαμψη γύρω στα 100m βγάζω άλλες δύο φωτογραφίες του έρημου διαδρόμου· άξια δημοσίευσης η μία:

® σαν κάτι να φαίνεται…

Ξανά στη Λαυρίου. Στο ύψος της Πυροσβεστικής βλέπω ένα μικρό δρόμο προς τα ανατολικά. Τον διασχίζω και σε λίγα μέτρα βλέπω στα δεξιά μου κι άλλες γραμμές, σε κατάσταση διάλυσης.

® η στροφή είναι επικίνδυνα κλειστή.

Πάλι πίσω. Σε λίγο βρίσκομαι στο σημείο που είχα φωτογραφίσει στις 10.1, μα τώρα δεν έχει καθόλου υγρασία, ο φωτισμός είναι άπλετος και η μπάλα έχει απομακρυνθεί (αυτή έφταιγε!). Μέσα από κάμποσα ξερά (λόγω καλοκαιριού) φυτά, γεμάτα ακρίδες κι ερπετά, φτάνω πάλι στο διάδρομο των γραμμών, τον οποίο τώρα φωτογραφίζω με μεγαλύτερο ευρύτητα. Δυστυχώς, η σκουριά έχει εισχωρήσει τόσο βαθιά στις ράγες, ώστε είναι αδύνατο να βρει κανείς τα χαρακτηριστικά τους.

® τα ίδια και τα ίδια…

Και με αυτή τη φωτογραφία, ολοκληρώθηκε η 7^η εκδρομή στο Λαύριο, η οποία αναπτύχθηκε σε δύο μέρη. Τελικά, κακώς, τον περασμένο Φλεβάρη, είχα κλείσει την εκδρομή· με ένα τρένο που δε λειτουργεί εδώ και 50 σχεδόν χρόνια, ποτέ δεν ξέρεις τι σου ξημερώνει!

Απόγευμα Σαββάτου, 9^ης Απριλίου 2005, και για άλλη μια φορά με βρίσκω μέσα στο λεωφορείο 308 καθ’ οδόν προς τα Μεσόγεια. Ο ήλιος έχει ήδη αρχίσει να δύει – μάλλον αναχώρησα αργά… Με εξαίρεση το αναμενόμενο πήξιμο στην πλατεία της Αγ. Παρασκευής, η κίνηση είναι μάλλον ανεκτή. Στη Λαυρίου, τα έργα διαπλάτυνσης δεν έχουν ολοκληρωθεί, με αποτέλεσμα το λεωφορείο να αποβιβάζει επιβάτες σε ένα …άνοιγμα της περίφραξης του εργοταξίου! Κατεβαίνω στην 1^η Γλυκών Νερών και μέσω της κλασσικής διαδρομής (κάτι ανάλογο με την κλασσική μαραθώνια διαδρομή…) σε λίγο βλέπω στο βάθος τις κορυφές των δέντρων να ξεπροβάλλουν. Πιο βαθιά είναι η Αττική Οδός και ο τωρινός σταθμός που εξυπηρετεί τους επιβάτες (…) του Proastiakos. Στροφή αριστερά και τα καφέ χρώματα του σταθμού της Κάντζας συνδυάζονται με το ηλιοβασίλεμα και τη χαμηλή βλάστηση. Επάνω στα δέντρα και στο χώρο των τέως γραμμών φαίνονται τα υπόλοιπα της Καθαρής Δευτέρας, κομμένοι σπάγκοι και σχισμένοι χαρταετοί.

® λήψη του σταθμού από βορειοδυτικά.

® ένας εξάδυμος συρμός του Μετρό διέρχεται χωρίς στάση από την αποβάθρα της Κάντζας καθ’ οδόν προς το Αεροδρόμιο.

® λήψη του σταθμού από δυτικά.

Για την αποχώρηση προτίμησα τις γειτονιές της Κάντζας και όχι τη Λεονταρίου. Οι οποίες γειτονιές παραπέμπουν μάλλον σε χωριό, παρά σε προάστιο της Αθήνας… Τέλος πάντων, δεν άργησα να φτάσω ξανά στη Λαυρίου για να συνεχίσω προς την Παιανία. Όμως, αυτή τη φορά δεν είχα σαν σκοπό τη φωτογράφηση του σταθμού, μα την αναζήτηση υπολειμμάτων της γραμμής στην κατεύθυνση της Κάντζας. Περνάω πίσω από το κτήριο του σταθμού και βγαίνω στη Λαυρίου, δίπλα από τον αναπαλαιωμένο οδοστρωτήρα. Απέναντι είναι ένα βενζινάδικο· προχωρώ στο στενό που βρίσκεται δυτικά αυτού. Και, ω του θαύματος, οι γραμμές υπάρχουν ακόμα! Θαμμένες, βέβαια, αλλά μην τα θέλω όλα δικά μου… Σε λίγο οι γραμμές τελειώνουν και στο βάθος βλέπω έναν τοίχο. Πλησιάζω και έκπληκτος διαπιστώνω ότι δεν πρόκειται για τοίχο άλλα για ένα ακρόβαθρο! Ένα μικρό ρυάκι στα δεξιά προδίδει την ύπαρξη κάποτε γέφυρας· τώρα η γέφυρα δεν υπάρχει πια, μόνο οι γραμμές έχουν μείνει σαν κουκκίδες, το δε ρέμα που υπήρχε μάλλον μπαζώθηκε (γίνονται τέτοια πράγματα στην Αττική; όχι, δεν το πιστεύω…) και τα νερά έχουν μετατρέψει σε χείμαρρο το δρόμο. Προχωρώ στα αριστερά του υπερυψώματος και σε λίγο βλέπω γραμμές. Επιχειρώ να τις φωτογραφίσω, μα ο φωτισμός είναι μάλλον ανεπαρκής, οπότε επιβάλλεται κι άλλη επίσκεψη.

® η πρώτη εμφάνιση των γραμμών βορείως Παιανίας.

® [Bochum] 4. 1883 ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ.

Πίσω στο σταθμό, όπου η θέα της φωτογραφικής μηχανής με στόχο το κτήριο καταφέρνει να συγκεντρώσει τα περίεργα βλέμματα των εκεί παρευρισκόμενων.

® ο σταθμός το απόγευμα.

Ήδη είχε αρχίσει να έρχεται το βράδυ, οπότε η φωτογράφηση θα ήταν αδύνατη. Δε θα ήταν όμως αδύνατη το επόμενο πρωΐ, όταν ήμουν από νωρίς στην Παιανία. Τώρα μπορούσα να φωτογραφήσω με άπλετο φωτισμό. Περπάτησα στα δεξιά του υπερυψώματος, μέχρι που ο δρόμος διασταυρώθηκε με αυτό· μετά αυτό το «πασάγιο» δεν υπήρχαν γραμμές. Η επιστροφή πραγματοποιήθηκες κατά μήκος του διαδρόμου των σιδηροτροχιών.

® το ακρόβαθρο. Η φωτογραφία αυτή θα αποδειχτεί ιδιαιτέρως χρήσιμη σε όσους χτίζουν αυτή την εποχή σπίτι σε περιοχή που δεν εξυπηρετείται από το δίκτυο αποχέτευσης…

® αιωρούμενες γραμμές.

® πάλι αιωρούμενες γραμμές…

® … κατασκευασμένες το μακρινό 1884, όπως μαρτυρά η ανάγλυφη επισήμανση.

® γραμμές εκατέρωθεν.

® επιστροφή επάνω στις γραμμές.

® μόνο το πρώτο 4 διακρίνεται· τα άλλα δύο στοιχεία αυτού του πασσάλου χιλιομέτρησης έχουν ξεθωριάσει.

® εδώ οι σιδηροτροχιές λείπουν, έχοντας αφήσει άδειους τους στρωτήρες και άχρηστες τις βίδες. Στο βάθος, οι γραμμές αρχίζουν ξανά.

Κι επειδή, όπου υπάρχουν λίγα τρένα (Ελλαδάρα λ.χ.), πρέπει να υπάρχει πολλή φαντασία, ήδη έχω κατέβει από τις γραμμές και «βλέπω» στον (καθαρό από χορτάρια) διάδρομό τους ένα πεντάδυμο Desiro, με σηκωμένους τους παντογράφους του και αναγράφοντας «ΛΑΥΡΙΟ» στο παρμπρίζ του, να πλησιάζει σφυρίζοντας και γεμάτο στην Παιανία, όπου θα γίνει διασταύρωση με εμπορική αμαξοστοιχία προερχόμενη από το λιμάνι του Λαυρίου, με 2 M.L.W. σειράς 501 επικεφαλής και πολλές πλατφόρμες φορτωμένες με κοντέινερ…

Επιστροφή στη μίζερη πραγματικότητα των Κ.Τ.Ε.Λ. και ήδη είμαι πάλι στη στάση και περιμένω το λεωφορείο για το Κορωπί, όπου θα γίνει η αλλαγή με το υπεραστικό λεωφορείο για τα Καλύβια. Στην είσοδο του Μαρκοπούλου, λίγο πριν το σταθμό, προσέχω για πρώτη φορά γραμμές σε ένα οικόπεδο (μάλλον του Δήμου – οι γραμμές για τις οποίες είχα κάνει λόγο το 2002 ήταν πριν την είσοδο της πόλης, παράλληλα στο δρόμο), οπότε εν καιρώ πρέπει να υπολογίζω και για εκεί μια επίσκεψη. Εγκαταλείπουμε και το Μαρκόπουλο και σε λίγο το λεωφορείο σταματά μπροστά στο Δημαρχείο των Καλυβίων Θορικού· κατεβαίνω, με προοπτική να κινηθώ βορειοδυτικά, ώστε να εντοπίσω (αν υπάρχουν…) γραμμές προς το Μαρκόπουλο, γρήγορα, όμως, η επικαιρότητα με προλαβαίνει.

Στο δρόμο που χαράχτηκε παράλληλα με τις γραμμές γίνονται έργα διαπλάτυνσης, οπότε η κατασκευή νησίδας στο μέσο αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για απαλλαγή από τις γραμμές, έστω κι αν είναι θαμμένες… Πράγματι, περπατώντας δίπλα στην «περιφραγμένη» νησίδα, βλέπω παλιές γραμμές σε δύο σημεία. Μετά, το εργοτάξιο τελειώνει και οι γραμμές συνεχίζουν κάτω από μια άλλη νησίδα, στην οποία έχουν φυτευτεί πολλά δέντρα, μεταξύ, δε, των γραμμών υπάρχουν μερικοί στύλοι φωτισμού. Σε λίγο, τα δέντρα τελειώνουν, όμως η νησίδα συνεχίζεται, ενώ όταν τελειώνει κι αυτή, τα ίχνη των γραμμών φαίνονται πεντακάθαρα κάτω από την άσφαλτο. Μετά από λίγα μέτρα, οι γραμμές φαίνονται ολοκάθαρα, αφού μόνο λουλούδια φύονται στο διάδρομό τους (καμία σχέση με τη ζούγκλα της Παιανίας). Περπάτησα μέχρι την πρώτη δεξιά καμπύλη των γραμμών.

® τέλος νησίδας και αρχή γραμμών.

® ποιος έκλεψε τον αμφιδέτη;

® χιλιομετρικό σημείο 24.200 Λ – Αγ. Α..

® η πρώτη στροφή.

Κατά την επιστροφή φωτογραφήθηκαν τα απομεινάρια των έργων:

® από την είσοδο του εργοταξίου μπόρεσα να φωτογραφήσω έναν στρωτήρα, έναν αμφιδέτη και μια σιδηροτροχιά.

® πλησιάζοντας στην πόλη, βρίσκουμε άλλες δύο σιδηροτροχιές.

Η πεζοπορία συνεχίζεται κατά μήκος της νησίδας. Μετά από μερικές δεκάδες μέτρα φαίνονται γραμμές και λίγο αργότερα μια μικρή γέφυρα, της οποίας σώζονται και τα ακρόβαθρα και ο φορέας.

® η γέφυρα από πάνω.

® η γέφυρα από απέναντι.

Η πεζοπορία συνεχίζεται μέχρι το περιφραγμένο τμήμα των γραμμών, το οποίο τώρα είναι σχεδόν κενό.

® ασχολίαστο…

Καθώς τραβούσα την παραπάνω φωτογραφία (ακριβώς μετά από το περιφραγμένο τμήμα), είχα την τύχη να συναντηθώ με έναν άλλο «επισκέπτη» της γραμμής, συνταξιούχο σιδηροδρομικό και έχοντα εργαστεί στη γραμμή Λαυρίου από το 1952 ως το 1956, ένα χρόνο πριν τη διακοπή των δρομολογίων. Τα είπαμε για περίπου μισή ώρα, με μόνη διακοπή την ειρωνική ερώτηση ενός γείτονα σχετικά με το πότε θα απομακρυνθούν οι στοιβαγμένες και μη περιφραγμένες σιδηροτροχιές. «Γιατί, ποιον ενοχλούν;» του απαντώ, με πολλή περισσότερη ειρωνεία, απ’ αυτή με την οποία μας απευθύνθηκε – κακώς, το παραδέχομαι, αλλά το ύφος του ήταν πολύ ενοχλητικό.

Το μεσημέρι (και η ζέστη) είχε φτάσει για τα καλά, οπότε η αποχώρησή μου ήταν αναπόφευκτη. Χαιρέτησα τον επί ημίωρο συνομιλητή μου και πήγα στην κοντινότερη στάση. Μέσα στο λεωφορείο ο κλιματισμός δούλευε στο φουλ, δημιουργώντας τις κατάλληλες συνθήκες για να καταστρώσω το πλάνο του 3^ου μέρους της 8^ης εκδρομής στο Λαύριο, το οποίο ορίστηκε για την Τετάρτη, 13 Απριλίου.

Γρήγορα έφτασε η Τετάρτη, ημέρα φοιτητικών εκλογών, κι αντίθετα με την επί τετραετία τακτική μου της πολύ πρωΐνής συμμετοχής, το πρωΐ με βρήκε μέσα στο 308 καθ’ οδόν για το Κορωπί. Η εμφάνιση των γραμμών στα αριστερά λίγο πριν την «Ταβέρνα Μερκούρη» με ειδοποιεί ότι η διαδρομή τελειώνει, αλλά μου υπενθυμίζει και το σκοπό αυτής: την περαιτέρω αναζήτηση υπολειμμάτων της γραμμής. Κατεβαίνω στην πλατεία Δημαρχείου και σε λίγο περνά το υπεραστικό λεωφορείο, με το οποίο θα φτάσω στο Μαρκόπουλο. Πράγματι, λίγο πριν τις δέκα, το λεωφορείο σταματούσε στην πρώτη στάση του Μαρκόπουλου κι εγώ κατέβαινα. Περπατώ λίγο προς τα πίσω και βρίσκω τις γραμμές για τις οποίες έκανα λόγο παραπάνω.

® κι εδώ λείπει μια σιδηροτροχιά.

® φωτογραφίζοντας με το σταθμό στο «βάθος».

Μερικές πινακίδες ενημερώνουν τους περαστικούς για την ανάπλαση της εισόδου του Μαρκόπουλου, οπότε ίσως και οι σε άθλια κατάσταση γραμμές να εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία. Σε λίγο οι γραμμές χάνονται κι εγώ από το ύψος των φαναριών περνάω απέναντι, ψάχνοντας τις γραμμές που είχα δει τον Ιούλιο του 2002. Τις βρίσκω χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία:

® το πρώτο δείγμα.

® κι άλλες γραμμές. Στο βάθος της φωτογραφίας…

® …γραμμές απέναντι, για τις ανάγκες ενός χαντακιού. Δε υπήρχαν ενδείξεις ζεύξης εκεί παλαιότερα.

Με τούτα και με ‘κείνα η ώρα είχε περάσει κι αναγκάστηκα να επιστρέψω βιαστικά στη στάση· περίμενα μόλις δύο λεπτά. Το λεωφορείο έφτασε, ανέβηκα, «Πέτα, φοιτητικό» είπα στον εισπράκτορα και η διαδρομή συνεχιζόταν. Με πολύ μποτιλιάρισμα στο Μαρκόπουλο, με λιγότερο μποτιλιάρισμα στα Καλύβια, μετά από 15’ περίπου έβλεπα στα δεξιά μου τη γέφυρα των 3.2m και το λεωφορείο ήδη φρέναρε για να αποβιβαστώ. Περπάτησα λίγα μέτρα παράλληλα με το δρόμο και στο πρώτο στενό έστριψα δεξιά για να φτάσω στο διάδρομο των γραμμών και η πεζοπορία με προορισμό την Κερατέα να αρχίσει!

® απόδειξη άνοιξης.

Σε λίγο οι γραμμές τερματίζονται βίαια από έναν κόκκινο δίσκο και μερικούς τσιμεντοσωλήνες, οπότε περπατώ σε δρόμο, σε ένα μόνο σημείο του οποίου διακρίνεται αχνά μια σιδηροτροχιά. Μετά από λίγο έχω φτάσει στο διάδρομο των γραμμών, οι οποίες καλύπτονται από πυκνότατη βλάστηση, που όμως μετριάζεται μετά την πρώτη γέφυρα. «Μετριάζεται», τρόπος του λέγειν, διότι μεν η βλάστηση είναι λιγότερη πυκνή, περισσότερο δε άγρια. Προσπαθώντας να βρω το πιο βατό «μονοπάτι», καταλήγω αίφνης μπροστά από μια πολύ ψηλή γέφυρα, η οποία χρήζει φωτογράφησης από τα πλάγια κι όχι από πάνω. Προσπαθώ να κατέβω από το υπερύψωμα των γραμμών, μα δεν υπάρχει ασφαλής διαδρομή· περνάω από την απέναντι μεριά της γέφυρας, μα ούτε από εκεί υπάρχει ασφαλές μέρος για την κατάβαση. Ξαναπερνάω τη γέφυρα, προς την αντίθετη κατεύθυνση και πηγαίνω πίσω, ώστε να προσεγγίσω (έχω αυτή τη δυνατότητα) τη γέφυρα από το δρόμο. Κόβοντας δρόμο από μια αυλή (ευτυχώς, δεν ήταν κανείς εκεί…) φτάνω με ασφάλεια μπροστά από τη γέφυρα. Την κοιτάζω· από εδώ φαίνεται ψηλότερη απ’ ότι διασχίζοντάς τη. Κάτω από αυτή περνά ένας ρυπαρός χείμαρρος.

® η γέφυρα.

® παρόλη τη ρύπανση, χιλιάδες γυρίνοι κολυμπούν αμέριμνοι.

Ολοκληρώνεται και η φωτογράφηση της γέφυρας κι επειδή δεν πετάω τη σκούφια μου να ξαναγυρίσω πίσω για να ανέβω στις γραμμές, επιχειρώ να φτάσω σε αυτές ορειβατώντας στην πλαγιά. Με σύμμαχο τις βαριές πέτρες και τα χορτάρια που κρατούν σταθερό το χώμα καταφέρνω τελικά να ανεβώ. Μπροστά μου ξεδιπλώνεται η ζούγκλα.

® θαμνώδες τοπίο.

® κάθε τόσο κι ένα ρυάκι …

® … δημιουργεί την ανάγκη ζεύξης …

® … έστω και με καμένους στρωτήρες.

® η σκουριά που έχει καταστρέψει τη σιδηροτροχιά, δε μπόρεσε να πτοήσει και την άνοιξη.

® μολονότι την πλησίασα αρκετά, η μέλισσα φαίνεται ότι μας έχει γραμμένους και εμένα και την Εκδρομή στο Λαύριο, οπότε και δε διακόπτει την εργασία της. Οι γραμμές είναι από κάτω και δε φαίνονται.

® χιλιομετρικό σημείο 18.800 Λ. – Αγ. Α..

® η γέφυρα για την οποία είχα κάνει λόγο πριν από 27 μήνες.

® η κατεστραμμένη γέφυρα πριν την Κερατέα, χωρίς καλάμια, ώστε το μέγεθος της αθλιότητας να μην αποκρύπτεται πια. Προσέξτε τον σπασμένο φορέα της γέφυρας. Η σύγκριση με την κατάσταση της γέφυρας σε σχέση με πέρυσι είναι αναπόφευκτη…

® το ίδιο θέμα από το ρέμα.

Ο σταθμός της Κερατέας ήταν πλέον κοντά. Μέσα από καλάμια φτάνω σε αυτόν, έχοντας βρει το κλειδί γυρισμένο στην παρακαμπτήριο· με μια γερή σπρωξιά η αιχμή τίθεται στην κύρια γραμμή. Τα περισσότερα βαγόνια και η κόκκινη δρεζίνα έχουν απομακρυνθεί, οπότε σταθερή αξία στο χρόνο συνεχίζει να αποτελεί μόνο ο …σταθμός! Εκτός από αυτόν, έχουν ληφθεί φωτογραφίες και από τις γραμμές προς το Δασκαλειό, έχοντας περάσει από το πασάγιο με τις ασφαλτοκαλυμμένες σιδηροτροχιές.

® ένα βαγόνι, μερικές σιδηροτροχιές, ο σταθμός και το παρατημένο φορτηγό.

® μικρή γέφυρα μεταξύ σταθμού και πασαγίου.

® οι γραμμές συνεχίζουν προς το Δασκαλειό με την άνοιξη πανταχού παρούσα.

® άλλη μια μικρή γέφυρα.

Για άλλη μια φορά βρίσκομαι σε στάση λεωφορείου περιμένοντας για την επιστροφή μου στην Αθήνα. Η συγκομιδή της 8^ης εκδρομής στο Λαύριο ανέρχεται σε 45 φωτογραφίες, ανεβάζοντας τις συνολικά διατιθέμενες σε 177 (μαζί με τις φωτογραφίες της βιβλιογραφίας είναι 185), τη δε συμμετοχή της Εκδρομής στο Λαύριο στη φωτογραφική κάλυψη της ιστοσελίδας στο 28.64% της συνολικής διαθεσιμότητας φωτογραφιών (τα πρωτεία κατέχει η στήλη «Φωτογραφικό Υλικό» με κάλυψη 56%) στην παρούσα φάση. Η διαδρομή της επιστροφής διαρκεί περίπου 1.45’ οπότε, ποιο στοιχειωδώς νοήμον και μη θετικά προκατειλημμένο απέναντι στα Κ.Τ.Ε.Λ. ον δε θα προτιμούσε το πεντάδυμο Desiro, που με σηκωμένους τους παντογράφους του και αναγράφοντας «ΑΘΗΝΑ – ΠΕΙΡΑΙΑΣ» στο παρμπρίζ του θα άφηνε σφυρίζοντας την Κερατέα, έχοντας προηγουμένως πραγματοποιήσει εκεί διασταύρωση με κατερχόμενο τοπικό, καθώς και μια στάση στο Δασκαλειό, που λόγω της ύπαρξης υψηλού, πλέον, επιπέδου συγκοινωνίας έχει αναδειχτεί σε μια κωμόπολη γεμάτη ζωτικότητα; Αυτό σημαίνει ανάπτυξη, αξιότιμοι κύριοι του κράτους, για την οποία αξίζει να ξοδευτούν χρήματα, όχι οι «μέχρι τελικής δικαίωσης αγώνες» (δηλαδή, η κλάψα) από τους «τοπικούς παράγοντες» για τις προσβάσεις στις σήραγγες Ραψομμάτη και για τις γέφυρες στα Παραδείσια…

Και ενώ η προπτυχιακή φοιτητική μου περιπέτεια είχε πλέον τελειώσει, η Εκδρομή στο Λαύριο αποδεικνυόταν πιο διαχρονική. Έτσι, το πρωΐ της 9^ης Οκτωβρίου 2005, που κατά τις επιταγές του λαϊκού άσματος ήταν Συννεφιασμένη Κυριακή, με βρήκε καθ’ οδόν για τα Μεσόγεια. Η διαδρομή ήταν με …σιδηροδρομική ακρίβεια προκαθορισμένη: με το 308 ως το Δημαρχείο του Κορωπίου και στη συνέχεια με υπεραστικό λεωφορείο ως το Λαύριο.

Κυριακή γαρ και τόσο το λεωφορείο, όσο και η Μεσογείων και η Λαυρίου εμφάνιζαν ελάχιστη κίνηση. Μέσα από ανισόπεδες διαβάσεις στο Σταυρό, έργα (ακόμη!) στα Γλυκά Νερά και γραμμές λίγο πριν το Κορωπί, η αλλαγή εκεί πραγματοποιήθηκε με ανέλπιστο συγχρονισμό, μιας και δε χρειάστηκε να περιμένω περισσότερα από 5’ στην έρημη πλατεία Δημαρχείου. Μισοάδειο ήταν και το υπεραστικό λεωφορείο· χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες περάσαμε από το Μαρκόπουλο, ενώ στα Καλύβια είδα το αποτέλεσμα των εργασιών που είχα δει εκεί τον περασμένο Απρίλη: όλη η φασαρία έγινε για την κατασκευή μιας κυκλικής πλατείας, της οποίας την αισθητική αξία και την κυκλοφοριακή προσφορά αμφιβάλλω αν μπορεί να προσδιορίσει επακριβώς ακόμη και ο κατασκευαστής της… Η πορεία συνεχίζεται με τις γραμμές στην απέναντι πλαγιά μετά τα Καλύβια, το ψηλό γεφύρι μετά τον Κουβαρά, αλλά μετά την Κερατέα με περίμενε μια δυσάρεστη έκπληξη: το δρομολόγιο εκείνο δε διέσχιζε το νέο δρόμο μέχρι το Θορικό (δηλαδή τον παράλληλο με τις γραμμές), αλλά περνούσε από κάτι αξιοθρήνητες «επαρχιακές» οδούς, ώστε να εξυπηρετήσει τους οικισμούς στην ενδοχώρα της Κερατέας. Δε μπορώ, βέβαια, να πω ότι δεν ωφελήθηκα καθόλου από αυτή την παράκαμψη, μιας κι έτσι μπόρεσα να προσέξω σήραγγες των παλιών ορυχείων καθώς και μια παλιά πέτρινη γέφυρα. Η συνταρακτική έκπληξη, όμως, με περίμενε λίγο αργότερα, όταν φτάσαμε στο Θορικό…

Αν έχετε ταξιδέψει πρόσφατα προς το Λαύριο, σίγουρα θα προσέξατε το πόσο στενεύει ο δρόμος λίγο πριν το Θορικό. Ειδικά μπροστά από το σταθμό, το πλάτος του δρόμου είναι επικίνδυνα μικρό. Καλώς, λοιπόν, γίνονται τα έργα. Το βλέμμα μου εντοπίζει τη γέφυρα του Θορικού και αμέσως μετά κινείται προς το σταθμό. Μα ο σταθμός δεν είναι στη θέση του! Πώς;

Μετά από λίγες στιγμές παγωμάρας, το μάτι μου εντοπίζει στην απέναντι μεριά του δρόμου ένα πέτρινο κτίσμα σαν μικρογραφία του σταθμού στο Δασκαλειό και την Κάντζα! Όντας καθήμενος σε αναμμένα κάρβουνα, περνάμε έξω από το Τεχνολογικό Πάρκο Λαυρίου που τελεί υπό τη διαχείριση του Πολυτεχνείου και στο τέλος αυτού διακρίνω λείψανα των παλιών γεφυρών για την ανισόπεδη συνάντηση των γραμμών της Γαλλικής Εταιρείας και αυτής των Σιδηροδρόμων Αττικής. «Επίκειται επίσκεψη κι εδώ» σκέφτομαι και ήδη έχουμε μπει στο Λαύριο. Μετά από λίγο ανακοινώνεται το τέρμα· ο σταθμός του Λαυρίου είναι δίπλα. Άλλη μια έκπληξη με περιμένει εκεί: οι πόρτες και τα παράθυρα έχουν βαφτεί κόκκινα και πλέον ο σταθμός φιλοξενεί το Σύλλογο των εν Λαυρίω Κρητών. Κατεβαίνω από το λεωφορείο και βλέπω ότι η πόρτα του σταθμού είναι ανοιχτή.

® λήψη της περιφραγμένης αποβάθρας του σταθμού.

® το τέως υπνωτήριο και αποθήκη γραμμής.

Η ενδιάμεση φωτογράφηση του υπνωτηρίου γραμμής παραλίγο να μου βγει σε κακό. Κάποιος βγαίνει από το σταθμό και κλειδώνει την πόρτα πίσω του, προτού, όμως, απομακρυνθεί τον προλαβαίνω.

«Χαίρετε… θα σας ήταν εύκολο να ανοίξετε για λίγο το σταθμό; Κάνω μια έρευνα για την παλιά σιδηροδρομική γραμμή του Λαυρίου και θα ήθελα να δω εσωτερικά το κτήριο…»

«Ευχαρίστως, μόνο που δε θα μπορέσετε να βγάλετε φωτογραφίες μέσα… ετοιμαζόμαστε, βλέπετε, για μια γιορτή και μέσα είναι στρωμένα τα τραπέζια…»

«Δε με πειράζει… μόνο να δω θέλω…»

Η πόρτα ξεκλειδώνεται και μπαίνω μέσα. Η ανακαίνιση που έχει γίνει είναι πολύ καλή («η στέγη ήταν έτοιμη να πέσει» είχα ακούσει λίγο νωρίτερα) και εγώ ψάχνω για σιδηροδρομικά απομεινάρια. Προς βορράν, εκεί που κάποτε ήταν το γραφείο του σταθμάρχη κυκλοφορίας, υπάρχει μια βιβλιοθήκη· στο μέσο, στη θέση της αίθουσας αναμονής, όλα είναι έτοιμα για το βραδινό γλέντι· προς νότον, κάπου μεταξύ των πορτραίτων του Ελευθέριου Βενιζέλου και του Νίκου Ξυλούρη υπάρχει ακόμα το γκισέ των εκδοτηρίων! «Αυτό, όμως, θα με αφήσετε να το φωτογραφήσω!» λέω και παίρνω καταφατική απάντηση.

® εισπράξεις ημέρας, ευρώ μηδέν…

Ο κύριος που με εξυπηρέτησε είναι ευγενέστατος απέναντί μου, οπότε παίρνω το θάρρος να τον καθυστερήσω για δύο ακόμη ερωτήσεις:

«Καθώς ερχόμουν με το λεωφορείο, δεν είδα το σταθμό στο Θορικό… Ξέρετε τι απέγινε;»

«Ναι… φαρδαίνουν το δρόμο και μετέφεραν το σταθμό απέναντι…»

«Εννοείτε το σπιτάκι προς τη θάλασσα; μα… πως…;»

«Το σήκωσαν με γερανό… μάλιστα, έπεσε κι ένας τοίχος, αλλά τον ξαναέχτισαν όπως ήταν πριν…»

«Ενδιαφέρον… και μια τελευταία ερώτηση… υπάρχουν απομεινάρια του παλιού υδατόπυργου; Ήταν λίγο πιο μετά το σταθμό…»

«Χμμμ… δεν υπάρχει τίποτα, όπως μπορείς να δεις κι εσύ… μόνο ο σταθμός και το θεατράκι υπάρχουν…»

«Κρίμα… και πάλι σας ευχαριστώ πολύ…»

Έχω κάνει λίγα βήματα προς νότον ώστε να φωτογραφήσω το υπνωτήριο έλξεως, αλλά μια φωνή με σταματά:

«Μήπως εννοείς κάτι σαν πέτρινη δεξαμενή;»

«Ναι, αυτό ακριβώς!»

«Θα μπεις μέσα στο θεατράκι και θα τη δεις στο κέντρο. Είναι λίγο γκρεμισμένη, βέβαια…»

Κάνω μεταβολή και βρίσκω την είσοδο του θεάτρου. Ακριβώς πίσω από τη σκηνή, η βάση του υδατόπυργου, τελούσα υπό κατάρρευση, υπάρχει ακόμα!

® λήψη της βάσης του υδατόπυργου από τη σκηνή.

® λήψη της βάσης του υδατόπυργου από το βορρά.

Με λίγο περπάτημα, φτάνω έξω από το υπνωτήριο έλξεως, το οποίο βρίσκεται σχεδόν επί της προκυμαίας. Είναι σαφώς μικρότερο από το εστιατόριο, αλλά ακολουθεί σε γενικές γραμμές την ίδια αρχιτεκτονική φιλοσοφία. Το φωτογραφίζω δις· η δεύτερη φωτογραφία συνοδεύτηκε από περίεργα βλέμματα των πελατών και των γκαρσονιών της ουζερί που στεγάζει πλέον το υπνωτήριο. Όσο για την διάχυτη δυσοσμία ψαρίλας… ούτε λόγος!

® απεχθάνομαι τις προσθήκες στους σταθμούς!

® μάλλον δε φαίνονται πολλά πράγματα…

Επιστρέφω στο σταθμό…

® λήψη του σταθμού από τα νότια.

® λεπτομέρεια από την τοιχοποιία του εστιατορίου.

® ο σταθμός με τη νέα του εμφάνιση, από τη μεριά του δρόμου.

… και ταλαντεύομαι με ένα δίλημμα: πως θα προσεγγίσω τις γέφυρες της Γαλλικής Εταιρείας; Η «λογική» λύση με οδηγεί στο δρόμο· η «εκδρομική» λύση, μέσα από τις γραμμές. Το δίλημμα αυτοαναιρείται και βρίσκομαι μέσα στο διάδρομο των γραμμών. Μετά από δύο ανισόπεδες διαβάσεις (εύστοχη πρόβλεψη για το μέλλον…) και με την πλευρική τοιχοποιία να έχει διατηρηθεί, το «αυλάκι» τελειώνει, ακολουθεί ένα μικρό πεζοδρόμιο κι απέναντί μου βλέπω μια νησίδα. Ξεκινώ… αλλά το πόδι μου μένει μετέωρο, καθώς την τελευταία στιγμή βλέπω πεντακάθαρα τις σιδηροδρομικές γραμμές να ξεπροβάλλουν μέσα από το οδόστρωμα.

® η πρώτη εμφάνιση των σιδηροδρομικών γραμμών μετά το σταθμό του Λαυρίου.

Δεν αργώ να φτάσω στη νησίδα. Μετά από λίγα άνυδρα μέτρα, το πράγμα αρχίζει να γίνεται απρόσμενα ενδιαφέρον.

® ο πρώτος στρωτήρας φαίνεται ολοκάθαρα, σε αντίθεση με τον επόμενο, του οποίου διακρίνεται μόνο το ένα άκρο.

® παροδική εμφάνιση.

® υπερύψωμα με προσχώσεις και δέντρα …

® … και έναν φοίνικα.

® μετά από λίγο, οι γραμμές φαίνονται πολύ καθαρά, διευκολύνοντας έτσι το έργο των κλεφτών σιδηροτροχιών.

® κάτι λείπει…

® Bochum 12.1883 ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Εκατέρωθεν του σημείου λήψης της τελευταίας φωτογραφίας η κατάσταση της γραμμής είναι πολύ κακή, εξοστρακίζοντάς με έτσι σε ένα στενό μονοπάτι δίπλα από αυτές. Μετά από λίγες, όμως, δεκάδες μέτρα, η γραμμή ξαναγίνεται βατή.

® εδώ φαίνονται μόνο οι σιδηροτροχιές.

® σπασμένη γραμμή.

Φτάνω στο τέλος του ορατού τμήματος των γραμμών. Μπροστά μου, η καθολική παρουσία καλαμιών προδίδει την ύπαρξη ρέματος. Κοιτάζω προσεχτικά, αλλά δε μπορώ να δω ούτε το ρέμα, ούτε κάποια ένδειξη ζεύξης. Απέναντι, όμως, φαίνονται ολοκάθαρα τα απομεινάρια της γραμμής της Γαλλικής Εταιρείας. Δεν δυσκολεύομαι τόσο να τα προσεγγίσω, όσο να αναρριχηθώ σε αυτά.

® εδώ σώζονται μόνο τα ακρόβαθρα και …

® … ο φορέας της γέφυρας.

® εδώ, τη θέση του φορέα έχει πάρει ένα πανό και …

® … μόνο τα ακρόβαθρα σώζουν τα αντισιδηροδρομικά προσχήματα.

Μετά από αυτό το σημείο, τα ίχνη των γραμμών χάνονται ολοκληρωτικά. Απέναντί μου, διαβάζω στην πινακίδα του Τεχνολογικού Πάρκου ότι αυτό περιλαμβάνει τους χώρους της Γαλλικής Εταιρείας. Ο φύλακας του πάρκου μου το επιβεβαιώνει: δεν υπάρχουν γραμμές μέσα σε αυτό. Όμως «για τις γραμμές» μου λέει «πήγαινε προς τα εκεί» (δείχνοντας δυτικά του δρόμου). Η οδηγία αποδεικνύεται σωστή.

® δεξιά καμπύλη, που σε λίγο διακόπτεται από μια τσιμεντένια σκάλα.

® Bochum 9.1886 ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ.

® πλήρες πλάνο.

® τόσο ο διάδρομος των γραμμών, όσο και η περίτεχνη στήριξή του δύσκολα θα γλιτώσουν από τη μπουλντόζα.

® οι βίδες υπάρχουν ακόμα σε αυτόν τον ξεβρασμένο στρωτήρα· οι γραμμές;

Έχω ήδη φτάσει στο ύψος του εργοταξίου, οπότε αναγκάζομαι να περπατήσω μέσα στα μπάζα, ψάχνοντας ταυτόχρονα για απομεινάρια των εκσκαφών, χωρίς, όμως, να βρω κάτι. Ήδη βλέπω απέναντί μου το σταθμό, με την πρόσοψη μισογκρεμισμένη, καθώς και το πλαίσιο που κατασκευάστηκε για τη μεταφορά του. Όντως πρόκειται περί μικρογραφίας του Δασκαλειού και της Κάντζας: η θολωτή πόρτα πλαισιώνεται από δύο θολωτά παράθυρα, ενώ καθένας από τους πλευρικούς τοίχους διαθέτει ένα παράθυρο.

® λήψη του σταθμού από απέναντι.

® η μικρή γέφυρα του Θορικού.

® λήψη του σταθμού από νότια.

® λήψη του σταθμού από βορειοανατολικά.

® λήψη του σταθμού από βόρεια.

® ο φορέας και τα ακρόβαθρα της μικρής γέφυρας και στο βάθος η σκεπή του σταθμού.

® τα μαδέρια της μικρής γέφυρας και στο βάθος ο σταθμός.

Αν κατά την προηγούμενη επίσκεψή μου στο Θορικό, η διάβαση της γέφυρας ήταν διαδικαστικού χαρακτήρα, τώρα έβλεπα απέναντι ολοκάθαρα τις γραμμές χωρίς χορτάρια. Επομένως…

® η μεγάλη γέφυρα του Θορικού και στο βάθος ο σταθμός. Απίστευτο…

® γραμμές που καταλήγουν στη μεγάλη γέφυρα. Δε μπόρεσα να εντοπίσω τη συνέχειά τους μετά το δρόμο που οδηγεί στον Α.Η.Σ..

® λεπτομέρεια των γραμμών λίγο πριν τη μεγάλη γέφυρα.

® λήψη της μεγάλης γέφυρας από τη μαρίνα. Εδώ μάλλον θα ήταν προτιμότερη η ηλιοφάνεια…

® λήψη της μικρής γέφυρας από την ακρογιαλιά.

® πλέον δε βλέπουμε μόνο μπροστά από το σταθμό της Κερατέας γραμμές.

® λήψη της μεγάλης γέφυρας με ένα πλοίο από πάνω της.

Το μεσημέρι έχει φτάσει. Δυστυχώς ο μουντός καιρός δε μου επέτρεψε να πραγματοποιήσω και μια πεζοπορία που είχα προγραμματίσει, αναγκάζοντάς με να επιστρέψω στην Αθήνα. Εξ αιτίας των έργων, ο κόμβος της Δ.Ε.Η. δε διαθέτει πεζοδρόμια, οπότε περιμένω σχεδόν επάνω στο δρόμο. Στη μετώπη του λεωφορείου της επιστροφής αναγράφεται, σε άπταιστα αγγλικά, «attica a.e.» (όπου το «a.e.» ισοδυναμεί, προφανώς, με το «anonymos eteria»). Στο Κορωπί γίνεται η μετεπιβίβαση στο 125, ώστε να φτάσω τελικώς στην Αθήνα και η 9^η εκδρομή στο Λαύριο να ολοκληρωθεί. Με 43 νέες φωτογραφίες, η Εκδρομή στο Λαύριο περιλαμβάνει πλέον 220 φωτογραφίες και η ιστοσελίδα συνολικά 901.

Σε λίγες ημέρες η ιστοσελίδα θα συμπληρώσει τρία χρόνια αδιάκοπης λειτουργίας. Στις απαρχές αυτού του τριετούς ταξιδιού, το καλοκαίρι του 2002, πίστευα ότι η Εκδρομή στο Λαύριο θα μπορούσε να ολοκληρωθεί με μόνο μια επίσκεψη σε κάθε σταθμό, κατά προτίμηση την ίδια μέρα… Πόσο λάθος έκανα τότε!

… Αυτό, όμως, που το καλοκαίρι του 2002 δε σκεφτόμουν καθόλου σοβαρά, ήταν η αναζήτηση υλικού στο αστικό τμήμα της γραμμής, ήτοι από το Γέρακα ως τους Αγίους Αναργύρους. Αφ’ ενός το ότι είχα θέσει ως στόχο τη φωτογράφηση μόνο σταθμών, αφ΄ ετέρου η παντελής άγνοιά μου για την πορεία των γραμμών μέσα στην Αθήνα, με έκαναν να αναβάλλω για το μέλλον το ψάξιμο στο τμήμα αυτό. Από τότε, βέβαια, πέρασαν τέσσερα χρόνια, χρόνος μάλλον επαρκής για τον εντοπισμό επαρκούς πληροφοριακού υλικού. Ξεκινώντας, αρχικά, από τα πιο «λογικά» σημεία από τα οποία θα μπορούσε να διέρχεται η γραμμή (ήτοι, τις οδούς Λαυρίου σε Νέα Φιλαδέλφεια και Νέα Ιωνία και την εν παραλλήλω κίνηση με τη γραμμή του ηλεκτρικού στο Ηράκλειο) σχηματίστηκε μια εικόνα για την πιθανή χάραξη της γραμμής που έμελλε να γίνει σαφής βεβαιότητα αργότερα, όταν, κατόπιν υπόδειξης ενός επισκέπτη της ιστοσελίδας, αναζήτησα παλιά τοπογραφικά σχέδια του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Πρωτευούσης. Άρα, τι άλλο χρειαζόταν; Εκτός από χρόνο και καλό καιρό, τίποτε άλλο!

Για το πρωΐ της 22^ης Ιουλίου, η πρόγνωση του καιρού των βορειοανατολικών προαστίων έδινε θερμοκρασία 22^oC, ελαφριά συννεφιά και αεράκι – μόλις βρέθηκε ο καλός καιρός. Όσο για χρόνο, όταν πρόκειται για ψάξιμο επί γραμμών καταργημένων, πάντα βρίσκω! Οπότε…

Έχοντας το βαλιτσάκι της φωτογραφικής μηχανής στον ώμο και ένα χάρτη της γραμμής υπό μάλης, ξεκίνησα. Αυτή τη φορά, όμως, το μενού δεν περιελάμβανε το λεωφορείο 308, μα μετακίνηση προς τη στάση του μετρό στο Υπ.Εθ.Α. και από εκεί με μετρό μέχρι τον κόμβο της οδού Δουκίσσης Πλακεντίας. Όπερ και εγένετο· λίγο πριν τις 9⁰⁰ κατηφόριζα από την έξοδο του μετρό προς το δρόμο. Η Αττική Οδός, ως γνωστόν, ανατολικά της Δουκίσσης Πλακεντίας τηρεί τη χάραξη των Σιδηροδρόμων Αττικής, οπότε εγώ αρχίζω να περπατώ προς δυσμάς.

Λόγω των κόμβων της Αττικής Οδού, το τέρμα της Δουκίσσης Πλακεντίας είναι στρωμένο με καινούρια άσφαλτο, η δε νησίδα αυτής στις πρώτες δεκάδες μέτρα είναι στενή και αδιάβατη. Σύντομα, όμως, γίνεται πλατύτερη και μη πλακοστρωμένη, κάνοντάς με να ελπίζω βάσιμα ότι θα βρω κάτι. Φρούδες ελπίδες… Η πεζοπορία μέχρι το σταθμό του μετρό στο Χαλάνδρι δεν αποδίδει το παραμικρό, αλλά συνεχίζεται προς την πλατεία Κένεντι. Μετά το σταθμό του μετρό, στη νησίδα φύεται γκαζόν και λίγο πριν την πλατεία …

® … το πρώτο δείγμα.

® γραμμές θαμμένες…

® ημιευθεία;

Τα βάζω με τον εαυτό μου που στην πρώτη μου επίσκεψη εδώ, ενώ ήξερα ότι οι γραμμές ήταν θαμμένες στη νησίδα, εντούτοις θεώρησα σκόπιμο να περπατήσω στο πεζοδρόμιο, και τούτο γιατί στόχος μου ήταν να βρω γραμμές κοντά στο τότε εργοτάξιο του μετρό… Περνάω την πλατεία και πλέον βαδίζω επί της νησίδας που χωρίζει τις οδούς Παλαιολόγου και Παπανικολή. Μετά την αρχική ανομβρία …

® … σε ένα υπερύψωμα της νησίδας φαίνονται και οι δύο σιδηροτροχιές.

® απογύμνωση…

® γραμμές δίπλα στο στύλο μιας κάμερας της τροχαίας, ελάχιστα πριν το «πασάγιο» της Εθνικής Αντιστάσεως.

Αν μέχρι τώρα, το γκαζόν ίσως να με εμπόδιζε να εντοπίσω κι άλλα εμφανή σημεία της γραμμής, πλέον δεν υπήρχε κανένα τέτοιο εμπόδιο. Ήξερα, βέβαια, ότι κατά μήκος της νησίδας δυτικά της Εθνικής Αντιστάσεως δεν υπάρχει κάτι… Περνάω απέναντι από το σταθμοειδές και λίγο πριν την εκκλησία της Αγίας Άννας, βλέπω απέναντι έναν ηλικιωμένο να περιμένει να αδειάσει ο δρόμος για να περάσει απέναντι. Δε δυσκολεύομαι να τον προλάβω:

«Καλημέρα σας…»

«Χαίρετε…»

«… θα ήθελα να σας ζητήσω μια πληροφορία… Αν γνωρίζατε, να μου λέγατε που βρισκόταν ο παλιός σιδηροδρομικός σταθμός της γραμμής που πήγαινε στο Λαύριο.»

(με ύφος νοσταλγίας) «το τρενάκι… τι μου θύμισες τώρα… όταν ήμασταν νέοι το παίρναμε και πηγαίναμε ως τον Πειραιά…»

«… ψάχνω να βρω τους σταθμούς εκείνης της γραμμής… Ήδη έχω βρει τα κτήρια έξω από την Αθήνα και το μόνο που μου μένει είναι αυτό του Χαλανδρίου. Αληθεύει ότι ήταν εκεί;» (δείχνω προς το οικόπεδο της εκκλησίας)

«όχι, ήταν πιο πάνω…» (μου δείχνει προς ανατολάς)

«μήπως είναι το ανακαινισμένο σπίτι που μοιάζει με παλιό σταθμό;»

«αυτό ακριβώς είναι» (με ύφος εντονότερης νοσταλγίας) «Θυμάμαι που έρχονταν τα τρένα με τη σταφίδα από τα Μεσόγεια…»

«μήπως θυμάστε πόσες γραμμές είχε ο σταθμός; Δηλαδή, πόσα τρένα μπορούσαν να βρίσκονται ταυτόχρονα μέσα στο σταθμό;»

«δύο. Πολλές φορές συναντιόνταν τα τρένα εδώ στο Χαλάνδρι.»

«και εδώ στην περιοχή της εκκλησίας;»

«τίποτα… εδώ όλο περιβόλια ήτανε…» (εδώ, μάλλον διείδε δισταγμό στο βλέμμα μου και συμπλήρωσε) «εγώ, νεαρέ μου, είμαι το ’27 γεννηθείς. Εδώ γεννήθηκα, εδώ μεγάλωσα… κι εδώ είμαι ακόμα! Όλα αυτά με το τρενάκι τα θυμάμαι σαν να είναι τώρα…»

Δε θα μπορέσω να αλιεύσω άλλες πληροφορίες, οπότε δε μου μένει παρά να χαιρετήσω το συνομιλητή μου και να περάσω στο απέναντι πεζοδρόμιο. Απέναντι από την εκκλησία είναι ένα σιδεράδικο. Ας πάρουμε και μια δεύτερη γνώμη.

«Χαίρετε…»

«Γεια σας…»

«κάνω μια έρευνα για την παλιά σιδηροδρομική γραμμή του Λαυρίου και ψάχνω στοιχεία για την περιοχή του Χαλανδρίου…»

«ζητάς πολύ παλιά πράγματα! Το τρενάκι πέρναγε απ’ έξω μας (μου δείχνει στη νησίδα) και οι γραμμές είχαν παραμείνει και μετά που έκλεισε. Τις σήκωσαν όταν έγινε ο κόμβος με την Κηφισίας.»

«ο σταθμός…»

«… ο σταθμός ήταν πιο πάνω, δύο φανάρια πιο μετά και στα αριστερά σου.»

«έψαξα να βρω αν έχουν μείνει καθόλου γραμμές, αλλά βρήκα μόνο πριν από την Εθνικής Αντιστάσεως…»

«είναι κι αλλού, αλλά είναι θαμμένες. Έξω από μας τις κόψαμε παλιά. Θες να δεις κάτι γραμμές που έχω κρατήσει;» (πάμε πίσω στην αυλή του σιδεράδικου) «αυτή τη γραμμή την έκοψα τότε, αλλά δε μου χρειάστηκε· έτσι έμεινε… Πάμε μέσα να σου δείξω και ένα άλλο κομμάτι». Αίφνης βλέπω ένα κομμάτι από καρδιά κλειδιού. «είναι πολύ γερό σίδερο και το έχω για αμόνι», μου λέει ο σιδεράς.

® γραμμή των πρώην Ε.Η.Σ..

® το αμόνι.

Αφού, όχι μόνο το σταθμοειδές ανεδείχθη σε σταθμό, αλλά είδα και κομμάτι κλειδιού, είναι ώρα να αφήνω πίσω μου το Χαλάνδρι. Ανεβαίνω ως τη Βασ. Γεωργίου, όπου υπάρχει διάβαση πεζών, και περνάω στο Μαρούσι. Δε δυσκολεύομαι καθόλου να βρω την οδό Καποδιστρίου, οπότε και αρχίζει ξανά η αναζήτηση γραμμών. Το πλάτος της νησίδας είναι πολύ μεγάλο, σε βαθμό να απορώ πως και δε στένεψαν τη νησίδα για να διαπλατυνθούν τα ρεύματα της Καποδιστρίου (και να «πηγαίνει ο κόσμος στη δουλειά του»), μιας και ως γνωστόν στην Αθήνα οι οικολογικές μας ευαισθησίες ξεκινούν από το μπάζωμα όλων των ρεμάτων και φτάνουν στην αποψίλωση του Λυκαβηττού… Ωστόσο, οι προσδοκίες μου δε φαίνεται ευοδώνονται. Κοιτάζω εξεταστικά όλο το πλάτος της νησίδας αλλά δε βρίσκω τίποτα. Κι έτσι, δεν αργώ να φτάσω στα όρια με τη Νέα Ιωνία.

Τα όρια των δήμων Νέας Ιωνίας και Αμαρουσίου χωροθετούνται κατά μήκος της νησίδας μεταξύ των οδών Αγίου Γεωργίου και Λαυρίου· η νησίδα αυτή εκτείνεται ως τη Σπύρου Λούη. Διασχίζω κάθετα την Καποδιστρίου και φτάνω στην πολύ πλατιά αρχή της νησίδας. «Τώρα, μάλιστα…» σκέφτομαι, ψάχνοντας σε ένα τεράστιο πλάτος να βρω κάτι που να μπορεί να με καθοδηγήσει. Ίσως αν είχα δει πρώτα κάτω από τα πόδια μου, να μην «ανησυχούσα» τόσο…

® αρχή.

Φυσικά, σε ελάχιστα μέτρα το πλάτος της νησίδας γίνεται κανονικό και τα ίχνη των γραμμών μου ορίζουν την ρότα προς βορράν.

® μια γραμμή.

® η σιδηροτροχιά στα αριστερά είναι τόσο εμφανής, που δικαίως αυτή στα δεξιά με ταλαιπωρεί μέχρι να διακρίνω τα ίχνη της.

® επιζώντες της άνοιξης και θύματα του θέρους και του Κ.Τ.Ε.Λ. νομού Αττικής.

® συνύπαρξη της γραμμής και των προσβάσεων στη νησίδα.

® δύο γραμμές και στο βάθος γέφυρα!

® απίστευτο… αν μάλιστα βοηθούσε και ο ήλιος… Έψαξα σε όλο το «ανοιχτό» μήκος των γραμμών για ένδειξη έτους κατασκευής, αλλά η σκουριά είχε άλλη άποψη.

® σαφής παρουσία αμφοτέρων των σιδηροτροχιών.

® διακοπτόμενη καμπύλη.

Δυστυχώς, αυτή η σχεδόν συνεχής εμφάνιση των γραμμών έμελλε να διακοπεί απότομα μετά τη διασταύρωση με τις οδούς Πεύκων και Νεαπόλεως. Μολονότι η νησίδα συνέχισε να υπάρχει και μάλιστα να είναι υπερυψωμένη σε κάποια σημεία, εντούτοις οι γραμμές δε φαίνονταν πουθενά. Έτσι, η πεζοπορία συνεχίζεται μάλλον άσκοπα.

Δεν αργώ να φτάσω στη Σπύρου Λούη, δηλαδή τη συνέχεια της Μαρίνου Αντύπα, η οποία χαράχτηκε επί της γραμμής πριν το σταθμό του Ηρακλείου. Από μακριά ήδη φαινόταν το κλειστό ποδηλατοδρόμιο, αλλά τώρα διατίθεται το πλήρες σετ: στάδιο στίβου, ανοιχτό κολυμβητήριο κ.λπ.. Η γραμμή του Λαυρίου, αν λειτουργούσε, θα περνούσε σε απόσταση πέντε μέτρων από τη νότια είσοδο του Ο.Α.Κ.Α.… και με μια πολύ μικρή παραλλαγή της χάραξης μεταξύ Μαρκόπουλου και Κορωπίου, θα κάλυπτε και το Αεροδρόμιο… Τόσο δε το Ολυμπιακό Στάδιο, όσο και το Αεροδρόμιο μελετήθηκαν (το Ολυμπιακό Στάδιο, μάλιστα, υλοποιήθηκε κιόλας) στα τέλη της δεκαετίας 1970 – 1980, ήτοι 30 χρόνια νωρίτερα, όταν ακόμα υπήρχε η δυνατότητα για επαναλειτουργία της γραμμής, ακόμα και για διαπλάτυνσή της και σύνδεσή της στους Αγίους Αναργύρους με την κανονική γραμμή. Αντ’ αυτών, ο Proastiakos! Κατάντια…

Στη Μαρίνου Αντύπα, η πεζοπορία είναι άνετη, αλλά δε συνοδεύεται από κάποιο εύρημα. Σε λίγο φαίνονται στον ορίζοντα ο υποσταθμός της Δ.Ε.Η. και η γέφυρα των γραμμών του ηλεκτρικού. Οι δικές μας γραμμές, όμως, είναι καλά θαμμένες κάτω από τον πλακόστρωτο πεζόδρομο, οπότε το μόνο που θυμίζει την πάλαι ποτέ παρουσία του τρένου του Λαυρίου είναι η περίτεχνη τοιχοποιία εκατέρωθεν του διαδρόμου της μετρικής γραμμής, καλυμμένη πίσω από τα δείγματα «τέχνης» της «ασυμβίβαστης» και «ανήσυχης» νεολαίας μας που «ασφυκτιά» πίσω από την «ανελευθερία» της τσιμεντούπολης – άγνωστο αν η ανισόπεδη διάβαση κατασκευάστηκε το 1930, για την πλήρη απεμπλοκή της γραμμής Λαυρίου από τη γραμμή της Κηφισιάς ή το 1957 για την αποφυγή της συνάντησης με τη διπλή κανονική γραμμή του ηλεκτρικού. Στο σταθμό του Ηρακλείου, ο χώρος των γραμμών έχει δώσει τη θέση τους στις αμφιθεατρικού τύπου προσβάσεις. Κάπου εδώ τελειώνει η αποστολή μου για σήμερα· το δεύτερο μέρος της πεζοπορίας κατά μήκος του διαδρόμου της γραμμής εντός της Αθήνας ορίστηκε για το πρωΐ της επόμενης ημέρας.

Το ραντεβού τηρήθηκε απαρέγκλιτα: το πρωΐ της Κυριακής, λίγο πριν το ρολόι δείξει 9⁰⁰, ήμουν ξανά στο Ηράκλειο. Χωρίς πολλές άσκοπες αναζητήσεις …

® ο διάδρομος των γραμμών προς το Χαλάνδρι.

® ο χώρος του σταθμού των Σιδηροδρόμων Αττικής.

… αρχίζει η πεζοπορία κατά μήκος της νησίδας που τέμνει στα δύο τη Μελίνας Μερκούρη. Παρόλο που η νησίδα δεν είναι πλακοστρωμένη, εντούτοις δε εντοπίζεται τίποτα· ή οι γραμμές είναι αποξηλωμένες, ή καλά θαμμένες. Έτσι, γρήγορα φτάνω στη διασταύρωση με τη Λεωφόρου Ηρακλείου. Η συνέχεια, όμως, φαίνεται να είναι ακόμη πιο αποθαρρυντική: η Ιφιγένειας (που αποτελεί την προς δυσμάς συνέχεια της Μελίνας Μερκούρη) είναι δρόμος χωρίς νησίδα, οπότε μάλλον αποκλείεται να βρω το οτιδήποτε. Όντως δε βρίσκω τίποτα…

Η διασταύρωση με τη Δεκελείας ενισχύει τις πιθανότητες για κάποιο εύρημα, μιας και απέναντι, στη Νικολάου Πλαστήρα είναι εμφανής η ύπαρξη πλατιάς νησίδας. Περνάω απέναντι και όντως, μια πολύ πλατιά νησίδα αρχικά εφάπτεται του δρόμου και αργότερα τον χωρίζει στα δύο. Η νησίδα, εκτός από πλατιά είναι και υπερυψωμένη και μάλιστα διαθέτει αναβαθμίδες. Όχι, όμως, και γραμμές. Σε πολλά σημεία, η νησίδα διακόπτεται από παιδικές χαρές και χώρους αθλοπαιδιών, αλλά τίποτα περισσότερο. Έχει αρχίσει να με καταλαμβάνει μια αίσθηση απογοήτευσης, όταν …

® … σε μια διασταύρωση, η άσφαλτος έχει φθαρεί και αποκαλύπτει μια σιδηροτροχιά!

Η συνέχεια, όμως, έμελλε να μην είναι το ίδιο παραγωγική. Φτάνω μέχρι το τέλος της Νικολάου Πλαστήρα χωρίς κάποιο άλλο εύρημα και πλέον βαδίζω επί της οδού Λαυρίου, που στην πραγματικότητα δεν είναι οδός, αλλά ένας πολύ στενός πεζόδρομος, πλαισιωμένος άλλοτε από ψηλές πολυκατοικίες και άλλοτε από παλιές μονοκατοικίες. Όμως, στο τέλος αυτής της οδού …

® γραμμές που ξεπροβάλλουν μέσα από το πεζοδρόμιο.

® στοιχειώδης ανάδειξη του διαδρόμου των γραμμών.

® σε αντίθεση με τον αμφιδέτη στα Καλύβια, αυτός δεν έχει (ακόμα) κλαπεί.

® ακόμα και καλυμμένες από ξερά χορτάρια, οι γραμμές αρνούνται πεισματικά να κρυφτούν.

Όμως, ακριβώς μετά από τη σημείο λήψης της παραπάνω φωτογραφίας, η άσφαλτος καλύπτει ολοκληρωτικά το διάδρομο των γραμμών. Η Κηφισού είναι πλέον μπροστά μου και την πλησιάζω, αλλά ελάχιστα πριν τη φτάσω …

® δύο σιδηροτροχιές και δύο στρωτήρες.

Αυτό έμελλε να είναι και το τελευταίο σημείο όπου φαίνονται γραμμές μέσα στην Αθήνα. Ο Κηφισός, λίγο αργότερα, στερείται σιδηροδρομικής γέφυρας (ακόμα και τα βάθρα της γέφυρας αυτής δεν υπάρχουν), οι δε γραμμές στη νησίδα της Γεωργίου Παπανδρέου έχουν αποξηλωθεί εδώ και 20 χρόνια περίπου (σύμφωνα με μαρτυρία περίοικου). Έτσι, η πεζοπορία συνεχίζεται μέχρι τους Αγίους Αναργύρους χωρίς κάτι το ενδιαφέρον. Στην ανισόπεδη συνάντηση με την κανονική γραμμή, τα έργα στον τετραπλό διάδρομο δε διακόπτονται ούτε την Κυριακή. Διασχίζω την κάτω διάβαση …

® λεπτομέρεια της τοιχοποιίας της γέφυρας της κανονικής γραμμής. Άγνωστο αν η διπλή γραμμή (άρα, και η πλατιά γέφυρα) κατασκευάστηκαν πριν ή μετά τον αποχαρακτηρισμό της γραμμής Λαυρίου.

… και ελάχιστα μέτρα με χωρίζουν από την οδό Μπίμπιζα. Βαδίζω κατά μήκος αυτής, έχοντας εξ ευωνύμων το χώρο του Ο.Σ.Ε. και εκ δεξιών τις γραμμές του πάρκου. «Μήπως οι σιδηροτροχιές της γραμμής χρησιμοποιήθηκαν εκεί;» αναρωτιέμαι και ήδη έχω φτάσει στο πασάγιο. Η εικόνα είναι αποκαρδιωτική: η διάβαση είναι αφύλακτη και μόνο λίγα βαγόνια βρίσκονται στις γραμμές της τελευταίας αφετηρίας τρένων για την Πελοπόννησο…

® απλώς, τίποτα.

Βαδίζω επί της Ηρώων Πολυτεχνείου, πίσω από το αμαξοστάσιο των Αγίων Αναργύρων. Πίσω από το κτήριο του σταθμού διακρίνω την ALCo A.9104. Ερημιά…

Περνάω στο απέναντι πεζοδρόμιο. Κάπου στο βάθος της βαλίτσας της φωτογραφικής μηχανής υπάρχει ακόμα ένα χαρτάκι με τα λεωφορεία που συνδέουν τους Αγίους Αναργύρους με την πλατεία Αττικής, κατάλοιπο του εγγύς παρελθόντος… Πρώτο περνάει το Χ12 – εξπρές στη Λιοσίων; Ευτυχώς, η κίνηση είναι αραιή και δεν αργούμε να φτάσουμε στην περιοχή του κάποτε σταθμού των Σιδηροδρόμων Αττικής. Στο μετρό γίνεται ο απολογισμός της 10^ης εκδρομής στο Λαύριο: κάτι λιγότερο από ένα φιλμ 36 εκθέσεων, οπότε οι φωτογραφίες ανέρχονται πλέον σε 247, μπόλικο περπάτημα και ευρήματα λίγα ποσοτικώς αλλά σημαντικά ποιοτικώς. Πλέον, από τα περίπου 70 χιλιόμετρα της γραμμής Λαυρίου έχουν καλυφθεί με πεζοπορία περίπου 18· εν καιρώ θα καλυφθούν και τα υπόλοιπα, τόσο στα «εύκολα» τμήματα (π.χ. από τα Καλύβια Θορικού ως το Μαρκόπουλο), όσο και στα «δύσκολα» (π.χ. από την Παιανία ως την Κάντζα ή από το Δασκαλειό ως την Κερατέα). Ως τότε…

Πριν από 51 περίπου μήνες, κατά το κλείσιμο της 1^ης εκδρομής και αποχωρώντας από την Παιανία, όριζα το νοτίως αυτής ορατό τμήμα των γραμμών ως το σημείο εκκίνησης της επόμενης εκδρομής. Άλλες εποχές, βέβαια, τότε και αλλιώς φανταζόμουν την εξέλιξη της Εκδρομής στο Λαύριο, με αποτέλεσμα τρεις εβδομάδες αργότερα να προτιμήσω την (πρώτη…) επίσκεψη σε Κάντζα, Κορωπί και Μαρκόπουλο αντί της πεζοπορίας από την Παιανία ως το Κορωπί. Έμελλε τότε να μην τηρήσω τον προγραμματισμό μου, αλλά δεν ήξερα πότε ακριβώς θα «διόρθωνα» την παράβαση αυτή…

Το πρωΐ της Κυριακής, 28 Ιανουαρίου 2007, με βρήκε επιβαίνοντα στο λεωφορείο 308 με προορισμό την Παιανία. Κάτω από έναν ασυννέφιαστο ουρανό και μέσω μισοάδειων οδών, δεν αργήσαμε να φτάσουμε. Αποβιβάστηκα στον παράλληλο με την οδό Αττικής δρόμο και πλέον λίγα μόνο μέτρα με χώριζαν από το σταθμό. Κι επειδή ο τελευταίος έχει ήδη φωτογραφηθεί μάλλον αρκετές φορές, χωρίς καμιά χρονοτριβή αρχίζω να κινούμαι προς νότον επί του διαδρόμου των γραμμών. Ήταν η δεύτερη φορά που έκανα αυτή τη διαδρομή, αλλά κατά την πρώτη φορά, τελείως αρχάριος ων, δεν ήξερα τι έπρεπε να προσέχω…

® η τοιχοποιία αυτή σίγουρα δεν παραπέμπει στα νεοελληνικά πρότυπα αισθητικής, οπότε, σε συνδυασμό με ένα παρακείμενο ρέμα, εύκολα συμπεραίνω ότι πρόκειται για το νότιο ακρόβαθρο κάποιας παλιάς γέφυρας.

® λίγο πριν το τέλος της πόλης και πριν το πασάγιο …

® … αποκαλύπτεται η μια σιδηροτροχιά, καθώς και η άκρη μερικών ξύλινων στρωτήρων.

Περνάω το πασάγιο και πλέον η διαδρομή είναι για μένα εντελώς νέα… Ευτυχώς, η κατάσταση των γραμμών είναι τέτοια που σίγουρα δε θα χαθώ!

® μάθημα πρώτο: βγάζουμε το παρασολέιγ από το βαλιτσάκι.

® η βλάστηση άλλοτε πυκνώνει …

® … και άλλοτε αραιώνει.

® κάτω από σκουπίδια, η γραμμή εδώ εδράζεται σε έναν καμένο και έναν σάπιο στρωτήρα.

® ευτυχώς, δε λείπουν τα μονοπάτια…

® αριστερή καμπύλη.

® προφίλ.

® απόκρυψη, και …

® … η δεξιά σιδηροτροχιά χάνεται.

Λίγα μέτρα αργότερα, σε μια διασταύρωση, τα ίχνη των γραμμών χάνονται και προστρέχω στις αεροφωτογραφίες, απ’ όπου δεν είναι δύσκολο να βρω την πορεία των γραμμών. Είναι όμως δύσκολο να τις ακολουθήσω, λόγω κάποιων περιφράξεων και του ανύπαρκτου ακροβατικού μου ταλέντου…

® κάτω δεξιά και …

® … πάνω αριστερά.

Επιστρέφω στο δρόμο που βρίσκεται δεξιά της γραμμής, αλλά σύντομα, έστω και διασχίζοντας ένα μικρό χωράφι, καταφέρνω να αναρριχηθώ πάλι στο διάδρομο.

® περπάτησα ως το τέλος του ορατού τμήματος των γραμμών και βλέποντας ότι ήταν αδύνατο να υπερβώ το όριό του …

® … κήρυξα άτακτη υποχώρηση και ξανακατέβηκα στο δρόμο.

Πλέον, ο διάδρομος των γραμμών βρισκόταν ακριβώς δίπλα στο δρόμο, αλλά ήταν υπερυψωμένος και η πρόσβαση απαιτούσε πλήρη …πρόσφυση σε κλίση 90%… Άρα, αναγκάζομαι να περπατήσω για λίγα μέτρα στο δρόμο, μέχρι να δω ένα πεύκο φυτρωμένο μεταξύ των γραμμών, οπότε δε μου μένει παρά να κρατηθώ γερά από κάποιο χοντρό κλαδί και να ανέβω επάνω.

® το ‘χουμε ξαναπεί… «Σιδηρόδρομος – Οικολογικό Μέσο Μεταφοράς»

® μάθημα δεύτερο: βιδώνουμε το παρασολέιγ πάνω στο φακό

Η πεζοπορία μέσα στις γραμμές συνεχίζεται απρόσκοπτα και μετά από λίγα μέτρα εντοπίζω την τελευταία σωζόμενη γέφυρα πριν την Παιανία. Με μήκος περίπου τέσσερα μέτρα (τόσο, τουλάχιστον, το εκτίμησα…), πρόκειται για τυπική ζεύξη με ένα μεταλλικό ζευκτό (με τη γραμμή στην άνω διαδρομή), στηριζόμενο σε λίθινους τοίχους.

® λήψη της γέφυρας από βόρεια …

® … και από νοτιοδυτικά.

® με μέτωπο στην Παιανία, με πλάτη στο Κορωπί και με αυχένα στο στρωτήρα.

Μετά τη γέφυρα και για μεγάλο διάστημα, ο διάδρομος είναι πολύ άνετα ορατός και – φυσικά – βατός.

® οι γραμμές άλλοτε είναι απομακρυσμένες, …

® … άλλοτε περνούν δίπλα από σπίτια, …

® … άλλοτε δίπλα από το δρόμο, …

® … ή και μέσα από αυτόν …

® … και άλλοτε θάβονται.

Άλλη μια γέφυρα εμφανίζεται σε λίγο. Εντύπωση μου κάνει το μηδαμινό ύψος της, αν και μάλλον όταν κατασκευάστηκε πριν από 124 χρόνια ίσως να υπήρχε εκεί κάποια ρεματιά.

® από δεξιά, …

® … από αριστερά και …

® … από πάνω.

Και ο περίπατος συνεχίζεται. Μέσα από πασάγια και νησίδες, οι γραμμές είναι κατά κανόνα ορατές …

® μια ορατή σιδηροτροχιά.

® μέσα από το δρόμο …

® … και μετά στη νησίδα.

® λίγο αργότερα, άλλο ένα πασάγιο …

® … και μετά μια νησίδα, κατά μήκος της οποίας …

® … φαίνεται σχεδόν συνεχώς η μία σιδηροτροχιά …

® … ή, μήπως, και οι δύο;

… αλλά όχι για πολύ.

® αμφιδέτες χωρίς σιδηροτροχιά.

® άλλο ένα πασάγιο.

® στην άκρη του δρόμου.

® δεχόμεθα μπάζα…

® ο στρωτήρας έμεινε, όχι όμως και η σιδηροτροχιά.

® Bochum 12.1883 ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

® μετά από μια παροδική αφαίρεσή τους, οι σιδηροτροχιές εμφανίζονται ξανά.

® μικρή γέφυρα.

® προσέξτε την αριστερή σιδηροτροχιά: οι κλέφτες την έκοψαν αμέσως μετά από τον αμφιδέτη, αντί να την ξεβιδώσουν από αυτόν.

® μία σιδηροτροχιά.

® μια σιδηροτροχιά, ένας στρωτήρας και μια βίδα.

® στρέβλωση;

Στο χωματόδρομο που ακολουθεί, οι γραμμές εμφανίζονται σε ελάχιστα σημεία. Ο δρόμος αυτός καταλήγει στη Λαυρίου.

® είσοδος στο δρόμο.

® φύτρωσε εκεί που δεν την έσπειραν…

® κάποιες μάντρες έχουν χτιστεί σχεδόν κολλητά στο διάδρομο των γραμμών.

Φτάνω στη Λαυρίου και περνάω απέναντι, προσδοκώντας να δω τις γραμμές (που είχα φωτογραφήσει το Σεπτέμβρη του 2004), όμως… στη θέση τους τα πάντα είναι ισοπεδωμένα… και μια πινακίδα «Ενοικιάζεται» και ένα τηλέφωνο δηλώνει ότι κάποιος εκμεταλλεύεται το οικόπεδο… Άλλο ένα ορατό τμήμα της μετρικής γραμμής εξαφανίστηκε οριστικά. Έτσι, περπατάω κατά μήκος της Λαυρίου και στον κάθετο δρόμο στο ύψος της Πυροσβεστικής στρίβω και ξαναβρίσκω τις γραμμές. Ο διάδρομος τους είναι βατός, αλλά μετά από το Κέντρο Υγείας γίνεται εξαιρετικά δύσβατος, καθιστώντας μοναδική επιλογή ένα παράλληλο μονοπάτι.

® πίσω από το οικόπεδο της Πυροσβεστικής.

® με φόντο τις ανθισμένες αμυγδαλιές.

® στο βάθος και αριστερά των γραμμών φαίνεται το οικόπεδο του Κέντρου Υγείας …

® … και πίσω από αυτό σώζεται ένα μικρό γεφυράκι.

® τελευταία λήψη.

Η συνέχεια ήταν γνωστή ως διαδρομή, αλλά άγνωστη ως εικόνα. Περπατώντας επάνω στη νησίδα με το διάδρομο των γραμμών εντός της πόλης του Κορωπίου, προσέχω ότι έχουν φυτευτεί λουλούδια, οπότε είναι αδύνατο να δω τις γραμμές. Χωρίς κάποιο απρόοπτο, γρήγορα φτάνω στο σταθμό, στο οικόπεδο του οποίου φιλοξενείται και ένα κοντέινερ της τεχνικής εταιρείας που έχει αναλάβει την ανάπλαση του οδικού δικτύου της πόλης. Δεν υπάρχει τίποτα άξιο φωτογράφησης…

Και ερχόμαστε, τώρα, στο δια ταύτα. Είναι τελικώς εφικτή η κανονικοποίηση του τμήματος Κορωπί – Παιανία; Εξαιρώντας τη διέλευση μέσα από την Παιανία (για την πραγματοποίηση της οποίας κάθε πρόταση θα συνοδευτεί από ιαχές του τύπου «έξω οι ράγες του θανάτου από τον τόπο μας» και «θέλουμε πάρκινγκ και όχι τρένα» - σύνηθες αντισιδηροδρομικό αντανακλαστικό στη χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας…), το υπόλοιπο κομμάτι του εν λόγω τμήματος δε φαίνεται να είναι ανέφικτο να χρησιμοποιηθεί. Βέβαια, τυχόν επανενεργοποίηση του θα σημαίνει ότι τα τρένα θα περνούν δίπλα από μαντρότοιχους πολυτελών σπιτιών ή θα καταργούνται δρόμοι, οπότε το Κράτος θα κληθεί να διαλέξει μεταξύ της εξυπηρέτησης των πολλών (μέσω της επαναλειτουργίας του τμήματος αυτού) και της ικανοποίησης των λίγων (των οποίων η ησυχία δε θα πρέπει να διαταράσσεται από τα τρένα, άσε που όταν διοργανώνουν χοροεσπερίδες, οι καλεσμένοι τους δε θα έχουν που να παρκάρουν τις Cayenne τους). Άρα…

Κι ένα ρητορικό ερώτημα: το μόρφωμα πότε, επιτέλους, θα κλείσει; Διαδόθηκε μέσω του τύπου ότι εντός των πρώτων μηνών του έτους θα γίνει η απορρόφησή του από την TrainOSE, αλλά μέχρι τώρα ζει και βασιλεύει (και πουλάει γκλαμουριά με ξένα κόλλυβα, κάτι εξάλλου που είναι και η μόνη του ικανότητα τα τελευταία δυόμιση χρόνια). Άντε, να συντομεύουμε…

Μέσα από γνώριμους δρόμους, επιστρέφω στη Λαυρίου, απ’ όπου θα πάρω το λεωφορείο της επιστροφής για την Αθήνα. Για άλλη μια φορά, μέσα στο λεωφορείο 308 γίνεται ο απολογισμός. Η 11^η εκδρομή στο Λαύριο, με καθ’ ολοκληρίαν πεζοπορία κατά μήκος λίγο λιγότερο από 5.500 χιλιόμετρα, απαριθμεί 56 φωτογραφίες· με την προσθήκη των φωτογραφιών αυτών, η Εκδρομή στο Λαύριο περιλαμβάνει συνολικά 303 φωτογραφίες, που αποτελούν ποσοστό 19.65% επί του συνόλου των 1’542 δημοσιευμένων φωτογραφιών, ενώ πλέον έχουν καλυφθεί εκ του σύνεγγυς 23 χιλιόμετρα της γραμμής Λαυρίου – Αγίων Αναργύρων. Κι έπεται συνέχεια!

Θα θυμάστε ίσως από την τελευταία εκδρομή που είχα γράψει για τη χρησιμότητα των αεροφωτογραφιών στον εντοπισμό της πορείας των γραμμών, όταν αυτές δε φαίνονται. Ενίοτε, όμως, οι αεροφωτογραφίες μπορεί να λειτουργήσουν παραπλανητικά· π.χ. πέρυσι το καλοκαίρι είχα χαρακτηρίσει ως «εύκολο» το τμήμα Καλύβια Θορικού – Μαρκόπουλο, ορμώμενος από την εικόνα που είχα αποκομίσει από τις αεροφωτογραφίες. Κακώς…

Το πρωΐ του Σαββάτου, 24 Μαρτίου 2007, με βρήκε καθοδόν προς τα Μεσόγεια. Βάσει προγράμματος, την ημέρα αυτή θα κάλυπτα το τμήμα Κουβαράς – Μαρκόπουλο, μήκους περίπου 8.5 χιλιομέτρων με αφετηρία τον Κουβαρά, ώστε να περπατώ κατά τη φορά της χιλιομέτρησης (και να μην συγχέεται το «αριστερά» με το «δεξιά» ή το «μπροστά» από το «πίσω»). Το λεωφορείο ήταν ασφυκτικά γεμάτο μέχρι το Μαρκόπουλο, όπου οι περισσότεροι επιβάτες κατέβηκαν, άρα η συνέχεια ήταν πιο «άνετη»… στην είσοδο του Κουβαρά, το λεωφορείο σταμάτησε, αποβιβάστηκα και με λίγη ανάβαση, λίγο πριν το ρολόι μου δείξει 10⁰⁰ βρισκόμουν στο διάδρομο της γραμμής.

Την τελευταία φορά που βρέθηκα σε αυτό ακριβώς το σημείο (κατά τη διάρκεια της 8^ης εκδρομής, τον Απρίλιο του 2005), είχα προορισμό την Κερατέα, οπότε κινήθηκα προς νότο. Τώρα, η κατεύθυνση ήταν η αντίθετη: με προορισμό τα Καλύβια αρχικά και το Μαρκόπουλο τελικά, άρχισα να βαδίζω προς βορράν.

® ανθισμένες παπαρούνες δίπλα στη σκουριασμένη σιδηροτροχιά.

® ημιάγρια βλάστηση, και στο βάθος γέφυρα.

Περνάω τη γέφυρα και πλέον γραμμή χωρίς δημοσιευμένες φωτογραφίες ανοίγεται μπροστά μου.

® το δεξί μέρος του βορείου ακροβάθρου…

® το καινούριο χαλίκι διαδέχεται η ανυπαρξία σκύρου και μια αριστερή καμπύλη.

® ευθεία.

® μικρή …

® … γέφυρα.

® αριστερά καμπύλη.

® ευθεία.

® Χ.Σ. 21+400 Λ. – Α.Αν.

® γέφυρα στο Χ.Σ. 21+450.

® αφύλακτος διάβασις.

® Χ.Σ. 21+600 Λ. – Α.Αν.

® Χ.Σ. 21+800 Λ. – Α.Αν. και …

® … γέφυρα.

® δεξιά καμπύλη.

® βατή …

® … γέφυρα.

® συρίξατε… και είσοδος στο όρυγμα.

® αριστερή καμπύλη (κι άλλη…).

® προφίλ.

® εν είδει γέφυρας.

® δεξιά καμπύλη …

® … στο Χ.Σ. 22 + 600, λίγο πριν την είσοδο στα Καλύβια.

Είχα πλέον φτάσει στα Καλύβια και το περιφραγμένο τμήμα, με ένα σιδηροδρομικό όχημα της Αστυνομίας, ήταν μπροστά μου. Το έδαφος είναι γνώριμο και σε λίγο βαδίζω επί της πολύ πλατιάς νησίδας που «διχοτομεί» τα Καλύβια, «αποκόπτει τον κοινωνικό ιστό», «οξύνει τις ανισότητες μεταξύ των βορείων και των νοτίων συνοικιών» και δεν «αφήνει τον κόσμο να πάει στη δουλειά του» (γελάτε; βάζω στοίχημα ότι σε λίγους μήνες θα τα ακούσουμε όλα αυτά να αναλύονται περισπούδαστα και εμβριθώς από τους «τοπικούς παράγοντες» και τους «οικολογικά ευαισθητοποιημένους πολίτες», σε αγαστή συνεργασία με την «Επιτροπή Αγώνα για τη Σωτηρία των Μεσογείων», οι οποίοι θα διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους, λέγοντας «εμείς λέμε ναι στο τρένο, λέμε ναι στην ανάπτυξη, λέμε ναι στην πρόοδο, αλλά μόνο αν περνάει έξω από την πόλη μας»). Έχοντας πρώτα περάσει από το σημείο όπου βρίσκεται …

® … η γέφυρα των Καλυβίων …

… δεν αργώ να φτάσω στο Δημαρχείο. Στην απέναντι νησίδα, γρήγορα βρίσκω τις γραμμές.

® μόνο η αριστερή σιδηροτροχιά φαίνεται καθαρά…

Για λίγο οι σιδηροτροχιές χάνονται και μόνο πριν από το τέλος της πόλης ξαναγίνονται ορατές.

® πριν και …

® … μετά το πασάγιο.

Τα πρώτα μέτρα μετά την πόλη των Καλυβίων μου είναι γνώριμα και γρήγορα φτάνω στην πρώτη δεξιά στροφή. Λίγο μετά τη στροφή αυτή ο διάδρομος των γραμμών εξακολουθεί να είναι βατός, όμως αργότερα αρχίζουν τα δύσκολα…

® δεξιά καμπύλη.

® ανύψωση.

® Χ.Σ. 24+400 Λ. – Α.Αν.

® Χ.Σ. 24+600 Λ. – Α.Αν. και …

® … δείγμα γέφυρας.

® στρέβλωση.

® διαλυμένη (και αδιάβατη) γέφυρα.

Την παραπάνω γέφυρα ακολουθεί ένα πασάγιο. Μετά από το πασάγιο, οι γραμμές αρχικά φαίνονται ικανοποιητικά, λίγο αργότερα όμως είναι κατειλημμένες από σωρούς χώματος (ή και άλλων υλικών), κάτι που καθιστά το περπάτημα επάνω τους πολύ δύσκολο. Ευτυχώς, αυτό το πολύ δύσβατο τμήμα δεν είναι μεγάλου μήκους και σε λίγο δίνει τη θέση του σε βατότερο διάδρομο. Γενικά, το τμήμα Καλύβια – Μαρκόπουλο χαρακτηρίζεται από πολύ «απότομες» μεταβολές της βατότητάς του…

® αμέσως μετά το πασάγιο.

® γειτνίαση με το δέντρο.

® οι πρόσφατες βροχοπτώσεις έχουν μετατρέψει πολλά αγροτεμάχια σε λίμνες…

® αιωρούμενες γραμμές.

® γέφυρα …

® … χωρίς σιδηροτροχιές.

® άνοιξη.

® ευθεία.

® Χ.Σ. 25+800 Λ. – Α.Αν..

® προσωρινή απουσία των σιδηροτροχιών.

® γέφυρα από πάνω και …

® … από δεξιά.

® Χ.Σ. 26+200 Λ. – Α.Αν..

Μετά από λίγα μέτρα, η εικόνα με εκπλήσσει. Στην ισόπεδη διάβαση με ένα δρόμο διπλής κατεύθυνσης, οι σιδηροτροχιές, όχι μόνο έχουν διατηρηθεί, αλλά περιβάλλονται και από αντιτροχιές!

® η διάβαση και …

® … το τίμημα των αντιτροχιών.

® γραμμές ή σκουπιδότοπος;

® δίπλα στους …ογκόλιθους!

® παροδική εμφάνιση.

® όχι, δεν είναι καμπύλη…

® καθαρές γραμμές.

® δίπλα στη «λίμνη», οι γραμμές έχουν ξηλωθεί, αλλά …

® … λίγο αργότερα επανέρχονται πάνω σε γέφυρα.

® πλήρης …

® … διάλυση.

® ανεπαρκής ευθυγράμμιση…

® τα δέντρα φυτρώνουν μέσα στις γραμμές και τις κάνουν απροσπέλαστες, αναγκάζοντας τους πεζοπόρους να ακολουθούν τεθλασμένες τροχιές μέσα από αυτά.

® άκρη της σιδηροτροχιάς.

Ήδη τα πρώτα σπίτια του Μαρκόπουλου έχουν φανεί πολύ κοντά, αλλά τα τελευταία μέτρα μέχρι το δρόμο είναι σχεδόν αδιάβατα. Με βήμα σημειωτόν φτάνω ως το δρόμο· περνάω απέναντι και πλέον ο σταθμός απέχει μερικές δεκάδες μέτρα. Δυστυχώς, δε μπορώ να εντοπίσω σιδηροτροχιές κι έτσι απλά περπάτησα έως το σταθμό, το café-bar του οποίου φαίνεται να μη λειτουργεί, ενώ ένα από τα τζάμια των θυρών προς την αποβάθρα ήταν σπασμένο. Οι καταστροφές στο συρμό με την Δι.7.113 είναι εκτεταμένες…

® λήψη του σταθμού από βορειοδυτικά.

Το μέρος είναι γνώριμο και πολλάκις φωτογραφημένο, οπότε δεν καθυστερώ να περπατήσω ως τη στάση του λεωφορείου για να επιστρέψω στην Αθήνα. Οι δρόμοι είναι άδειοι, η διαπλατυνθείσα Λεωφόρος Λαυρίου από την Παιανία ως τα Γλυκά Νερά επιτρέπει τη διέλευση χωρίς μεγάλες καθυστερήσεις, ενώ μόνο από την Ε.Ρ.Τ. ως την πλατεία της Αγίας Παρασκευής βρίσκουμε λίγη κίνηση…

Τρεις ημέρες μετά την εκτέλεση της εκδρομής, κοινοποιήθηκαν μέσω του τύπου, οι εξελίξεις στα σιδηροδρομικά ζητήματα, όπως διατυπώθηκαν από το Υπουργείο Μεταφορών. Ακούσαμε λοιπόν για εξάλειψη του Proastiakos μέσα στον Απρίλιο και κυρίως για τη δημοπράτηση της γραμμής Λαυρίου μέσα στους επόμενους 12 μήνες, με ρητή αναφορά στους σταθμούς Μαρκόπουλου, Καλυβίων Θορικού, Κουβαρά, Κερατέας, Δασκαλειού, Θορικού, Λαυρίου και Λιμένος Λαυρίου και σε κατασκευή διπλής τροχιάς σε όλο το μήκος της γραμμής. Αν και στην ουσία πρόκειται για μια επαδιατύπωση των όσων ακούσαμε τον περασμένο Νοέμβριο, εντούτοις φαίνεται ότι υπάρχει κινητικότητα στο όλο θέμα, ενώ η εξασφάλιση πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης προς την ευόδωση του στόχου.

Θα ήθελα, όμως, να εκφράσω μια επιφύλαξη ως προς την πρόθεση κατασκευής διπλής γραμμής: μετά από 50 χρόνια αδρανοποίησης του διαδρόμου και τις τόσες καταπατήσεις, άλλοτε νομότυπα και άλλοτε παράτυπα, η τήρηση της υπάρχουσας χάραξης θα φέρει σίγουρα προστριβές με τους παρόδιους κατοίκους και οικοπεδούχους. Η προοπτική της διπλής γραμμής δεν αποκλείεται να ενισχύσει τις προστριβές αυτές, κάτι που ίσως οδηγήσει σε επιμήκυνση του χρόνου αποπεράτωσης του έργου (με προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας, κάτι που έχει αναχθεί σε νεοελληνική εμμονή όταν πρόκειται για σιδηροδρομικά έργα). Χωρίς την παραμικρή αμφιβολία, η διπλή γραμμή ως υποδομή αποτελεί μια επένδυση σε βάθος χρόνου (κανείς δε μπορεί να ξέρει τις οικιστικές συνθήκες και συνεπακόλουθα τις συγκοινωνιακές απαιτήσεις στη νοτιοανατολική Αττική μετά από 20 ή 30 χρόνια, ειδικά όταν θα είναι διαθέσιμο ένα προϊόν όπως η γραμμή Λαυρίου), αλλά δε μπορεί να αμεληθεί η πιθανότητα να πολλαπλασιαστούν επικίνδυνα οι «κραυγές διαμαρτυρίας» για τη «διχοτόμηση των Μεσογείων» και την «καταστροφή της χλωρίδας» (μιας και κανείς δε μπορεί να πει ευθέως «όχι στο τρένο, διότι έτσι θα χάσω το αυθαίρετό μου»· αντίθετα, η ελληνική κοινωνία διάκειται δυστυχώς ιδιαιτέρως φιλικά απέναντι στα κελεύσματα των ψευτοοικολόγων και των κάθε λογής «αγανακτισμένων πολιτών», οπότε ανάλογης υφής επιχειρήματα θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέσο «αντίστασης» στην κατασκευή της γραμμής). Όπως λέει και ο λαός, μη χάσουμε τα λίγα (δηλαδή, τη σιδηροδρομική σύνδεση των Μεσογείων) κυνηγώντας τα πολλά (βλέπε διπλή γραμμή).

Η 12^η εκδρομή στο Λαύριο, με 63 νέες φωτογραφίες, ήταν η πρώτη που έλαβε εξ’ ολοκλήρου χώρα σε τμήμα της γραμμής προς ανακατασκευή μετά την εξαγγελία αυτής. Θα αργήσουμε, βέβαια, να δούμε στρωτήρες, σιδηροτροχιές, κλειδιά και στύλους να περιμένουν έξω από το σταθμό στο Μαρκόπουλο την τοποθέτησή τους, αλλά όλα δείχνουν ότι έχει πια μπει το νερό στο αυλάκι. Η ροή, όμως, της Εκδρομής στο Λαύριο δε σταματά· από τα 60.9 χιλιόμετρα της γραμμής Λαυρίου – Αγίων Αναργύρων έχουν καλυφθεί τμηματικά περίπου 31 χιλιόμετρα, το δε επόμενο λαυρεωτικό ραντεβού ορίστηκε για τις 4 Μαΐου. Αναμείνατε…

Στις αρχές του έτους, διαβάσαμε στο site του Ο.Σ.Ε. για τη συμπλήρωση 130 ετών λειτουργίας του σιδηροδρόμου στην Ελλάδα. Δε χρειάστηκε, ασφαλώς, να ψάξουμε ιδιαιτέρως για το ποιο «κοσμοϊστορικό» γεγονός συνέβη εν έτει 1877 ώστε να το γιορτάζουμε τόσα χρόνια μετά· σχεδόν αμέσως όμως αποδείχτηκε ότι στόχος της ούτω καλούμενης επετείου ήταν η «παρουσίαση» της νέας διάρθρωσης του Ο.Σ.Ε. και η υπαγωγή των υπηρεσιών του στις θυγατρικές εταιρείες που ιδρύθηκαν με σκοπό τη διαχείριση της υποδομής και την εκμετάλλευση των δρομολογίων…

Αν, βέβαια, ήθελε τόσο πολύ ο Ο.Σ.Ε. να «εορτάζει» τις επετείους σημαντικών συμβάντων, θα το έκανε αφ’ ενός συχνότερα και αφ’ ετέρου θα επέλεγε περισσότερο συγκεκριμένα γεγονότα… Με ένα τέτοιο «συγκεκριμένο γεγονός» θα ασχοληθούμε σήμερα, μιας και ακριβώς προ 125 ετών, στις 22 Ιουνίου 1882, κυρώθηκε η «ΣΥΜΒΑΣΙΣ της 4^ης Μαΐου 1882, περί κατασκευής σιδηροδρόμου από Λαυρίου εις Αθήνας» από τον Πρωθυπουργό Χαρίλαο Τρικούπη, τον Υπουργό Οικονομικών Παύλο Καλλιγά και τον Πρόεδρο της Εταιρείας Μεταλλουργείων Λαυρίου Δημήτριο Μουτζόπουλο. Επ’ ευκαιρία της επετείου αυτής, η «Εκδρομή στο Λαύριο» θα συμπεριλάβει το ιστορικό και αρχειακό υλικό που έχω συγκεντρώσει κατά τα τελευταία χρόνια σχετικά με την ιστορία της γραμμής Λαυρίου, τόσο υπό τη διαχείριση της Εταιρίας Σιδηροδρόμων Αττικής, όσο και μετά το 1929, οπότε και η γραμμή περιήλθε στο δίκτυο των Σιδηροδρόμων Π.Α.Π..

Η 22^α Ιουνίου 1882 αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη ημέρα στην ιστορία του Σιδηροδρόμου στην Ελλάδα, μιας και τότε τέθηκαν σε ισχύ οι νόμοι για την κατασκευή και λειτουργία των δικτύων Σιδηροδρόμων Αττικής, Θεσσαλίας και Πειραιώς – Αθηνών – Πελοποννήσου, δηλαδή των πρώτων γραμμών υπεραστικού βεληνεκούς στην Ελλάδα. Όπως έχει αναφερθεί σε προηγούμενη παράγραφο, η κατασκευή της γραμμής Λαυρίου αποτέλεσε έναν συμβιβασμό μεταξύ της Εταιρείας Μεταλλουργείων Λαυρίου και του Κράτους, με όρους σαφώς ευνοϊκούς για το τελευταίο…

Ø Νόμος 1047 της 22.06.1882 – δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. 09.08.1882

Ο νόμος 1047/1882 καθόριζε κατ’ αρχήν τις σχέσεις του Κράτους με την Ε.Ε.Μ.Λ., ενώ περιελάμβανε και μια «Συγγραφή», σχετική με τις προδιαγραφές λειτουργίας των Σιδηροδρόμων Αττικής. Συνοπτικά, οι πρόνοιες του νόμου ήταν οι ακόλουθες

· αναφέρεται ρητά το ποσό των 6’000’000 δραχμών ως πρώτο μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας των Σ.Α.

· περιγράφεται γενικά η χάραξη της γραμμής από το Λαύριο ως την Αθήνα, ενώ ως σταθμός σύνδεσης με τον κλάδο της Κηφισιάς ορίζεται το Χαλάνδρι και όχι το Ηράκλειο.

· προβλέπεται η δυνατότητα απόκτησης των Σ.Α. από το Κράτος μετά την παρέλευση 15 ετών από τη λειτουργία τους (και περιγράφεται ο τρόπος υπολογισμού του ποσού της εξαγοράς που θα πρέπει να καταβληθεί στην Ε.Ε.Μ.Λ.)

· παραχωρείται στο Κράτος το δικαίωμα συμμετοχής κατά 50% στα άνω του 3% επί του κεφαλαίου πρώτης εγκατάστασης κέρδη.

Λίγους μήνες μετά από τη δημοσίευση του νόμου 1047/1882 στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως συντάσσεται το πρώτο Καταστατικό της Εταιρείας των Σ.Α., το οποίο επικυρώνεται με Βασιλικό Διάταγμα.

Ø Διάταγμα της 14.12.1882 – δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. 6/07.01.1883

Ήδη αναφαίνεται μια ασυμφωνία με το νόμο 1047/1882, μιας και στη σειρά παράδοσης των τμημάτων της γραμμής, φαίνεται ως σημείο σύνδεσης των γραμμών Λαυρίου και Κηφισιάς ο Σ.Σ. Αμαρουσίου. Βάσει αυτού του καταστατικού, αρχίζει η εμπορική λειτουργία των Σιδηροδρόμων Αττικής και μπορούμε ήδη να μελετήσουμε τις «επιδόσεις» της. Τα παρακάτω τέσσερα έγγραφα έχουν ληφθεί από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος.

Ø Έκθεση πεπραγμένων έτους 1889

Ø Έκθεση Εξελεγκτικής Επιτροπής για το έτος 1889

Ø Έκθεση πεπραγμένων έτους 1890

Ø Έκθεση πεπραγμένων έτους 1891

Στην τριετία 1889 – 1891 βλέπουμε το μεταφορικό έργο να έχει εν γένει ανοδική τάση: η κυκλοφορία των αμαξοστοιχιών αυξάνεται κατά 11.2% (από 6’104 σε 6’790), όμως φαίνεται ότι η αποδοτικότητα των δρομολογίων αυξάνεται πολύ πιο ραγδαία, μιας και τα κέρδη από 130’950.00 δρχ. το 1889 εκτοξεύονται στις 233’150.00 δρχ. το 1891 (αύξηση 78.0%), κάτι που οφείλεται, όχι τόσο στην αύξηση των μετακινουμένων επιβατών (αύξηση 58.8% μεταξύ 1889 και 1890, αλλά μείωση 10.7% μεταξύ 1890 και 1891), αλλά στην αλματώδη αύξηση του εμπορευματικού έργου (65.0% μεταξύ 1889 και 1891).

Οι ανέλπιστες (;) αυτές επιδόσεις των Σ.Α. αντικατοπτρίζονται στην παράμετρο του κέρδους ως προς το κεφάλαιο της Α’ εγκατάστασης, που σε αυτά τα τρία χρόνια αυξάνεται από 2.40% σε 3.33% και 4.31%. Ήδη, λοιπόν, από το 1890 το Κράτος μπορούσε βάσει του νόμου 1047/1882 να αξιώσει νόμιμη συμμετοχή στα κέρδη (που θα ήταν 0.16% το 1890 και 0.65% το 1891). Όμως…

Ø Νόμος 1913 της 07.03.1891 – δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. 69/08.03.1891

Ø Διάταγμα της 31.03.1891 – δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. 95/02.04.1891

… ο Χαρίλαος Τρικούπης έχει χάσει στις εκλογές του 1890 και ο διάδοχός του, Θεόδωρος Δηλιγιάννης, αποδέχεται να αυξηθεί το ελάχιστο κέρδος για συμμετοχή του Κράτους από 3% σε 7%, με αντιστάθμισμα την εκτέλεση από την Εταιρεία Σ.Α. εξωραϊστικών έργων στην Κηφισιά, εκτιμώμενου κόστους 500’000 δρχ. και τη συντήρηση αυτών. Με το νόμο 1913/1891, που εκτελέστηκε βάσει του Διατάγματος της 31.03.1891, η Εταιρεία Σ.Α. καλείται να πληρώσει 500’000 δρχ., τη στιγμή που βάσει του νόμου 1047/1882, η συμμετοχή του Δημοσίου στα κέρδη των ετών 1890 και 1891 θα ανερχόταν σε 8’640 και 35’100 δρχ., οπότε, δεδομένης της αναμενόμενης αύξησης των εισπράξεων, η Εταιρεία Σ.Α. έλπιζε να υπερκαλύψει το κόστος των 500’000 από τα μη καταβαλλόμενα κέρδη στο Κράτος…

Οι Σιδηρόδρομοι Αττικής βελτιώνουν χρόνο με το χρόνο τις επιδόσεις τους και το 1900 μπορεί το Δημόσιο να ενεργοποιήσει το δικαίωμά του για εξαγορά της Εταιρείας Σ.Α.. Φαίνεται, όμως, ότι η Ε.Ε.Μ.Λ. δε θα αποδεχτεί εύκολα την πώληση των Σ.Α. κι έτσι οδηγούμαστε σε νέα ρύθμιση.

Ø Νόμος 2825 της 15.02.1901 – δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. A35/16.02.1901

Βάσει του νόμου 2825/1901, η χρονική στιγμή εξαγοράς των Σ.Α. από το Κράτος μετατίθεται για μετά την 1^η Ιανουαρίου 1921, με αντάλλαγμα την καταβολή 600’000 δρχ. για την εκτέλεση επιπρόσθετων εξωραϊστικών έργων στην Κηφισιά. Αυτό, όμως, που φαίνεται να ανησυχεί περισσότερο την Εταιρεία Σ.Α. είναι ο ενδεχόμενος ανταγωνισμός των τραμ και έτσι γίνεται ρητή αναφορά σε απαγόρευση κατασκευής άλλης σιδηροδρομικής ή τροχιοδρομικής γραμμής προς το Μαρούσι και την Κηφισιά ως τις 31 Δεκεμβρίου 1920. Μια μικρή τροποποίηση του νόμου 2825/1901 γίνεται δύο χρόνια αργότερα, όταν ορίζεται ότι ο ηλεκτροφωτισμός του άλσους και του σταθμού της Κηφισιάς θα γίνει, όχι από ιδιοπαραγωγή ηλεκτρισμού, αλλά με αγορά ηλεκτρικής ενέργειας από άλλη εταιρεία.

Ø Διάταγμα της 29.04.1903 – δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. A81/02.05.1903

Με όλες αυτές τις συνεχείς τροποποιήσεις του νομικού καθεστώτος λειτουργίας των Σιδηροδρόμων Αττικής, το 1904 τίθεται σε ισχύ το νέο Καταστατικό της Εταιρείας Σ.Α., δυνάμει του Βασιλικού Διατάγματος που δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. Β9/29.03.1903. Με το νέο καταστατικό τροποποιούνται άρθρα σχετικά με τη διοίκηση της Εταιρείας, τις Γενικές Συνελεύσεις των μετόχων και τη διανομή των κερδών.

Ø Καταστατικό της Εταιρείας των Σιδηροδρόμων Αττικής

… μεταξύ του σχολιασμού των επιδόσεων και της νομολογίας των Σιδηροδρόμων Αττικής, ας κάνουμε ένα διάλειμμα. Ίσως να έχετε προσέξει σε προηγούμενα έγγραφα να αναφέρεται πολλές φορές το όνομα του Πάνου Μπασιάκου ως Διευθυντή των Σιδηροδρόμων Αττικής. Δεν ήταν, όμως, μόνο αυτή η θέση του… Ο Πάνος Μπασιάκος ήταν παράλληλα Διευθύνων Σύμβουλος της Εταιρείας Σιδηροδρόμων Β.Δ.Ε., αλλά και συντάκτης του κλασσικού συγγράμματος «Σιδηροδρόμική» της Βιομηχανικής και Εμπορικής Ακαδημίας. Ως Διευθυντής της Εταιρείας Σ.Α. συνέγραψε το Γενικό Κανονισμό της Υπηρεσίας Εκμετάλλευσης των Σιδηροδρόμων Αττικής, που εγκρίθηκε στις 8 Ιουνίου 1906 από το Υπουργείο Εσωτερικών.

· εξώφυλλο, πρώτες σελίδες

· διοίκηση της Εταιρείας

· διαίρεση της Υπηρεσίας Εκμετάλλευσης

· Κεντρική Υπηρεσία

· διάφορες διατάξεις

· Εμπορική Υπηρεσία

· Σήματα

· Έλξη

· Γραμμή

· περιεχόμενα

Και η αναζήτηση υλικού συνεχίζεται…

Ø Έκθεση Πεπραγμένων έτους 1908

Φαίνεται ότι η εποχή των μεγάλων κερδών για τους Σιδηροδρόμους Αττικής έχει παρέλθει. Ενώ το 1900 το κέρδος άγγιζε το 7%, οκτώ χρόνια αργότερα θα συμπιεζόταν 3.80%… Σε σχέση με το προηγούμενο έτος, κατά το 1908 εμφανίζεται αύξηση των εισπράξεων από εισιτήρια στη γραμμή της Κηφισιάς, ωστόσο στη γραμμή Λαυρίου όλοι οι σταθμοί (με εξαίρεση την Κάντζα) παρουσιάζουν μείωση της επιβατικής κίνησης· μεγαλύτερη είναι η μείωση των εισπράξεων από τη διακίνηση εμπορευμάτων.

Το 1910 οι Σιδηρόδρομοι Αττικής περιέρχονται στην κυριότητα της Ελληνικής Ηλεκτρικής Εταιρείας, ενώ 15 χρόνια αργότερα, η εκμετάλλευση της γραμμής Λαυρίου, διενεργούμενη τύποις από τους Σιδηροδρόμους Αττικής περνά στην Ηλεκτρική Εταιρεία Μεταφορών. Η λειτουργία της γραμμής Λαυρίου υπό αυτού του καθεστώτος είναι βραχύβια.

Ø Νόμος 4420 της 28.08.1929 – δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. Α320/29.08.1929

Με το νόμο 4420/1929 επιτρέπεται στους Σιδηροδρόμους Π.Α.Π. να συνάψουν δάνειο 11’000’000 δρχ. προκειμένου να εξαγοράσουν τη γραμμή Λαυρίου, ενώ η Εταιρεία Σ.Α. αναλαμβάνει να κατασκευάσει ενωτική γραμμή μεταξύ Ηρακλείου και Αγίων Αναργύρων. Παράλληλα με τη γραμμή Λαυρίου, οι Σ.Π.Α.Π. αποκτούν δέκα ατμάμαξες των Σ.Α. (δύο εκ των οποίων είναι τεχνολογίας υπέρθερμου ατμού), 50 επιβατικά βαγόνια και 64 εμπορικά βαγόνια· παράλληλα καθορίζονται και οι όροι της «συμβίωσης» των αμαξοστοιχιών των εταιρειών Σ.Π.Α.Π. και Σ.Α. μεταξύ Αττικής και Ηρακλείου. Υπενθυμίζεται ότι πριν την κατασκευή του κλάδου Ηρακλείου – Αγίων Αναργύρων (που παραδόθηκε το 1931), υπήρχε ενωτική γραμμή μεταξύ από το Σταθμό Πελοποννήσου προς την πλατεία Αττικής.

Ø ενωτική γραμμή Σ.Π.Α.Π. και Σ.Α.

… αλλά… ίσως να αξίζει να δούμε έναν άλλο χάρτη, με πλήρη ανάπτυξη της γραμμής Λαυρίου και με επισήμανση των περισσοτέρων Σιδηροδρομικών Σταθμών.

Ø χάρτης γραμμής Λαυρίου (1941)

Ακολούθησαν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και ο Εμφύλιος Πόλεμος. Το διάχυτο αντισιδηροδρομικό μένος δεν επιτρέπει καμία σκέψη για βελτίωση του καταστραφέντος σιδηροδρομικού δικτύου, οπότε γίνεται απλά αποκατάσταση των υπαρχουσών γραμμών. Στα γραμμή Λαυρίου κυκλοφορούν πια αυτοκινητάμαξες και το ταξίδι από την Αθήνα ως το Λαύριο διαρκεί περίπου δύο ώρες.

Ø Εγχειρίδιο Κυκλοφορίας Σ.Π.Α.Π. έτους 1955: επιβατικά δρομολόγια μεταξύ Πειραιά και Λαυρίου

Ø Εγχειρίδιο Κυκλοφορίας Σ.Π.Α.Π. έτους 1955: εμπορικά δρομολόγια μεταξύ Αθήνας και Λιγνιτωρυχείου Καλογρέζας

Οι διασταυρώσεις έχουν οριστεί να γίνονται σε Χαλάνδρι, Κάντζα και Μαρκόπουλο, ενώ οι χρόνοι διαδρομής, συγκρινόμενοι με τις τωρινές επιδόσεις των σιδηροδρόμων, είναι μάλλον υψηλοί… απαιτούνται π.χ. 5’ για τη μετάβαση από την Κερατέα στον Κουβαρά, ενώ τα λιγότερα από 3 χιλιόμετρα μεταξύ Χαλανδρίου και Ηρακλείου διανύονται σε 8’!

Ένα χρόνο αργότερα, το 1956, καθορίζονται με Βασιλικό Διάταγμα (που δημοσιεύεται στο Φ.Ε.Κ. Α161/19.07.1956) οι περιμετρικές γραμμές των σχεδίων ρυμοτομίας στην Αθήνα και τα περίχωρα. Ουδόλως μας ενδιαφέρουν, ασφαλώς, τα τότε ρυμοτομικά σχέδια, όμως οι συνοδεύοντες το διάταγμα χάρτες αποτελούν μια εξαιρετική απεικόνιση της γραμμής Λαυρίου από το Κορωπί ως τους Αγίους Αναργύρους.

Ø τμήμα Κάντζα – Άγιοι Ανάργυροι

Ø τμήμα Κορωπί - Κάντζα

Το 1957 έρχεται το τέλος… Δυστυχώς, δεν κατάφερα να εξακριβώσω την ακριβή ημερομηνία εκτέλεσης των τελευταίων κανονικών δρομολογίων στη γραμμή Λαυρίου· μου ήταν, όμως, ευκολότερο να βρω πότε ακριβώς η γραμμή Λαυρίου έπαψε να υπάρχει για το Σιδηρόδρομο στην Ελλάδα…

Ø Κοινή Υπουργική Απόφαση Α.15125/2494 της 28.08.1963 – δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. Β392/09.09.1963

… άρα, το ότι ακόμα υπάρχουν απομεινάρια της γραμμής Λαυρίου είναι παράνομο; Μήπως τελικά οι καταπατητές λειτουργούν υπό την κάλυψη της νομιμότητας; (!)…

… Στα χρόνια που ακολούθησαν (από το 1963 ως σήμερα έχουν περάσει 44 χρόνια· από το 1957, έχει ήδη συμπληρωθεί μισός αιώνας…) το σιδηροδρομικό δίκτυο δεν έμελλε να αναπτυχθεί, παρά μόνο από το 1990 και μετά… Από το τρένο του Λαυρίου δεν έχει μείνει πια τίποτα περισσότερο από μισογκρεμισμένους σταθμούς, χορταριασμένες γραμμές και τσακισμένα γεφυράκια… Η προαστιακή συγκοινωνία της Αττικής που οραματίστηκε ο Χαρίλαος Τρικούπης πριν από 125 χρόνια έπαυσε το 1957 και δεν υλοποιήθηκε ξανά. Θα υλοποιηθεί, άραγε, ξανά;

Ίσως… μπορεί όχι με την ίδια μορφή, αλλά τουλάχιστον νοτίως Κορωπίου υπάρχουν βάσιμες ελπίδες! Και λέγοντας «νοτίως Κορωπίου», εννοώ το τμήμα της γραμμής από το Λαύριο έως το σημείο προσέγγισής της με την Αττική Οδό. Άρα… θα άξιζε τον κόπο μια απόπειρα καταγραφής του πρώτου τμήματος της γραμμής Λαυρίου που θα «προσβληθεί» από τα έργα της νέας γραμμής: του τμήματος Μαρκόπουλο – Κορωπί.

Ο ουρανός ήταν ασυννέφιαστος και ένας ζεστός ήλιος δέσποζε των Μεσογείων κατά το πρωΐ της 2^ης Μαρτίου 2008. Με αραιές συγκοινωνίες και μέσα από αραιούς δρόμους, έφτασα στο Μαρκόπουλο γύρω στις 11²⁰. Οι αεροφωτογραφίες παρουσίαζαν το τμήμα που επρόκειτο να περπατήσω ως βατό. Θα ήταν, άραγε;

® καλός ο φοίνικας, αλλά είναι η βασανιστική η μοναξιά του. Ίσως να ήταν καλό ταίρι ένας στύλος ηλεκτροκίνησης… (και μαζί με ένα λειτουργικό Desiro αντί της σάπιας Δι.7.113, το σκηνικό ολοκληρώνεται!).

Τα δέντρα στο πάρκο του σταθμού ήταν πρόσφατα κλαδεμένα (μήπως, άραγε, θα είναι αυτό το τελευταίο κλάδεμά τους;) και το ρολόι μου έδειχνε 11³⁰, όταν μπήκα στο διάδρομο της γραμμής κι άρχισα να περπατώ βόρεια. Δεδομένης της βατότητας που περίμενα να συναντήσω, ήλπιζα να καλύψω τα 5.1km που με χώριζαν από το Κορωπί σε περίπου μία ώρα. Πραγματικά, τα πρώτα 200 μέτρα ήταν αρκούντως βατά… δεν φανταζόμουν, όμως, τι με περίμενε, όταν θα πέρναγα δυτικά της οδού Παιανίας – Μαρκοπούλου…

® δέχομαι στοιχήματα: Α.Σ.Ι.Δ. ή ανισοπεδοποίηση;

Το έδαφος είναι γνώριμο: έχω ξαναέρθει στη συγκεκριμένη περιοχή τον Απρίλιο του 2005, οπότε τώρα προσπαθώ να βρω λεπτομέρειες σε αυτό το μικρό ορατό τμήμα.

® η αφαίρεση της σιδηροτροχιάς σχεδόν ξερίζωσε τη βίδα από το στρωτήρα…

® σπαπικό διάκενο: είδος υπό διωγμόν. Please, mind the gap…

® BSW 1884

Μέσα σε τρία χρόνια η εικόνα της ευρύτερης περιοχής έχει αλλάξει ριζικά με την ολοένα και αναπτυσσόμενη δόμηση στην οδό Παιανίας – Μαρκοπούλου, που καλείται να στεγάσει διάφορες επιχειρήσεις. Χρησιμοποιώντας τα φανάρια περνάω απέναντι και κινούμαι στον παράδρομο, έχοντας το βλέμμα μου στραμμένο στη δύση, ώστε να εντοπίσω το πρώτο ορατό δείγμα λαυρεωτικής παρουσίας. Και αυτό δεν αργεί να έρθει…

® μέσα από το συρματόπλεγμα.

® απέναντι από το συρματόπλεγμα.

® το άνω όριο της προηγούμενης επίσκεψης.

Ο διάδρομος των σιδηροτροχιών είναι αρκούντως ψηλός, ώστε να αναγκαστώ να εφαρμόσω ακροβατικές μεθόδους και να εκτελέσω περιπορείες για να φτάσω απέναντι. Δεν αργώ να τα καταφέρω…

® μετά τη ανύπαρκτη γέφυρα …

® … ακολουθεί υπαρκτή γέφυρα …

® … σε μάλλον κακή κατάσταση.

® κρίμα που δε θα χρειαστεί ποτέ ανασκαφή για τον εντοπισμό αυτής της γέφυρας!

Τα επόμενα μέτρα προδιαγράφουν το μέλλον ως ζοφερό… Οι σιδηροτροχιές σε λίγο εξαφανίζονται (έχοντας, προφανώς, αφαιρεθεί) και σε λίγες μόνο περιπτώσεις παραμένουν στη θέση τους, ή, τουλάχιστον, κάπου κοντά σε αυτήν.

® γραμμές τεμνόμενες

® γραμμές ανύπαρκτες

Το περιφραγμένο οικόπεδο που ακολουθεί, σε συνδυασμό με την εύκολα διακρινόμενη μη προοπτική εντοπισμού γραμμών, με κάνει να απομακρυνθώ από το διάδρομο και μέσα από ένα παρακείμενο αγροτεμάχιο να καταλήξω στον παράδρομο. Περπατώ βιαστικά και μετά από λίγες εκατοντάδες μέτρα, βλέπω απέναντι τις γραμμές να επανεκκινούν…

® αντί ταμπονιέρας

® στο κάτω δεξιά μέρος φαίνεται το πως αφαιρούνται από τους κλέφτες οι σιδηροτροχιές. Αλλά δεν πειράζει… η μετρική γραμμή ολοκλήρωσε την αποστολή της και δεν έχει πια θέση εκεί. Όσο για μένα; Θέλω ηλεκτροκινούμενη κανονική γραμμή για το Λαύριο και τη θέλω τώρα!

® πως κατάφεραν και αφαίρεσαν…

® τη γέφυρα;

® απείραχτες γραμμές

® δίπλα στους μαντρότοιχους

Οι ανισόπεδοι δρόμοι της Αττικής Οδού φαίνονται πλέον καθαρά μπροστά μου, όμως δεν είναι λαυρεωτικώς ευοίωνοι. Οι γραμμές είναι ολοκληρωτικά αποξηλωμένες, ενώ ο διάδρομός τους πλέον οριοθετείται δίπλα στον κεντρικό δρόμο. Μπάζα παντού και φως δε φαίνεται στον ορίζοντα. Ένας γεωργός μου δείχνει την περιοχή απαλλοτριώσεων και με ενημερώνει για το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσω για να βρω τις γραμμές, ή, τουλάχιστον, τα απομεινάριά τους. Τα επόμενα μέτρα είναι τελείως άνυδρα και σε συνδυασμό με τα αεροπλάνα που με συχνότητα μετρό σε ώρα αιχμής παίρνουν πάνω από το κεφάλι μου θέση προσγείωσης με κάνουν να σκέφτομαι να εγκαταλείψω το lavrio-spotting και να ασχοληθώ με το plane-spotting . Ευτυχώς, οι σκέψεις αυτές διαρκούν λιγότερα χιλιοστά του δευτερολέπτου από την εν Ανεμοδουρίωι ποσοστιαία πληρότητα του 422 της 14ης Ιανουαρίου 2004 και δεν αργώ να δικαιωθώ για την επιμονή μου…

® απομεινάρια γεφυριδίου.

Πλέον περπατάω παράλληλα στην Παιανίας – Μαρκοπούλου, που τώρα παρακάμπτει τον κόμβο 20/Κ2 της Αττικής Οδού κι εγώ απομακρύνομαι από το προς ανακατασκευή τμήμα της γραμμής, προχωρώντας προς τα ενδότερα…

® γραμμές ξεπροβάλλουν από το πουθενά

® πρέπει να εξοικειωθώ περισσότερο με τον ορισμό του βάθους πεδίου των φωτογραφιών… (ναι, το ξέρω ότι είμαι ανεπίδεκτος μαθήσεως!)

Οι τροχιές μεταξύ δρόμου και διαδρόμου απομακρύνονται και μέχρι να συναντήσω την ανατολική επέκταση της Βάρης – Κορωπίου, τα ευρήματα είναι διόλου αδιάφορα…

® απομεινάρια γέφυρας

® στρωτηρόδρομος

® όλες οι ορθές γωνίες είναι ίσες… γεωμετρικό αίτημα ή συγκοινωνιακή αθλιότητα;

® επίσης όλα τα «πέντε μέτρα» είναι ίσα, κι ας μην το ισχυρίστηκε ο Ευκλείδης…

® και οι κλοπές συνεχίζονται, παρά το γεγονός ότι οι προσχώσεις έχουν αφήσει ακάλυπτα μόνο τη νότια σιδηροτροχιά …

® … και τα νότια άκρα των στρωτήρων.

® γραμμές που ίπτανται

® γιατί άφησαν αναξιοποίητα τα δύο μισά των αμφιδετών; Ψιλικατζήδικες δουλειές βλέπω και δε μου αρέσει καθόλου…

Τα πρώτα σπίτια του Κορωπίου φαίνονται ολοκάθαρα μπροστά μου, όπως εξάλλου και η Βάρης – Κορωπίου, η οποία είναι υπερυψωμένη σε σχέση με τις γραμμές. Χρησιμοποιώντας την κοντινή διασταύρωση, περνάω στην αντίπερα όχθη με ασφάλεια και αφού υπερπηδήσω το κιγκλίδωμα, κινούμαι προς την περιοχή των γραμμών. Δε δυσκολεύομαι να φτάσω ως εκεί, όσο να καταρριχηθώ… Αλλά η εικόνα που αντικρύζω είναι αποκαρδιωτική… μέχρι το Κορωπί οι γραμμές, αν και χωρίς πολλές απώλειες, είναι καλυμμένες από χορτάρια και σκουπίδια, ενώ ουκ ολίγες είναι οι γειτνιάσεις με οικόπεδα, μάλλον μη φιλικά προς τους Δαναούς και (κυρίως) τους φωτογραφικάς μηχανάς φέροντας…

® εδώ η σιδηροδρομική γραμμή αποτέλεσε το όριο καθορισμού δόμησης για τα παρακείμενα σπίτια

® αφύλακτη μόνο για πεζούς και ζώα…

® εχθρικό περιβάλλον…

® και όμως, πασάγιο!

® οι σκουριασμένες γραμμές συμμετέχουν στο ανοιξιάτικο τοπίο

® το πράσινο στην ανατολή και το καφέ στη δύση. Προβλέπεται…

® κι άλλη διάβαση

® επί του δρόμου

® δίπλα στο δρόμο

® κι άλλες κλοπές

® κάτω από τους ξύλινους στύλους

® και φτάνουμε στο Κορωπί!

Το νοτιοανατολικό άκρο του Κορωπίου μου είναι γνωστό, μιας και το είχα προσεγγίσει στις πρώτες μου λαυρεωτικές αναζητήσεις (το Νοέμβριο του 2002, τότε που η Εκδρομή στο Λαύριο απαριθμούσε 3 φωτογραφηθέντες σταθμούς και 16 φωτογραφίες…). Χωρίς χρονοτριβή κατευθύνομαι προς τη νησίδα, που τώρα είναι φυτεμένη πιο καλαίσθητα από τότε, αλλά…

® όπως είναι ιστορικά αποδεδειγμένο, πάντα μια Κερκόπορτα θα παραμένει ξεχασμένη!

Δεν αργώ να φτάσω στο σταθμό. Η κατάστασή του δε διαφέρει ιδιαίτερα από πέρυσι (δύσκολα, εξάλλου, θα μπορούσε να είναι χειρότερη…)

® κατασκευή οδών στην πόλη: «ζήτωωωωω», «εσένα θέλουμε», «δώσε κι εμένα, μπάρμπα» και λοιπά ευγενή και ελληνικά.

® κατασκευή γραμμών στην πόλη: «έξω οι ράγες του θανάτου από τον τόπο μας» και λοιπά ευγενή και ελληνικά.

® μέσα σε πεντέμιση χρόνια, η οικοδομική δραστηριότητα ανατολικά των γραμμών αναπτύχθηκε αρκετά.

Αντίθετα με τους υπολογισμούς μου, η πεζοπορία (σημαντικό μέρος της οποίας, σημειωτέον, αναλώθηκε στην αναζήτηση προσβάσεων της γραμμής) διήρκεσε 2.20’ (χρόνος μάλλον μεγάλος για κάτι παραπάνω από 5 χιλιόμετρα) κι εγω για άλλη μια φορά, αφήνω πίσω μου το σταθμό του Κορωπίου και φτάνω στη Λεωφόρο Λαυρίου. Το λεωφορείο 308 διασχίζει τα Μεσόγεια και η 13^η εκδρομή στο Λαύριο οδεύει προς τη λήξη της με απολογισμό 47 φωτογραφίες, οι οποίες ανεβάζουν το αποθεματικό της Εκδρομής στο Λαύριο σε 413 φωτογραφίες και της ιστοσελίδας σε 1'865 φωτογραφίες. Η κάλυψη του τμήματος Μαρκόπουλο – Κορωπί έχει πλέον ενοποιήσει ολόκληρη τη γραμμή μεταξύ Κερατέας και Παιανίας, οπότε τι μένει… 7 χιλιόμετρα από την Παιανία ως τη διασταύρωση Εθνικής Αντιστάσεως και Αττικής Οδού στο Γέρακα (αμελητέα ποσότης…) και 15.5 χιλιόμετρα από το Θορικό ως την Κερατέα (ουδόλως αμελητέα ποσότης…). Επιθυμείτε χαλαρό ή σφιχτό χρονοδιάγραμμα;

Με τον καιρό και την αφρικανική σκόνη να ψαλιδίζουν όλες τις διαθέσιμες ημέρες μου κατά το πρώτο δεκαπενθήμερο του Απριλίου και με τη χειμερία νάρκη να έχει λήξει από τον ερχομό της άνοιξης, ο σχεδιασμός μου για κάλυψη της νότιας «εκκρεμότητας» της γραμμής Λαυρίου τέθηκε στο ράφι… Αλλά… γιατί να μείνω άπραγος; Θα μπορούσα, μετά από τέσσερις διαδοχικές καλύψεις συγκεκριμένων τμημάτων της γραμμής, να κάνω ένα μικρό διάλειμμα από τις πεζοπορίες και να ξανακάνω μια εκδρομή στο Λαύριο, όπως παλιά…

Το πρωΐ της Μεγάλης Πέμπτης, 24 Απριλίου 2008, με βρήκε καθ’ οδόν για τα Μεσόγεια. Χωρίς ιδιαίτερη κίνηση και με το λεωφορείο να διανύει τη διαδρομή από την Αθήνα σε περίπου 1.45’ (χωρίς ιδιαίτερη κίνηση, επαναλαμβάνω…), αποβιβαζόμουν στον κόμβο της Δ.Ε.Η., απέναντι από τη γέφυρα του Θορικού λίγο μετά το μεσημέρι.

Τα έργα διαπλάτυνσης του δρόμου στη στροφή του σταθμού προχωρούν (με ελληνικούς ρυθμούς, βέβαια… μέσα στα τρία σχεδόν χρόνια που πέρασαν από την προηγούμενη επίσκεψή μου εκεί, ο δρόμος θα μπορούσε να έχει από καιρό ολοκληρωθεί…) και τώρα ο σταθμός και οι γραμμές πλαισιώνονται από την ανοιξιάτικη βλάστηση, συνθέτοντας ένα καλοκαιρινό τοπίο, που από λαυρεωτικής απόψεως γνωρίζω για πρώτη φορά…

® ο σταθμός και η μικρή γέφυρα, φωτογραφημένοι από απέναντι

® τα γήινα χρώματα του σταθμού και η βλάστηση, τον κάνουν να φαίνεται σαν να αναδύεται μέσα από τις μαργαρίτες…

® γραμμές προς το πουθενά…

® διδάσκοντας τη φωτογράφηση με κόντρα ήλιο!

® πάνω από τον ορμίσκο του Θορικού, η μεγάλη γέφυρα στέκει εκεί χειμώνα - καλοκαίρι

® πάλι ξέχασα το τρίποδο στο σπίτι μου…

® δίπλα στη θάλασσα…

® γραμμές… γέφυρες… σταθμοί… και άνοιξη!

Δεν είχα ξεχάσει, όμως, ότι αρχικός μου σκοπός (και μάλιστα, διακηρυγμένος όταν δεν έπρεπε και εκεί που δεν έπρεπε…) ήταν να περπατήσω από το Θορικό ως την Κερατέα, οπότε μιας και είμαι εκεί, θα είχε ενδιαφέρον να εντοπίσω το σημείο επανεμφάνισης των γραμμών μετά τη μεγάλη γέφυρα. Οι αεροφωτογραφίες είναι κατατοπιστικές: η πορεία των γραμμών γίνεται σαφής στο σημείο που ο δρόμος στρίβει δεξιά. Όπερ και εγένετο… Δε φανταζόμουν, βέβαια, ότι σχεδόν μαζί με την εμφάνιση των γραμμών θα έβρισκα και ένα σωζόμενο γεφυράκι, αλλά δεν ήταν η πρώτη φορά μέσα στα έξι χρόνια που το τρένο του Λαυρίου με εξέπληττε!

® με πατέντα διάβαση πεζών. Και με φόντο το Αρχαίο Θέατρο του Θορικού…

® έχω προσέξει ότι είναι πολλά τα μικρά γεφύρια της γραμμής Λαυρίου, όπου οι τοίχοι δε σχηματίζουν ορθή γωνία με τον άξονα της γραμμής

® με φόντο τη θάλασσα (εντάξει, δεν είναι και αρκετά εμφανής για φόντο…)

® αριστερή καμπύλη

® σιδηροτροχιές στον ορίζοντα! (ποιόν ορίζοντα;)

® παράλληλα μονοπάτια

® μονογράμμιση

® μηδενογράμμιση

Όφειλα να βιαστώ για να προλάβω το δρομολόγιο των 13³⁰ από Λαύριο για Κερατέα, κι έτσι η επιστροφή μου στη στάση ήταν μάλλον αντιπαραγωγική φωτογραφικά, με μόνη τη μεγάλη γέφυρα και το σταθμό να φωτογραφίζονται.

® ωραίο σημείο για φωτογράφηση διελεύσεων – αν πραγματοποιούνταν διελεύσεις…

Το λεωφορείο (επρόκειτο για το ίδιο όχημα που είχα χρησιμοποιήσει και κατά τη μετάβαση) φάνηκε στη στροφή και μετά από λίγα μέτρα σταμάτησε για να ανέβω. Προορισμός μου τώρα ήταν η Κερατέα και στόχος μου ήταν μια μίνι επανάληψη του εκεί χωροθετημένου τμήματος της 5^ης εκδρομής: επίσκεψη σε Δασκαλειό και γέφυρα Σπηλιαζέζας και επιστροφή στην πόλη.

Το λεωφορείο, με ταχύτητα, άφηνε πίσω του το Θορικό. Σε λίγο περνάμε πάνω από την άνω διάβαση της γραμμής, ενώ απέναντι από το Πειραματικό Αιολικό Πάρκο βλέπω τη γέφυρα της Σπηλιαζέζας. Μέσα σε ένα δρόμο, γύρω από τον οποίο η επιχειρηματική δραστηριότητα προηγείται σημαντικά της (όχι αμελητέας, πάντως) οικιστικής, γρήγορα φτάνουμε στην καμπύλη του Δασκαλειού και τελικά αποβιβαζόμαστε στην Κερατέα. Δε δυσκολεύομαι τόσο να (ξανα)βρω την πιάτσα, όσο να πείσω τον οδηγό ότι δε θα τον απασχολήσω περισσότερο από 40’, μέχρι δηλαδή τα ρολόγια να γράψουν 14³⁰…

Πρώτος προορισμός: Δασκαλειό. Προσέχοντας στο μεταξύ τη μεταλλική γέφυρα που βρίσκεται βόρεια του δρόμου λίγο στα μισά περίπου της διαδρομής, γρήγορα μπαίνουμε στον παράδρομο που εξυπηρετεί το σταθμό. Πρώτη (και κακή) εντύπωση: η πόρτα είναι ανοιχτή – άγνωστο αν αυτό οφείλεται στον άνεμο ή σε κάποιον όψιμο κάτοικο…

® … αλλά έστω και με ανοιχτή πόρτα (!), ο σταθμός του Δασκαλειού δεν παύει να είναι ο ομορφότερος της γραμμής Λαυρίου!

® με φόντο το γερανό υδροδότησης

® με εμφανές το μέγεθος της ανακαίνισης…

® η δυτική επιγραφή

® ο γερανός φαίνεται σαν να στηρίζεται στα λουλούδια

® ακροβατώντας…

Ανεβαίνω πάλι στο αυτοκίνητο και πλέον κινούμαστε πρόσω ολοταχώς, με προορισμό τη Σπηλιαζέζα. Μόνο που αυτή τη φορά, εμπειρότερος σε σχέση με την προηγούμενη ων, δε θα μου αρκούσε μόνο μια φωτογραφία, τραβηγμένη μέσα από το αυτοκίνητο, αλλά το μενού θα περιλάμβανε φωτογράφηση εκ του σύνεγγυς και (εννοείται…) διάβαση της γέφυρας. Δεν αργούμε μέχρι να ξαναβγάλουμε φλας δεξιά και το ταξί να με αφήσει απέναντι από τη σκουριασμένη γέφυρα…

® σε αντίθεση με τη γέφυρα του Θορικού, η οποία στηρίζεται αμφίπλευρα σε λίθινους τοίχους, η εδώ γέφυρα στηρίζεται σε έναν λίθινο και σε έναν τσιμεντένιο τοίχο (το νότιο). Μήπως, άραγε, πρόκειται για (την πλέον αστεία) απώλεια σιδηροδρομικής υποδομής του πολέμου;

® διάβαση πεζών με τα όλα της!

® πάλι μέσα στα φίδια βρέθηκα…

® η προσπέλαση της κοίτης του χειμάρρου δε φαίνεται να είναι εύκολη υπόθεση, οπότε αρκέστηκα να φωτογραφήσω τη γέφυρα από χαμηλά

Παίρνουμε πάλι το δρόμο της επιστροφής, έχοντας όμως κατά νου τη φωτογράφηση της γέφυρας του 14^ου χιλιομέτρου. Η γέφυρα δεν αργεί να φανεί απέναντί μας… Το ταξί σταματά, εγώ κατεβαίνω, περπατώ κατά μήκος ενός αγροτικού δρόμου, ακολούθως τσαλαβουτώ (περίπου…) σε ένα οργωμένο χωράφι και στο τέλος με ένα σάλτο κατεβαίνω στην κοίτη του ρέματος, ακριβώς κάτω από το γεφύρι.

® από μακριά φαινόταν χαμηλότερο…

Η ανάβαση είναι δυσκολότερη, αλλά με τη βοήθεια μερικώς σκληρών καλαμιών καταφέρνω να αναρριχηθώ. Έπρεπε να πλησιάσω τόσο κοντά τη γέφυρα για να προσέξω ότι δεν ήταν μόνη της, αλλά ότι μετά από αυτήν (δηλαδή, στην κατεύθυνση της Κερατέας) υπάρχει άλλη μια παρόμοια γέφυρα …

® … σχεδόν αδιάβατη.

Επιστρέφω στο αυτοκίνητο και πλέον είμαστε καθ’ οδόν για την Κερατέα. Όπως είχα προσέξει και πριν, έτσι και τώρα παρατηρώ την έντονη οικοδομική δραστηριότητα πέριξ του δρόμου (άρα, και της γραμμής), κάτι που με κάνει να πιστεύω ότι η υπάρχουσα χάραξη μεταξύ Θορικού και Κερατέας, αν και προβληματική από άποψης οριζοντιογραφίας και ανάπτυξης υψηλών ταχυτήτων, θα εξυπηρετούσε μεγάλο αριθμό εργαζομένων και μόνιμων κατοίκων (των επισκεπτών της παρακείμενης θάλασσας εξαιρουμένων…), σε αντίθεση με την προτεινόμενη χάραξη μέσω Αμφιτρόπης, που ναι μεν θα συμβάλλει στη μείωση του χρόνου διαδρομής ως το Λαύριο, όμως μεταξύ Κερατέας και Θορικού δε θα εξυπηρετεί τίποτα, ενώ δε μπορεί να μην είναι πιο δαπανηρή ως υλοποίηση (μιας και περιλαμβάνει ορεινή διάβαση). Άρα, αν δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί η χάραξη, θα έπρεπε να ξαναμελετηθεί το ενδεχόμενο τήρησης της χάραξης του 1882 και στο εν λόγω κομμάτι…

Φτάνουμε στην πόλη και αποβιβάζομαι στον κεντρικό δρόμο, οπότε μου παίρνει λιγότερο από 5’ για να φτάσω στο σταθμό. Η κατάστασή του δεν είναι πολύ διαφορετική από αυτήν της προηγούμενής μου επίσκεψης εκεί. Ο σταθμός παραμένει σκουπιδότοπος (σχεδόν), το δε περιφραγμένο τμήμα είναι σχεδόν άδειο. Και έτσι θα επιθυμούσαν να μείνει οι «αγανακτισμένοι πολίτες», οι οποίοι σε πλήρη σύμπλευση με τις «τοπικές αρχές» που «νοιάζονται» για την «προκοπή» του «τόπου» «τους», θα έδιναν και το «αίμα» τους ακόμα για να μην «αλωθούν» τα «πατρογονικά» τους «χώματα» από το τρένο, αλλά εύχομαι να μην τους γίνει το χατήρι… Ο σταθμός της Κερατέας πρέπει να διατηρήσει τη θέση του, «πατώντας» αποκλειστικά στις απαλλοτριώσεις των Σιδηροδρόμων Αττικής, και να μην εξοριστεί σε ακτίνα ασφαλείας για τις εισπράξεις του Κ.Τ.Ε.Λ.. Μόνο έτσι η πόλη (και οι πολίτες, χωρίς εισαγωγικά και χωρίς αγανάκτηση) της Κερατέας θα αποκτήσει πραγματική συγκοινωνία με την Αθήνα, χωρίς ώρες αιχμής, χωρίς στρίμωγμα, χωρίς τροχαία ατυχήματα και χωρίς αντίξοες καιρικές συνθήκες.

® χωρίς τον ήλιο στο φόντο… επιτέλους!

® η ανατολική πλευρά του σταθμού κρύβεται πίσω από τα φύλλα του δέντρου και – ω του θαύματος – το φορτηγό που στάθμευε εκεί, έχει πλέον απομακρυνθεί

® λεπτομέρεια

® επίσκεψη σε τέσσερα πόδια

Κινούμαι τώρα προς τα δυτικά, ώστε να προσεγγίσω το σπασμένο γεφύρι. Η γραμμή είναι κρυμμένη κάτω από τα χορτάρια και φτάνοντας στο κλειδί, διαπιστώνω ότι ο μοχλός χειρισμού του δεν είναι εκεί. Τις πταίει;

® η πρώτη γέφυρα μετά το σταθμό διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση

® άραγε, μήπως σε κτήρια σαν αυτό αποθηκευόταν «γλεύκος»;

® το μοναχικό βαγόνι

® ψευδαίσθηση Εκδρομής στη Θεσσαλία…

® γραμμή ισοπεδωμένη

® κάθε χρόνο και χειρότερα…

Κάτω από έναν, ασυνήθιστα για τα δεδομένα του Απριλίου, ζεστό ήλιο, πήρα το δρόμο της επιστροφής για τη στάση. Το λεωφορείο δεν άργησε να περάσει και γρήγορα άφησα πίσω μου την πόλη. Με αλλαγή στο Κορωπί, το λεωφορείο 308 (αρθρωτό, σημειωτέον), με άφηνε στα Γλυκά Νερά λίγο πριν τις 17⁰⁰. Προορισμός: Κάντζα. Ακολουθώντας την ίδια πάντα διαδρομή, φτάνω στη Λεονταρίου, την οποία ακολουθώ προς τα ανατολικά. Δεν αργώ να φτάσω στην Παλληνίδος Αθηνάς και στο στενό κομμάτι του δρόμου και τελικά να αντικρύσω τα δικτυώματα του νέου σταθμού, του επί της γραμμής Σ.Κ.Α. – Αεροδρομίου.

Προορισμός μου, όμως, είναι ο παλιός σταθμός, ο επί της γραμμής Λαυρίου – Αγίων Αναργύρων. Μια δυσάρεστη έκπληξη με περιμένει: σε αντίθεση με τις προηγούμενες δύο επισκέψεις μου εκεί και παρόμοια με την πρώτη μου επίσκεψη, το οικόπεδο είναι κατάφυτο… Με αγκάθια… Η βλάστηση, ωστόσο, σε συνδυασμό με τον ήλιο του απογεύματος, δίνει μια άλλη αίσθηση στην εικόνα του σταθμού. Που, οφείλω να ομολογήσω, δεν είναι και πολύ άσχημή…

® από βορειοδυτικά

® τα αιώνια δέντρα…

® μέτωπο προς Αγίους Αναργύρους

® γη και ουρανός

Η θέα του σταθμού απέναντι μου γεννά την ιδέα να μην αποχωρήσω βάσει της …παράδοσης, αλλά με τρένο. Τα Desiro περνούν από απέναντί μου …

® προς Αεροδρόμιο

… αλλά δεν ξεχνώ ότι εκκρεμεί η κάλυψη του τμήματος Παιανία – Γέρακας… Έτσι, αποφασίζω να ψάξω προς νότον τα υπολείμματα της γραμμής, προ αιχμών Κάντζας (!). Τα Desiro συνεχίζουν τις διελεύσεις τους …

® προς Αεροδρόμιο, ξανά

… κι εγώ ανηφορίζω το δρόμο, που όταν κάνει δεξιά στροφή, αποκαλύπτει απέναντί του καθαρά (αλλά σχεδόν απροσπέλαστα) τα τελευταία μέτρα του ορατού τμήματος μεταξύ Παιανίας και Κάντζας.

® ένα γεφύρι στέκει ακόμα, αν και υποβαστάζεται από τους θάμνους…

Επιστρέφω στο σταθμό και περιμένω το πρώτο Desiro που θα έρθει από Αεροδρόμιο. Ευτυχώς, δε με καθυστερεί πολύ.

® «… για το έγκλημά του, λοιπόν, αυτό προτείνω να του επιβληθεί η ποινή του θανάτου και, για παραδειγματισμό, να εκτελεστεί δια καρατομήσεως στο κέντρο της Αθήνας – γωνία Καρόλου και Ακομινάτου.»

Ήλπιζα ότι θα είμαι τυχερός και θα ταξιδέψω για μερικές στάσεις με το Desiro, όμως έμελλε να υποστώ (πάλι…) τις υπηρεσίες ενός rail-bus. Εκεί θα πέσουν οι τίτλοι τέλους της 14^ης εκδρομής στο Λαύριο, που με 47 φωτογραφίες θα ανεβάσουν το φωτογραφικό απολογισμό της εκδρομής στο Λαύριο σε 460 λήψεις και της ιστοσελίδας συνολικά σε 1’925. Ο προγραμματισμός για πεζοπορική κάλυψη των μήκους 22km τμημάτων που απομένουν δεν έχει ξεχαστεί… απλά περιμένω πότε θα είναι ευνοϊκές οι καιρικές συνθήκες. Ως τότε…

Τα 6.5km μεταξύ Παιανίας και Γέρακα επρόκειτο να αποτελέσουν το εναρκτήριο λάκτισμα της Εκδρομής στο Λαύριο· με αυτήν την προοπτική είχα αποχωρήσει από το σταθμό του Γέρακα τον Αύγουστο του 2002… Το ότι τότε δεν ήξερα τίποτα για τις περιοχές αυτές με είχε τότε εμποδίσει να εκτελέσω αυτό το σχέδιο, χωρίς εντούτοις να γλιτώσω το περπάτημα σε Γλυκά Νερά και Παιανία…

Το πρωΐ της 21^ης Φεβρουαρίου 2009… όχι. Πρώτα πρέπει να δούμε έναν ενδιαφέροντα χάρτη, έκδοσης 1960 (περίπου) που απεικονίζει με ικανοποιητική ακρίβεια την όδευση της γραμμής από το Λαύριο ως του Αγίους Αναργύρους.

Ø χάρτης γραμμής Λαυρίου (1960)

Το πρωΐ της 21^ης Φεβρουαρίου 2009, λοιπόν, με βρήκε μέσα στο λεωφορείο 308 καθ’ οδόν για την Παιανία, υπό τη σκέπη ενός ασυννέφιαστου ουρανού (αλλά με αρκετό κρύο…). Η κίνηση στη Μεσογείων είναι αυξημένη, ειδικά στην περιοχή της πλατείας της Αγίας Παρασκευής, ώστε να καθυστερούμε, όχι μόνο εμείς, αλλά και τα express λεωφορεία προς τη Δουκίσσης Πλακεντίας. Η ροή των οχημάτων αραιώνει μετά το Σταυρό και δεν αργούμε να φτάσουμε στην Παιανία. Ελάχιστα πριν τις 12⁰⁰, δηλαδή 35’ μετά την εκκίνηση του δρομολογίου, αποβιβάζομαι από το λεωφορείο και δε μου έχουν μείνει παρά μόνο λίγα μέτρα πριν το σταθμό.

® το πίσω μέρος του σταθμού.

Κατά την προηγούμενή μου επίσκεψη εκεί είχα κινηθεί νότια, με προορισμό το Κορωπί. Τώρα έμελλε να ακολουθήσω την αντίθετη κατεύθυνση, ώστε να οδηγηθώ στην Κάντζα και το Γέρακα. Περνώντας μέσα από το πάρκο που έχει κατασκευαστεί εδώ και αρκετά χρόνια στο χώρο της εξόδου του σταθμού, φτάνω στη Λαυρίου και στο παλιό πυροσβεστικό όχημα. Με λίγη δυσκολία περνάω απέναντι, όπου, όπως έχουμε ξαναδεί…

® …διατηρούνται για μερικά μέτρα οι σιδηροτροχιές.

Τις πρώτες εκατοντάδες μέτρα τις έχω ήδη περπατήσει, οπότε αυτή τη φορά διαλέγω να κινηθώ από το δρόμο. Και δε βγήκα χαμένος…

® στο βόρειο ακρόβαθρο της γέφυρας διατηρούνται οι βάσεις του μεταλλικού φορέα

® σιδηροτροχιά του 1884… άραγε να πρόκειται για την πρώτη στρώση της γραμμης;

® στρωτήρας με διπλό S

® ιδού το νέο στοιχείο: μια μικρή θολωτή γέφυρα, όμοια με αυτή που υπάρχει και στη δεξιά καμπύλη της εισόδου των Καλυβίων Θορικού.

Οι αεροφωτογραφίες του τμήματος μου δημιουργούσαν μια θετική προδιάθεση και μια αρνητική. Θετική λόγω της γειτνίασης με δημόσιους δρόμους και αρνητική λόγω της μη διατήρησης της γραμμής… Η κατάσταση της γραμμής με ανάγκαζε συνεχώς να κινούμαι μεταξύ των δύο εκατέρωθεν της γραμμής δρόμων, περνώντας μέσα από οργωμένα χωράφια και υπερπηδώντας συρματοπλέγματα… Η μεγαλύτερη δυσκολία, όμως, δεν ερχόταν από τη γη, αλλά από τον ουρανό, μιας και πυκνά σύννεφα κάλυπταν τον ήλιο…

® … με τίποτα!

® γραμμή καλυμμένη από βάτα

® Χ.Σ. 40+800 Λ.Α.Αν.

® απομεινάρι σιδηροτροχιάς μετά από έναν ακάλυπτο στρωτήρα

® απομεινάρια γενικώς…

® δεν ήταν πολλές οι φορές βρέθηκα μπροστά σε δύο παράλληλες σιδηροτροχιές

® στρωτήρες …

® … μόνο

® για λίγες …

® … δεκάδες μέτρα …

® … διατηρούνται οι σιδηροτροχιές, …

® … άλλοτε κατά μόνας …

® … και άλλοτε εις διπλούν.

Ήδη οι εγκαταστάσεις του ιδιωτικού σχολείου στο λόφο του Λεονταρίου διακρίνονταν μπροστά μου, όμως η κατάσταση των γραμμών εξακολουθούσε να είναι από αποκαρδιωτική έως… ανύπαρκτη. Δεν αργώ να φτάσω σε ένα τεράστιο χέρσο οικόπεδο, ανατολικά του δρόμου, όπου ο διάδρομος των γραμμών γίνεται αντιληπτός μόνο από την αλλαγή της βλάστησης. Για βατότητα, ούτε λόγος…

® στρωτήρες …

® … ξανά

® Χ.Σ. 42+600 Λ.Α.Αν.

Μεταξύ υπερυψώματος των γραμμών και εδάφους ανεβοκατεβαίνοντας, δεν αργώ να φτάσω στη γέφυρα της Κάντζας.

® η γέφυρα αυτή έφερε το αμάρτημα να έχει κατασκευαστεί με περίτεχνο τρόπο. Και το πλήρωσε ακριβά…

® κάποιοι από τους στρωτήρες της γέφυρας δε στηρίζουν πια σιδηροτροχιές

® ο αδιάβατος πλέον διάδρομος των γραμμών παρακάμπτει με δεξιά καμπύλη το λόφο

Ακριβώς πριν οι επιχωματώσεις του παρακείμενου εργοταξίου καταπιούν εξ’ ολοκλήρου τη γραμμή,

® … ένα άκρο σιδηροτροχιάς, πάνω σε έναν σάπιο στρωτήρα, παραμένει ορατό …

κι εγώ σκαρφαλώνω στο δρόμο. Δεν αργώ να αντικρίσω το σταθμό της γραμμής Αεροδρομίου, από τον οποίο σύντομα …

® … θα διέλθει ένα ηλεκτρικό Desiro, προερχόμενο από τα Άνω Λιόσια και με προορισμό το Αεροδρόμιο.

Δικός μου προορισμός είναι ο σταθμός της Κάντζας, για τον οποίο χρειάζεται να διανύσω αρκετή απόσταση πάνω στο δρόμο που συνδέει τη Λεονταρίου με την Αττική Οδό. Παρατηρώ αυτή τη φορά ότι η δυτική πλευρά του οικοπέδου του σταθμού (δηλαδή, εκεί όπου εφάπτεται με την οδό Λεονταρίου) είναι κλεισμένη με συρματόπλεγμα, γεγονός που εμποδίζει την πρόσβαση στο σταθμό, καθιστώντας την εφικτή μόνο από την είσοδο του παρακείμενου οινοποιείου.

® οργιώδης βλάστηση

® οργιώδη δέντρα

… Είναι, άραγε, εφικτή η κανονικοποίηση του τμήματος Παιανία – Κάντζα και η σύνδεσή του με τη γραμμή Αεροδρομίου; Τεχνικά, ναι, μιας και διέρχεται από ομαλό έδαφος, χωρίς την ανάγκη μεγάλων τεχνικών έργων. Οικιστικά, ευκολότερη από το τμήμα Κορωπί – Παιανία, δεδομένου ότι η δόμηση είναι αρκετά αραιή. Πρακτικά, αφού το νεοελληνικό κράτος (!!!) συνεχίζει να εμπιστεύεται τη χάραξη της συγκοινωνιακής του στρατηγικής στην εμετική συνομοταξία των «τοπικών επιχειρηματιών, που αγαπάνε τον τόπο τους» και τη γλοιώδη συνομοταξία των «τοπικών παραγόντων», όσο θα δείτε εσείς τρένο στα Μεσόγεια, άλλο τόσο θα το δω κι εγώ…

Πυκνά σύννεφα καλύπτουν τον ουρανό και ο βορειοδυτικός προσανατολισμός της γραμμής με οδηγούν σε ένα περιφραγμένο οικόπεδο, του οποίου, όμως η είσοδος είναι ανοιχτή. Οι σιδηροτροχιές είναι ξηλωμένες και στο διάδρομό τους έχουν φυτευτεί σε παράταξη ελαιόδεντρα.

® κάτω από έναν όγκο αγριόχορτων, διατηρείται ένα κομμάτι σιδηροτροχιάς

® ο ένας στρωτήρας τη γλίτωσε· ο άλλος, όχι…

® στρωτήρας ξεβρασμένος, …

® … αλλά με βίδες.

Διακρίνω εγκαίρως την περίφραξη του οικοπέδου, οπότε αναγκάζομαι να επιστρέψω πίσω και να περπατήσω στο δρόμο. Σύντομα στρίβω αριστερά (στο ύψος του ρέματος) και κινούμαι δυτικά, ώστε να ξαναπροσεγγίσω το διάδρομο των γραμμών. Όταν φτάνω εκεί, καταφέρνω να διακρίνω …

® … ίχνη στρωτήρων …

προς Κάντζα, όμως προς βορράν… τίποτα. Ένας βατός χωματόδρομος στα δυτικά της γραμμής, μήκους λίγων εκατοντάδων μέτρων, με οδηγεί στο ύψος της Περιφερειακής Υμηττού, όπου …

® … μια σιδηροτροχιά σώζεται ακόμα.

Δεν είχα την ψευδαίσθηση ότι θα μπορούσε να έχει γίνει αποκατάσταση της γραμμής πάνω από τον αυτοκινητόδρομο, οπότε ψάχνοντας το έδαφος της οδού Σολωμού έφτασα στη διασταύρωση με τη Σπάτων. Τα επόμενα άνυδρα μέτρα μου ήταν ήδη γνωστά (από μια επίσκεψη τον Ιούνιο του 2004, το φιλμ της οποίας καταστράφηκε κατά την εμφάνισή του.…), οπότε ανοίγω το βήμα μου και δεν αργώ να φτάσω στη Μαραθώνος.

Η αριστερή καμπύλη της εισόδου του Γέρακα σχηματίζεται αμέσως μετά τη διασταύρωση με τη Μαραθώνος, ενώ σχεδόν αμέσως η νησίδα διαπλατύνεται, ως απόδειξη ύπαρξης εκεί παλαιότερα παρακαμπτηρίου γραμμής. Ελάχιστα μέτρα πριν από το περιφραγμένο γήπεδο μπάσκετ και το σταθμό, ένα κομμάτι σιδηροτροχιάς αντιστέκεται ακόμα…

® μέσα από τα χαλίκια

® ξανά στο σταθμό του Γέρακα

® το πίσω μέρος του κτηρίου

Το τμήμα της γραμμής βόρεια του σταθμού έχει καλυφθεί παλιά και ήδη νιώθω μικρές σταγόνες βροχής να μου επιτίθενται, όταν αποχωρώ από το σταθμό με προορισμό τη Μαραθώνος και τη στάση των λεωφορείων. Η ώρα είναι 14⁴⁵· μου χρειάστηκαν σχεδόν 3 ώρες για μόλις 6.5km και αυτό οφείλεται στις απειράριθμες παρακάμψεις του διαδρόμου της γραμμής και στα ατελείωτα μπρος – πίσω που με ανάγκαζαν τα κάθε λογής εμπόδια.

Στο λεωφορείο γράφεται το τέλος της 15^ης εκδρομής στο Λαύριο. Με μόλις 38 φωτογραφίες (που θα μπορούσαν να είναι και λιγότερες…), το τμήμα Παιανία – Γέρακας είναι αντιπροσωπευτικό της εικόνας διάλυσης της γραμμής Λαυρίου στις περιοχές κοντά στην Αθήνα· ουσιαστικά, από το 41^ο χιλιόμετρο μέχρι τους Αγίους Αναργύρους η ύπαρξη σωζόμενων τμημάτων γραμμής αποτελεί ανέλπιστη εξαίρεση και όχι κανόνα. Αν, βέβαια, το τμήμα αυτό είχε περπατηθεί τον Οκτώβριο του 2002 και όχι 6.5 χρόνια αργότερα, ίσως ο απολογισμός να ήταν διαφορετικός, αλλά ας είναι… Πλέον έχει καλυφθεί με πεζοπορία όλη η γραμμή από είσοδο Κερατέας μέχρι Αγίους Αναργύρους, άρα απομένουν 15.4km μεταξύ Θορικού και Κερατέας. Από τα υπόλοιπα 45.5km γραμμής διατίθενται 498 φωτογραφίες, που αποτελούν ποσοστό 21.5% επί των διαθέσιμων φωτογραφιών. Κι έπεται συνέχεια…

… πριν, όμως, τη συνέχεια όφειλα να αποκαταστήσω ένα κενό. Ή, μάλλον, ένα κενό και μια εξακρίβωση. Το κενό ήταν η κάλυψη μερικών εκατοντάδων μέτρων πριν από το σταθμό της Δουκίσσης Πλακεντίας και η εξακρίβωση αναφερόταν σε μια πληροφορία που είχα λάβει πριν από μερικούς μήνες σχετικά με τη θέση (ή, καλύτερα, την τύχη) της γέφυρας του Κηφισού στη Νέα Φιλαδέλφεια.

Το πρωΐ της 7^ης Μαρτίου 2009 με βρήκε καθ’ οδόν για το Γέρακα. Ναι μεν κατά την πρώτη μου επίσκεψη στο σταθμό αυτό είχα περπατήσει ένα τμήμα της νησίδας βόρεια αυτού, μου έλειπε όμως το …πιο βόρειο τμήμα της. Ίσως να είχε απομείνει κάτι που να θύμιζε την παρουσία του τρένου εκεί…

Γρήγορα κατέβηκα στη στάση. Το λεωφορείο συνέχισε στη Μαραθώνος κι εγώ περνώντας στο απέναντι πεζοδρόμιο βάδιζα ταχέως …

® … προς το σταθμό.

Δεν έμελλε να παραμείνω περισσότερο στο σταθμό· η πλατεία και ακολούθως η νησίδα της οδού Εθνικής Αντιστάσεως θα γινόταν δρόμος μου, χωρίς δυστυχώς να διαψευστούν οι πληροφορίες που μιλούσαν για αποξήλωση των γραμμών και καταστροφή μερικών μικρών γεφυρών γύρω στο 2001.

® σκιά …

® … και ήλιος

Λίγο πριν η γραμμή αρχίσει να στρίβει αριστερά ώστε να συμπέσει με την Αττική Οδό, ένας απρόσμενος επισκέπτης ορθώνεται μπροστά μου. Ένα παλιό βαγόνι που κάποτε θα εκτελούσε δρομολόγια στη γραμμή 1, τώρα διανύει δεύτερη καριέρα φιλοξενώντας έναν τοπικό σύλλογο (και μερικά «έργα τέχνης», βεβαίως βεβαίως…)

® κίτρινο βαγόνι;

Η αριστερή στροφή σήμαινε το τέλος της νησίδας και τη δική μου παράλληλη κίνηση με την Αττική Οδό. Προορισμός μου ήταν η Νέα Φιλαδέλφεια, βάσει της πληροφορίας από έναν αναγνώστη της Εκδρομής στο Λαύριο σχετικά με μετακίνηση της γέφυρας του Κηφισού «λίγο βορειότερα» κι εγώ σκόπευα να πάω σε ένα μέρος, όπου από αεροφωτογραφίες φαινόταν σαφώς μια γέφυρα που άνετα θα μπορούσε να είναι σιδηροδρομική. Δεν είχα διάθεση να περπατήσω πάλι στους πεζοδρόμους της Νέας Φιλαδέλφειας και τους δρόμους του Ηρακλείου, οπότε αποφάσισα να πάω με τρένο ως τη Νεραντζιώτισσα, μετά να κατέβω στα Πατήσια και από εκεί να χρησιμοποιήσω το τρόλεϊ 6. Ζαλιστήκατε;

Το Desiro στην ανατολική καμπύλη της Δουκίσσης Πλακεντίας δεν άργησε να φανεί. Με μάλλον λίγους επιβάτες (πρωΐ Σαββάτου, γαρ), δεν αργήσαμε να φτάσουμε στη Νεραντζιώτισσα. Εκεί, όμως, με περίμενε μια δυσάρεστη έκπληξη: λόγω των τρομοκρατικών ενεργειών στο σταθμό της Κηφισιάς (όπου πυρπολήθηκαν 9 βαγόνια), η γραμμή 1 δε λειτουργούσε βορείως Ηρακλείου… Έπρεπε, λοιπόν, να χρησιμοποιήσω ένα λεωφορείο (το 500…κάτι – δε συγκράτησα το γράμμα του στοιχείου), το οποίο μετά από μια απίστευτη (μα, όντως απίστευτη!) οδύσσεια στην Καλογρέζα και τη Νέα Ιωνία με άφησε στο σταθμό της τελευταίας. Γρήγορα φτάσαμε στα Πατήσια, κατέβηκα από το συρμό και ανέβηκα στο τρόλεϊ, αλλά οι περιπέτειες θα είχαν και συνέχεια… Λίγο μετά που μπήκαμε στην Πίνδου, το τρόλεϊ ακινητοποιείται! «Βλάβη» λέει ο οδηγός και εγώ, με μια ενδιάμεση στάση …

® … στον πεζόδρομο της οδού Λαυρίου …

… περπατώ τις λίγες δεκάδες μέτρα μέχρι τη γέφυρα. Την οποία και βρήκα, αλλά σε καμία περίπτωση δε θα μπορούσε να είναι σιδηροδρομική…

Έχοντας πια καλύψει τις δύο τελευταίες αθηναϊκές εκκρεμότητες, έβαλα πλώρη για Μεσόγεια. Λίγο πριν, όμως, είχα βάλει πλώρη για τη Βιβλιοθήκη του Πολυτεχνείου, στα σκοτεινά υπόγεια (!) της οποίας βρήκα ένα γερμανικό βιβλίο, έκδοσης 1896 και ονόματι “Die Eisenbahnen Griechenlands”, του οποίου ναι μεν το περιεχόμενο αδυνατούσα να διαβάσω, όμως τα παραρτήματά του ήταν γραμμένα σε πιο… διεθνή γλώσσα. Σε χάρτη, λοιπόν, όπου τα σύνορα της Ελλάδας ήταν στα Τέμπη και όπου στο σιδηροδρομικό δίκτυο της Πελοποννήσου βρίσκονταν υπό κατασκευή ή μελέτη οι γραμμές Καλαβρύτων – Τρίπολης, Τρίπολης – Διαβολιτσίου, Λεονταρίου – Γυθείου, Ολυμπίας – Λεύκτρου, Μελιγαλά – Πύργου και Καλονέρου – Πύλου, κυριαρχούσαν δε τα τουρκικά τοπωνύμια, η γραμμή Λαυρίου απεικονίζεται (με αρκετά χαμηλή ακρίβεια) πλάι στη γραμμή της Κηφισιάς και στη γραμμή της Καμάριζας.

Ø χάρτης γραμμής Λαυρίου (1896)

Ø ανάπτυξη δικτύου Πελοποννήσου (1896)

Πέρα από τους χάρτες, εντόπισα και τον Οδηγό Δρομολογίων των Σ.Ε.Κ. της περιόδου 15.05.1935 – 14.10.1935 στη σελίδα 35 του οποίου αναγράφονται τα δρομολόγια της γραμμής Λαυρίου. Τα συγκεκριμένα δρομολόγια, όμως, περιπλέκουν λίγο την ιστορία της γραμμής μιας και φαίνεται να χρησιμοποιείται η ενωτική γραμμή μέσω Αττικής και Νέας Ιωνίας, που θα έπρεπε να έχει αντικατασταθεί από το 1931 από τη γραμμή Ηρακλείου – Αγίων Αναργύρων. Απλά δεν ενημερώθηκαν οι πίνακες, ή μήπως…

Ø δρομολόγια γραμμής Λαυρίου έτους 1935

Στο μεταξύ, στη Βιβλιοθήκη βρήκα μια σειρά με γενικό τίτλο «Στατιστική των Ελληνικών Σιδηροδρόμων» της Γενικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδος. Τυχαία πήρα το τεύχος του 1931 και (προσδοκώντας αρχικά να εντοπίσω στοιχεία για τη γραμμή Κ.Κ.Β. που τότε ήταν ακόμα υπό κατασκευή) βρήκα τέσσερις ενδιαφέρουσες σειρές πινάκων…

Ø χιλιομετρικά σημεία και υψόμετρα όλων των σταθμών του δικτύου (εκτός της γραμμής Σαρακλί – Σταυρός). Κυριαρχούν πολλά από τα παλιά ονόματα σταθμών, π.χ. Δελφοί αντί Μπράλου, Πρόερνα αντί Μοναστηρίου, Σιδηρόκαστρο αντί Στρυμόνα, Αγγίστα αντί Λευκοθέας, Γιδά αντί Αλεξάνδρειας, Καρακούζι αντί Αμπελοκάμπου, Μάσκλινα αντί Ελαιοχωρίου, Πιρσουφλί αντί Αερινού… και φυσικά, Λιόπεσι αντί Παιανίας!

Ø κίνηση επιβατών και εμπορευμάτων ανά γραμμή μεταξύ 1889 και 1931

Ø εισπράξεις και δαπάνες εκμετάλλευσης ανά γραμμή

Ø διακίνηση επιβατών και εμπορευμάτων ανά σταθμό

Ένα άλλο εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο εκδόθηκε το 1889 από τον Πάνο Μπασιάκο με σκοπό να περιγραφεί ο τρόπος κατασκευής και η μέθοδος εκμετάλλευσης των Σιδηροδρόμων Αττικής ώστε τα στοιχεία αυτά να αποτελέσουν βοήθημα για τις νέες γραμμές. Απλό στην περιγραφή του, το τεύχος αυτό συνιστά μια θαυμάσια παρουσίαση των Σιδηροδρόμων Αττικής ως προς το δίκτυο, το τροχαίο υλικό και την εκμετάλλευση. Μεταξύ άλλων, αναφέρεται ότι η μέγιστη ταχύτητα στη γραμμή Λαυρίου ανερχόταν σε 40km/h και ότι η διαδρομή Αθήνα – Λαύριο χωρίς στάσεις διανυόταν σε 1.40’.

Ø εισαγωγή

Ø κατασκευή

Ø εκμετάλλευση

Στο τέλος, ας δούμε το Γενικό Τιμολόγιο της εταιρείας Σιδηροδρόμων Αττικής, εκδοθέν κατά το έτος 1903 και σε ισχύ από 01.01.1904. Πρόκειται για επικαιροποίηση προγενέστερων τιμολογήσεων της εταιρείας, ώστε αυτές να έρθουν σε συμφωνία με τις τελευταίες εντολές του κράτους.

Ø εισαγωγή

Ø επιβάτες

Ø αποσκευές

Ø μεταφορά ζώων και πτηνών

Ø εμπορεύματα

Ø μεταφορά οχημάτων και υλικού (μικρής ταχύτητας)

Ø μεταφορά νεκρικών πομπών

Ø ειδικά τιμολόγια

Ø περιεχόμενα

… το πρωΐ της 28^ης Μαρτίου ξύπνησα νωρίς. Προορισμός μου ήταν το Θορικό και στο λεωφορείο προς εκεί επικρατούσε το αδιαχώρητο μέχρι το Μαρκόπουλο (όπου και η ανταπόκριση προς Αυλάκι και Πόρτο Ράφτη). Έχοντας το λεωφορείο αναχωρήσει από την αφετηρία στις 7⁴⁵, χρειάστηκε 1.45’ μέχρι να αποβιβαστώ στο Θορικό. Κι εκεί με περίμενε μια έκπληξη: ο δρόμος μπροστά από το σταθμό έχει ολοκληρωθεί και το κιγκλίδωμά του εμποδίζει την πρόσβαση στις γραμμές, κάτι που με αναγκάζει να περπατήσω για λίγα μέτρα σε τσιμεντένια πλαγιά. Δεν αργώ να φτάσω στο σταθμό και τη γέφυρα, που τώρα πλαισιώνονται από την ανοιξιάτικη βλάστηση. Με λίγο, δε, ψάξιμο εντόπισα και κατασκευαστικά στοιχεία των σιδηροτροχιών.

® διαχρονική αξία – ακόμα και μετά τη μεταφορά του σταθμού

® ένα μέρος του τοίχου στήριξης της γραμμής πριν από το σταθμό σώζεται ακόμα

® σταθμός και γραμμές

® γραμμές και άνοιξη

® η γέφυρα από τη μαρίνα

® Bochum 9.1884 Πελοπόννησος

® σιδηροτροχιές εμφανείς και σιδηροτροχιές αφανείς

® [Bochu]m 4.1883 Πε[λοπόννησος]

Τα πρώτα μέτρα της γραμμής μετά τη γέφυρα έχουν καλυφθεί από πέρυσι, οπότε τώρα συνεχίζω την πεζοπορία και πιο μετά. Δυστυχώς, το μεγαλύτερο μέρος των σιδηροτροχιών έχει αποξηλωθεί, αφήνοντας τους στρωτήρες να σαπίζουν μέσα στο χώμα – άλλοτε στο επίπεδο του εδάφους, άλλοτε σε επίχωμα και άλλοτε σε όρυγμα.

® γραμμή περιφραγμένη και κρυμμένη

® παροδική εμφάνιση των σιδηροτροχιών

® βάση σιδηροτροχιάς

® στρωτήρας μόνος του

® στρωτήρες βατοί

® στρωτήρες ανισόπεδοι

® στρωτήρες σε επίχωμα

® όρυγμα

Απέφυγα τη διέλευση του ορύγματος, περνώντας από ένα παρακείμενο μονοπάτι, όμως μετά από αυτό το σημείο η γραμμή άρχισε να γίνεται πιο δύσβατη. Αλλά ήδη εμφανίζονται στον ορίζοντα και δύο γέφυρες…

® μέσα από οργωμένα χωράφια …

® … ξεπροβάλλει μια γέφυρα …

® … με πέτρινα ακρόβαθρα

® κατεύθυνση δεξιά, μαρς

® στη γέφυρα αυτή έχει προστεθεί μια διάβαση για να διευκολύνεται η διέλευση αγροτικών οχημάτων, όμως η φωτογράφηση των ακροβάθρων και του φορέα είναι μάλλον δύσκολη από το επίπεδο της γραμμής

Μετά τη γέφυρα αυτή, η γραμμή κινείται σχεδόν σε ευθεία μέχρι τον κεντρικό δρόμο, όμως η κατάστασή της είναι μάλλον κακή. Κυριαρχεί η απουσία των σιδηροτροχιών· όταν αυτές δεν είναι ξηλωμένες, τότε καλύπτονται από πυκνή βλάστηση. Πάντως, μόνο ως δύσβατος δε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ο διάδρομός τους, με μοναδική εξαίρεση τα τελευταία μέτρα πριν από το σημείο συνάντησης με το δρόμο.

® άλλοτε η γραμμή διατηρείται …

® … κι άλλοτε όχι.

® κομμένη σιδηροτροχιά

® θαμμένες σιδηροτροχιές

Η γραμμή πλέον κινείται δίπλα σε ένα μικρό χαντάκι, συνεχίζοντας να είναι βατή.

® σιδηροτροχιά κρυμμένη …

® … και όχι.

® αποξήλωση

® υπερύψωση

® εμφανής σιδηροτροχιά σε ζεύγος …

® … και κατά μόνας.

® νωρίς και αργά

® απολήξεις και αποξήλωση

Το χαντάκι και η γραμμή αρχίζουν να στρίβουν αριστερά και σε λίγο πρόκειται να περάσει από πάνω τους ο δρόμος. Η ανισόπεδη διάβαση με απαλλάσσει από την ανάγκη να περάσω από το δρόμο και σε λίγο βλέπω απέναντί μου τη γραμμή να συνεχίζει προς βορράν. Μαζί με αυτήν, κι εγώ…

® η επέμβαση της μπουλντόζας είναι κάτι παραπάνω από εμφανής…

® μισή απουσία

® πρώτα σε ένα οικόπεδο …

® … και μετά σε έναν αγροτικό δρόμο, …

® … οι σιδηροτροχιές διατηρούνται διαγράφοντας σαφώς την πορεία της γραμμής, …

® … αλλά όχι για πολύ.

Γενικά, μέχρι και τη γέφυρα ο διάδρομος της γραμμής διατηρείται σε καλή κατάσταση και δεν είναι λίγα τα σημεία όπου σώζονται και οι δύο σιδηροτροχιές. Μαζί με αυτές, διατηρούνται και μερικοί πάσσαλοι χιλιομέτρησης.

® απομεινάρια…

® ξεριζωμένα απομεινάρια

® απομεινάρια τέλος

® Χ.Σ. 5+400 Λ.Α.Αν.

® αριστερή καμπύλη

® κυματισμοί

® Χ.Σ. 5+600 Λ.Α.Αν.

® προσωρινή επανέναρξη της δεξιάς σιδηροτροχιάς

® όχι, δεν είναι αντιτροχιές…

® προς το νότο

® γραμμές υπό σκιή

® δεξιά καμπύλη

® Χ.Σ. 5+800 Λ.Α.Αν. (πάλι ξέχασα να ανοίξω το φλας…)

® μικρή γέφυρα

® μετά το μονοπάτι …

® … έρχεται αριστερή καμπύλη και σε λίγο, …

® … η γραμμή διακόπτεται από έναν δρόμο.

® γραμμή ξεχορταριασμένη

® και στο βάθος ανεμογεννήτριες

® και στο βάθος γέφυρα

Η γέφυρα της Σπηλιαζέζας είναι μια από τις δύο της γραμμής με μήκος 15m. Σε αντίθεση, όμως, με την αντίστοιχη στο Θορικό, εδώ βρίσκουμε και με ενδιάμεση στήριξη. Επίσης, εκτός από τα μαδέρια μεταξύ των σιδηροτροχιών, έχουν τοποθετηθεί και ξύλινα κάγκελα.

® South …

® … by southeast

® μετά τη γέφυρα.

Τη γέφυρα ακολουθεί μια αριστερή καμπύλη και συνεχίζει προς το Δασκαλειό. Στα πρώτα χιλιόμετρα μετά τη γέφυρα η γραμμή σώζεται σε γενικά καλή κατάσταση· για τα λαυρεωτικά δεδομένα, εννοείται.

® αριστερή …

® … καμπύλη

® «γραμμή αιωρουμένη» και στα Μεσόγεια

® άλλοτε μέσα στους θάμνους …

® … και άλλοτε μέσα στις πέτρες

® ήταν κάποτε γέφυρα

® μέσα στο ρυάκι.

Πλέον η γραμμή αρχίζει να διαγράφει διαδοχικές καμπύλες. Οι απώλειές της είναι άλλοτε μικρές και άλλοτε μεγαλύτερες. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η ακολούθηση της πορείας της είναι εφικτή με όχι μεγάλες παρακάμψεις.

® αριστερή καμπύλη

® θάμνοι

® τέλος ταξιδιού

® μικρή θολωτή γέφυρα

® δεξιά …

® … καμπύλη …

® … παρατεταμένη

® φυτικό κώλυμα

® απομεινάρια

® ανάγκη αμελητέας παράκαμψης

® δεξιά καμπύλη …

® … και, μετά την ολοκληρωτική …

® … καταστροφή, …

® … στο βάθος κώλυμα αδιάβατο

Για να ξεπεράσω το εμπόδιο αυτό, αναγκάζομαι να κατηφορίσω στην πλαγιά και μετά να ανεβώ ξανά. Δυσκολεύομαι λίγο να εντοπίσω τη γραμμή, γρήγορα όμως βρίσκω …

® … το κατάλληλο σημάδι

® πλήρης διάλυση

® σιδηροτροχιές ξηλωμένες στο διάδρομό τους και …

® … σιδηροτροχιές πεταμένες κάτω

® μη μετρική γραμμή

® θάμνοι ξανά

Το όρυγμα που βρήκα λίγο μετά το Θορικό έμελλε να μην είναι το μόνο της γραμμής. Σύντομα βρίσκομαι να περπατώ σε έναν αγροτικό δρόμο, του οποίου την πορεία ορίζει η σιδηροδρομική γραμμή. Για λίγο ο αγροτικός δρόμος μεταβάλλεται σε στρωτηρόδρομο, μα γρήγορα οι σιδηροτροχιές κάνουν ξανά την εμφάνισή τους…

® μέσα στο δρόμο

® ίχνος

® στρωτηρόδρομος

® λυγισμένη σιδηροτροχιά με τη σκιά μου σε πρώτο πλάνο

® δίπλα στη λίμνη

® που είναι το άλλο άκρο;

® μετά το πασάγιο, …

® … συνέχεια στο δρόμο

® γραμμή περιφραγμένη

® δεξιά …

® … καμπύλη

® από ψηλά

® άλλο ένα όρυγμα

® απομεινάρι

® … επαγγελματικές δουλειές

® τεθλασμένος αμφιδέτης

® και συνεχίζουμε…

® ευθεία και καμπύλη

Το νοητό όριο της Σπηλιαζέζας σηματοδοτεί την απότομη χειροτέρευση της γραμμής, τόσο ως προς την κατάστασή της, όσο και ως προς την προσπελασιμότητά της. Αποτέλεσμα του δευτέρου ήταν το να αναγκάζομαι συνεχώς να παρακάμπτω τη γραμμή, χωρίς πάντως να απομακρύνομαι από αυτή.

® γραμμή και πέτρες

® γραμμή αδιάβατη, οπότε βουλιάζω στο διπλανό οργωμένο χωράφι

® κώλυμα …

® … και παράκαμψη

® θάμνοι ψηλοί και χαμηλοί

® γέφυρα μέσα από τους νεκρούς κι εγώ δεσμώτης του ιλίγγου

® ”I look up… I look down…”

® από ψηλά

® από ψηλότερα

® από χαμηλά

® από απέναντι

® από μέσα

® μετά από πολύ ώρα, από πολύ περπάτημα, από μια ιδέα αποπροσανατολισμού… Χ.Σ. 9+600 Λ.Α.Αν.

Μου μένουν ακόμα περίπου 1’300m μέχρι το Δασκαλειό· η ώρα είναι 12¹⁰, δηλαδή έχω περπατήσει ονομαστικά 7.4km σε 2.20’, ήτοι καθόλου άσχημα… θα προλάβω, λοιπόν, να φτάσω στο Δασκαλειό και να προλάβω το λεωφορείο των 12³⁰ από το Λαύριο;

® παράκαμψη εμποδίου

® αιώρηση από ψηλά και τώρα πρέπει να περπατήσω παράλληλα με το δρόμο…

® αιώρηση από απέναντι

® γραμμή από απέναντι

® εδώ η γραμμή διατηρείται σε καλή κατάσταση επάνω στην επιχωμάτωση

® …και μια μικρή χελώνα

® γραμμή μέσα από τα βάτα

Ήδη ένας αγροτικός δρόμος αναπτύσσεται παράλληλα με τη γραμμή, από τον οποίο πρόκειται να κινηθώ πιο γρήγορα.

® στρωτηρόδρομος ξανά

® με φόντο τα αμπέλια

® νωρίς και αργά

® υπολείμματα

® οργιώδης βλάστηση

® …μα, τι είναι αυτό το σπίτι στο βάθος;

Μου κινεί την περιέργεια αυτό το σπίτι και όσο το πλησιάζω διαπιστώνω ότι πρόκειται για αντίγραφο του σταθμού στο Θορικό. Μάλλον πρόκειται, λοιπόν, για βοηθητικό οίκημα στο Δασκαλειό, ήτοι το 13^ο σωζόμενο κτήριο της γραμμής.

® από νοτιοδυτικά

® από βορειοδυτικά

® από βορειοανατολικά

® μικρό όρυγμα

® μικρή γέφυρα

® από απέναντι

® με πλάτη στο σταθμό

Σηκώνω το βλέμμα μου και βλέπω το σταθμό στο βάθος. Μου μένουν λίγες δεκάδες μέτρα, καλυμμένα από άσφαλτο…

® υπολείμματα γέφυρας

® γραμμή προς το σταθμό

® ο ισοπεδωμένος χώρος των γραμμών

® ο σταθμός του Δασκαλειού

® με το πηγάδι σε πρώτο πλάνο

® θαμμένη γραμμή μπροστά από το σταθμό

® πατώντας στο πηγάδι

® λήψη του σταθμού από βόρεια …

® … και από βορειοανατολικά

Το ρολόι μου δείχνει 12³⁰ όταν επιχειρώ να διασχίσω το δρόμο. Η κίνηση είναι αραιή κι έτσι δε δυσκολεύομαι να φτάσω απέναντι και να περπατήσω τα λίγα μέτρα που με χωρίζουν ως τη στάση των λεωφορείων. Δε χρειάζεται να περιμένω, παρά μονάχα για μερικά λεπτά, έως ότου το λεωφορείο ξεπροβάλλει στη στροφή. Ανεβαίνω και ξεκινάμε αμέσως.

Λόγω της μεσημεριανής ώρας, το λεωφορείο είναι μισοάδειο και παραμένει έτσι και μετά το Μαρκόπουλο (όπου, παραδοσιακά, τα λεωφορεία γεμίζουν). Χωρίς ιδιαίτερη κίνηση στο δρόμο (με εξαίρεση το τμήμα μεταξύ Σταυρού και Ε.Ρ.Τ.), η 16^η εκδρομή στο Λαύριο με συγκομιδή 149 φωτογραφιών βαίνει προς την ολοκλήρωσή της, αφήνοντας ως μόνο υπόλοιπο των πεζοποριών το τμήμα Δασκαλειό – Κερατέα, μήκους 6.7km, η δε επόμενη λαυρεωτική μου επίσκεψη ορίστηκε για το επόμενο Σάββατο, καιρού επιτρέποντος.

… για το Σάββατο 4 Απριλίου 2009 οι προγνώσεις του καιρού μιλούσαν για αραιή συννεφιά πάνω από την ευρύτερη περιοχή του Λαυρίου. «Ωραία», σκέφτομαι, «δε θα χρειαστεί να ξυπνήσω και αυτή τη φορά από το χάραμα» και έτσι καθυστέρησα μερικές ώρες την αναχώρησή μου. Με το λεωφορείο των 10⁴⁵ βρέθηκα για άλλη μια φορά στα Μεσόγεια, αντιμέτωπος όμως με μια δυσκολία που δεν είχα φανταστεί… Η εισπράκτορας του λεωφορείου με πλησιάζει, και…

«Δασκαλειό… φοιτητικό…»

«Δασκαλειό; Δεν πάει στο Δασκαλειό αυτό το λεωφορείο… Θα πρέπει να κατέβεις στην Κερατέα κι εκεί…»

«όχι, δεν εννοώ το χωριό… πάω στον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό του Δασκαλειού…»

«… ποιο σταθμό;»

«ένα παλιό πέτρινο σπίτι, μετά την Κερατέα…»

«πρώτη φορά το ακούω αυτό… έχει στάση εκεί;»

«έχει… κοιτάξτε, δεν την ξέρω καλά την περιοχή… είναι ένα μικρό σπίτι πάνω στη δεξιά στροφή μετά τη μεγάλη ευθεία μετά την Κερατέα»

«ποια στροφή… όλο στροφές είναι εκεί…»

«τέλος πάντων, υπολογίστε στα μισά περίπου μεταξύ Κερατέας και Θορικού… όταν φτάσουμε θα έρθω στον οδηγό και θα του πω που να σταματήσει»

Μάλλον την προσανατόλισα, διότι μου έκοψε σωστό εισιτήριο. Μετά την Κερατέα, όπου οι επιβάτες γινόμαστε μονοψήφιοι, προχωρώ μπροστά και εκεί, από έναν ηλικιωμένο επιβάτη, μαθαίνω τυχαία ότι ο παλιός σταθμός εξυπηρετείται από τη στάση «Βγέθι». Όπερ και εγένετο και στις 12²⁰, κατηφόριζα έναν απότομο παρακαμπτήριο δρόμο και μετά ανηφόριζα για λίγα μέτρα δίπλα στη γραμμή, έχοντας το σταθμό του Δασκαλειού μπροστά μου, κάτω από έναν, παρά τις μετεωρολογικές προγνώσεις, ασυννέφιαστο ουρανό.

® ο σταθμός από το νότο

® για τη στήριξη του γερανού… Bochum 5. 1884 Πελοπόννησος

® ο σταθμός από τη δύση

® ο γερανός υδροδότησης

Και άρχεται ο ποδαρόδρομος. Χωρίς ιδιαίτερα πυκνή βλάστηση, μέχρι τη νοητή διασταύρωση με το δρόμο, ο διάδρομος της γραμμής είναι βατός. Τα δύσκολα θα έρχονταν αργότερα…

® από έξω

® από μέσα

Γρήγορα βρίσκω ένα σημείο με επαρκή ορατότητα και περνάω στη βόρεια πλευρά του δρόμου. Και τότε έρχομαι αντιμέτωπος με μια δυσκολία που δεν είχα υπολογίσει (αν και θα έπρεπε…): όταν η γραμμή δε θα ήταν βατή, εγώ θα ήμουν αναγκασμένος να περπατώ είτε στο στενό μονοπάτι δίπλα στο δρόμο ή στο άκρο της λωρίδας έκτακτης ανάγκης. Η κίνηση του δρόμου είναι μάλλον αραιή, εντούτοις το ότι θα περπατούσα ομόρροπα με την κίνηση των οχημάτων (όχι σπάνια, βαρέων) θα με ανάγκαζε να περπατώ προς τα εμπρός με το μυαλό μου προς τα πίσω.

Τέλος πάντων, περπατώντας για λίγα μέτρα ψάχνοντας, σύντομα βρήκα τα ίχνη της γραμμής. Η εικόνα της δε με εξέπληξε ιδιαίτερα…

® μέσα στα χορτάρια

® κάτω από το χώμα

® πασάγιο

® απομεινάρια καλυμμένα

® ομοίως

® αμφιδέτες στον αέρα

® άνοιξη με φόντο τη σκουριασμένη σιδηροτροχιά

® σιδηροτροχιά απροσανατόλιστη

® προφίλ

Η πρώτη γέφυρα δε θα αργήσει. Όπως, όμως, οι περισσότερες γέφυρες του τμήματος Δασκαλειό – Κερατέα, ήταν πρακτικά αδιάβατη λόγω της βλάστησής της.

® από το δρόμο

® από Κερατέα

® στρωτήρες ριζωμένοι και ξεριζωμένοι

® μονή γραμμή

® τα καθιερωμένα

® πασάγιο

® από δίπλα

® αριστερή καμπύλη

Όχι σπάνια, ο διάδρομος της γραμμής γίνεται αδιάβατος και εγώ αναγκάζομαι να περπατώ σύρριζα στο δρόμο. Δίπλα τα αυτοκίνητα με προσπερνούν με ταχύτητα κι εγώ περπατώ με τα πόδια προς τα εμπρός και τα μάτια προς τα πίσω. Ενίοτε, και προς τα δεξιά…

® ένα κάθετο χαντάκι στο δρόμο μου αποκαλύπτει άλλο ένα κρυμμένο γεφύρι

® με μέτωπο στο Δασκαλειό

® πασάγιο

® λίγο αργότερα, άλλο ένα γεφύρι,…

® … ορατό από το δρόμο, …

® … αποκαλύπτεται μπροστά μου.

® και μετά από λίγες δεκάδες μέτρα, έρχεται άλλο ένα μικρό γεφύρι, τελείως θαμμένο

® γραμμή διασωληνωμένη

® για μερικά μέτρα, η γραμμή διασώζεται επάνω σε έναν αγροτικό δρόμο, …

® … παράλληλο προς το δρόμο και υπερυψωμένο σε σχέση με αυτόν.

Για μερικά μέτρα η γραμμή συνεχίζει να είναι η βατή και έτσι φαίνεται να είναι και στο βάθος του ορίζοντα. Γρήγορα, όμως, επίμονα γαβγίσματα με αναγκάζουν να εγκαταλείψω τη γραμμή και να περπατήσω και πάλι για λίγο στο δρόμο. Όχι αργά, αντικρίζω τις δύο διαδοχικές γέφυρες, που όμως και φέτος είναι πάλι αδιάβατες. Τα γαβγίσματα συνεχίζονται με ένταση και δεν τολμώ να περάσω στο μικρό ρέμα της πρώτης από τις δύο γέφυρες… Και η πορεία συνεχίζεται μέχρι το πρώτο μεγάλο διάλειμμά της.

® πριν την κάλυψη

® κάλυψη άνοιξης …

® … και με ολίγο από φθινόπωρο

® κυψέλες

® από απέναντι

® γέφυρα

® παρατεταμένη …

® … αριστερή καμπύλη.

® Χ.Σ.… ποιος ξέρει;

® γραμμή από απέναντι …

® … και από ψηλότερα

® για λίγο διάστημα …

® … ένας αγροτικός δρόμος …

® … παραλληλίζεται με τη γραμμή, …

® … που τώρα ευθυγραμμιστεί, …

® … - έτσι, τουλάχιστον, δείχνει - …

® … μέχρι ένα πασάγιο.

® τελευταίες αναλαμπές πριν το βιοτεχνικό πάρκο της Κερατέας

® αποβράσματα

® λήξη γραμμής …

® … και αρχή στρωτηροδρόμου

® στρωτήρες χιαστί

Στην περιοχή του βιοτεχνικού πάρκου η γραμμή είναι αναμενόμενα ξηλωμένη. Με βήμα ταχύ περνώ και αυτό το τμήμα και πλέον βαδίζω ολοταχώς προς την Κερατέα. Για μια από τις δυσκολίες που με περίμεναν λίγο αργότερα, είχα προϊδεαστεί από τις αεροφωτογραφίες…

® κάμψη και λυγισμός μαζί

® φυτεμένη …

® … γέφυρα

® στρωτηρόδρομος

® αλλού ο στρωτήρας κι αλλού η έδρα του

® ευχάριστο διάλειμμα

® μισές απώλειες

® στρωτήρας υπό γωνία

® κάτω από τη σκιά

® άνοιξη και μονοπάτια

® στο βάθος, …

® … γραμμή αιωρουμένη ξανά

® μη παράλληλες σιδηροτροχιές

® άνοιξη

® θορυβώδη μονοπάτια

® γέφυρα σε στρωτήρες

® και προχωρώ…

Λίγο πριν τη δεξιά στροφή που οδηγεί στη μεγάλη ευθεία της Κερατέας, η γραμμή μπαίνει σε ένα από τα πιο ερημικά τμήματά της. Ελάχιστοι δρόμοι, σχεδόν καθόλου σπίτια… και όλα αυτά, υπό τη σκέπη των ελαιοδέντρων. Μηδενική ορατότητα και μηδενικοί θόρυβοι, λοιπόν, στο σίγουρα πιο κλειστοφοβικό κομμάτι της γραμμής του Λαυρίου.

® γραμμή βατή δίπλα στο κίτρινο λιβάδι …

® … και όχι μόνο.

® γραμμή στο φόντο

® γραμμή – μονοπάτι

® τα πρώτα μέτρα της δεξιάς καμπύλης είναι δύσβατα· …

® …την κατάσταση σώζουν τα παρά τη γραμμή μονοπάτια.

® και δίπλα δρόμος

® προφίλ

® η καμπύλη συνεχίζεται …

® … και η γραμμή πλέον είναι πάλι βατή.

® ευθείας έναρξη

® περικυκλωμένος…

® καφέ γραμμή

® δίπλα στα αμπέλια

® γέφυρα σε …

® … πολύ καλή κατάσταση

® στο βάθος διαγράφεται καθαρά ο υπερυψωμένος δρόμος

® Χ.Σ. 16+600 Λ.Α.Αν.

Στην περιοχή της παραλλαγής, δεν παραλείπω να ψάξω και στον αρχικό διάδρομο της γραμμής.

® αρχή παραλλαγής

® υπολείμματα γραμμής …

® … στην αρχική χάραξη

® ανισόπεδη διάβαση

® τέλος παραλλαγής

® ευθείας συνέχεια

Μου μένουν πια λίγες εκατοντάδες μέτρα… Η διέλευση της προτελευταίας γέφυρας πριν την Κερατέα θα ταυτιστεί με το νότιο άκρο της 9^ης εκδρομής και το τελευταίο κομμάτι του παζλ θα μπει στη θέση του.

® δύσβατη γραμμή

® μικρή γέφυρα από πάνω …

® … και από κάτω

® ευθεία

® εδώ και 7 χρόνια, ατέλειωτα λαυρεωτικά ταξίδια…

® the end!

Περνάω πάλι τη γέφυρα αυτή μετά από 4 χρόνια. Έχοντας περπατήσει περίπου 3km εκείνη τη μέρα (από τον Κουβαρά ως την Κερατέα), το υπόλοιπο των 58km μου προξενούσε ζάλη. Τώρα, που το 61^ο χιλιόμετρο έχει πια καλυφθεί οριστικά, θυμάμαι τη διέλευση εκείνη και μειδιώ…

Αλλά ακόμα δεν έχω φτάσει στην Κερατέα…

® ορατό τέλος ευθείας

® χαμογελάστε!

® αφιερωμένη εξαιρετικά

® θαμμένο πασάγιο και αμέσως μετά, αριστερή καμπύλη

® γέφυρα υπό γωνία

® πάνω στο επίχωμα

® Χ.Σ. 17+400 Λ.Α.Αν.

® δεξιά καμπύλη

Ο σταθμός είναι πια μπροστά μου· διήνυσα τα 6.7km από το Δασκαλειό ως εδώ σε 2.05’.

® είσοδος σταθμού

® […] «όστις ευρίσκεται επί καμπύλης και κλίσεως»

® ήταν κάποτε κλειδί…

® λεπτομέρεια

® τέλος μόρτας χωρίς ταμπονιέρα

® γυμνός σταθμός κάτω από γυμνό δέντρο

® η γέφυρα στην έξοδο του σταθμού

… το πρώτο φινάλε της Εκδρομής στο Λαύριο είχε γραφτεί τον Ιανουάριο του 2004, όταν, έχοντας φωτογραφίσει από δύο φορές τον κάθε σταθμό της γραμμής, ισχυριζόμουν ότι πλέον έχει πέσει λαυρεωτική αυλαία. Θα διέψευδα μόνος μου τον εαυτό μου λίγους μήνες αργότερα με τη φωτογράφηση του υπό ανακαίνιση σταθμού στο Γέρακα, ενώ τον Απρίλιο του 2005, με το μικρό τμήμα Κερατέα – Κουβαράς (τότε που φανταζόμουν διασταυρούμενα Desiro στο Δασκαλειό…) ξεκινούσαν οι πεζοπορίες στη γραμμή, που έμελλε να ολοκληρωθούν μετά από 4 χρόνια. Σήμερα, λοιπόν, γραφόταν το δεύτερο φινάλε…

Όμως… φινάλε στην Κερατέα; Κάτι δε μου πάει καλά εδώ… Μάλλον οφείλω άλλη μια επίσκεψη στο Λαύριο… Ανηφορίζω το δρόμο προς την πλατεία και αυτή τη φορά περιμένω το λεωφορείο, όχι μπροστά από το περίπτερο, αλλά μπροστά από την εκκλησία. Αυτό δεν αργεί και πλέον βλέπω από ψηλά τη διαδρομή που πριν από λίγο περπατούσα.

Η πλατεία Ηρώων του Λαυρίου είναι κοντά. Οι λιγοστοί επιβάτες κατεβαίνουμε και το λεωφορείο συνεχίζει προς το Σούνιο. Για άλλη μια φορά βρίσκομαι απέναντι από το σταθμό του Λαυρίου, όμως τώρα δε θα τον έβρισκα μόνο του… Μια μονή αυτοκινητάμαξα των Σ.Π.Α.Π., σε απαράδεκτη κατάσταση, κοσμεί (;) το αλσύλλιο του σταθμού.

® απογευματινή επίσκεψη στο Λαύριο

® σε ανωφέρεια

® με το σταθμό στο βάθος

® από νότο

® με την αυτοκινητάμαξα στο βάθος

® στο χώρο των γραμμών έχουν τοποθετηθεί δύο διαφορετικά φορεία

® διαχρονικές αξίες

® αποτύπωση του χρόνου σε στρώματα βαφής…

® αν στο Λαύριο δε γνωρίζουν πώς να διαχειριστούν την αυτοκινητάμαξα αυτή, ας ζητήσουν βοήθεια από Καλαμάτα: «Δημοτικό Πάρκο Σιδηροδρόμων Καλαμάτας: ποιότης ΑΑΑ – επιτυχία εγγυημένη». Φτάνει, ως γνωστόν, να έχεις το καλό όνομα στην πιάτσα…

Ξοδεύω λίγο χρόνο στο café του παλιού εστιατορίου του σταθμού (το οποίο αποτελεί το μοναδικό κτήριο της γραμμής Λαυρίου που διατηρεί ακόμα την ίδια χρήση) και λίγο πριν το ρολόι μου δείξει 17⁰⁰ επιστρέφω αργά στην αφετηρία των λεωφορείων.

® Τέλος, λοιπόν;

Όχι ακόμα…

Στους πίνακες των δρομολογίων βλέπω ότι στις 17⁰⁰, εκτός του δρομολογίου προς Αθήνα από Πλάκα και Μαρκάτι, προβλέπεται σύνδεση και με το σταθμό του Κορωπίου. Φλερτάρω με την ιδέα του απογευματινού Desiro, όμως η εισπράκτορας που περιμένει να φύγει για Αθήνα (είναι η ίδια, που το πρωΐ προσπαθούσα να της εξηγήσω που είναι ο σταθμός του Δασκαλειού) με επαναφέρει στην πραγματικότητα: δεν πρόκειται για πρόσθετο δρομολόγιο (όπως είχα υποθέσει στο «Σχόλια και Κριτική στα Δρομολόγια της 10^ης Δεκεμβρίου 2005»), αλλά απλώς για μια προγραμματισμένη ανταπόκριση του λεωφορείου της Αθήνας στο Μαρκόπουλο… Δεν είχα τη διάθεση να φορτωθώ επιπλέον μετεπιβίβαση, οπότε ακολουθώ για άλλη μια φορά την πεπατημένη.

Υπό τη σκέπη του απογευματινού ήλιου, το λεωφορείο βγαίνει από το Λαύριο, περνώντας δίπλα από το άγαλμα του Σερπιέρη. Η λήξη της 17^ης εκδρομής στο Λαύριο και η ολοκλήρωση των πεζοποριών βρίσκει την Εκδρομή στο Λαύριο με 779 δημοσιευμένες φωτογραφίες (ως 28.82% επί του συνόλου των 2’703 φωτογραφιών, ενώ ταυτόχρονα η ενότητα των Διαδρομών καλύπτει, με 1’030 λήψεις, το 38.11% της φωτογραφικής προσφοράς του ιστοτόπου) και ακόμη περισσότερο βιβλιογραφικό υλικό για την ιστορία της γραμμής. Η επόμενή μου λαυρεωτική επίσκεψη ορίζεται… αλλά, ας μην ορίσουμε κάτι… μπορεί να είναι για κάποιο απόγευμα, μια άλλη άνοιξη, ή (σε επίπεδο επιστημονικής φαντασίας) για τα έργα της νέας γραμμής. Ή και για τίποτα από όλα αυτά… μόνο για το τρένο του Λαυρίου…

Η σειρά των πεζοποριών στη γραμμή του Λαυρίου είχε ήδη ολοκληρωθεί, όχι όμως και η αναζήτηση βιβλιογραφικού υλικού… Τα ευρήματά μου αυτή τη φορά ήταν άκρως ενδιαφέροντα… Σε τεχνικό περιοδικό του 1903 βρήκα ένα μάλλον χονδροειδή χάρτη που απεικονίζει τη γραμμή του Λαυρίου να καταλήγει, όχι στο Ηράκλειο αλλά, στην Κηφισιά. Το άλλο εύρημα, μη οπτικό, έδινε μια εξήγηση σχετικά με την παρατήρηση που είχα κάνει πέρυσι στα δρομολόγια του 1935, όπου οι συρμοί προς Λαύριο δε χρησιμοποιούσαν την ενωτική γραμμή προς Αγίους Αναργύρους, αλλά το διάδρομο της γραμμής προς Κηφισιά. Στην επιθεώρηση του Τεχνικού Επιμελητηρίου του 1936 (σελ. 328) αναφέρεται ότι, παρά το γεγονός ότι η ενωτική γραμμή ήταν εδώ και χρόνια έτοιμη, οι συρμοί δεν τη χρησιμοποιούσαν… Αυτό καθιστά ανακριβή την πληροφορία ότι από το 1931 οι συρμοί των Σ.Π.Α.Π. προς Λαύριο κινούνταν μέσω Αγίων Αναργύρων, όπως έπρεπε βάσει του νόμου 4420/1929, και η θέση της ενωτικής γραμμής σε λειτουργία θα πρέπει να αναζητηθεί μετά το 1936.

Ø χάρτης

Ø απόσπασμα

Η επόμενή μου λαυρεωτική επίσκεψη έπρεπε, όπως το είχα πει, να είναι ανοιξιάτικη και απογευματινή… Έτσι, το απόγευμα της 20^ης Μαρτίου 2010 με βρήκε σε ένα λεωφορείο προς το Σούνιο. Και μέσα στο λεωφορείο έμελλε να αντικρίσω την έκπληξη της ημέρας… «Βγέθι, φοιτητικό» είπα στον εισπράκτορα και αντί εκείνος να μου δώσει τα γνωστά προτυπωμένα εισιτήρια, μου εξέδωσε… αυτό:

Η σύγκριση του εισιτηρίου αυτού με το υπόδειγμα 2051 της TrainOSE και του εισπράκτορα με το PDA και το θερμικό εκτυπωτή με τους συνοδούς που ακροβατούν στο κενό προσπαθώντας να γράψουν το χειρόγραφο εισιτήριο ήταν συντριπτική…

Το λεωφορείο ήταν μισοάδειο και στο Μαρκόπουλο, όπου και γίνεται ανταπόκριση προς το Πόρτο Ράφτη, μείναμε πολύ λίγοι επιβάτες. Η διαδρομή μέσα στο Μαρκόπουλο έχει τροποποιηθεί (δε γίνεται πλέον διέλευση μέσα από την πόλη), οι δρόμοι είναι άδειοι, στην Πέτα το πασάγιο έχει τροποποιηθεί και χωρίς μεγάλη καθυστέρηση αποβιβάζομαι στο Δασκαλειό.

Το λεωφορείο με προσπερνά με ταχύτητα κι εγώ κατηφορίζω προς το βοηθητικό οίκημα. Η ώρα είναι 17⁰⁰ περίπου και ο ήλιος βρίσκεται στην καταλληλότερη θέση για το Δασκαλειό… Σε λίγο, η άσφαλτος δίνει τη θέση του σε μια οργωμένη πλαγιά κι εγώ βουλιάζω στο χώμα προσπαθώντας να φτάσω το ερειπωμένο αντίγραφο του Θορικού…

® από ψηλά

® … κι ύστερα ήρθαν οι μέλισσες!

Δεν αναλώνω πολύ χρόνο στο βοηθητικό οίκημα· γρήγορα παίρνω δρόμο προς το βορρά. Ο σταθμός του Δασκαλειού δε χρειάζεται ποτέ συστάσεις – δε θα μπορούσα, όμως, ποτέ να φανταστώ (μετά από πέντε πρωϊνές επισκέψεις) πόσο (πολύ) αναδεικνύεται το κτήριο αυτό από τον απογευματινό ήλιο!

® μισάνοιχτη πόρτα ενός άδειου κτηρίου

® το σκουριασμένο πηγάδι και ο σκουριασμένος γερανός

® η δική μου σκιά κι η σκιά του γερανού λίγο αργότερα θα έγλειφαν το δυτικό τοίχο του σταθμού…

Περνάω από την υπόγεια διάβαση, περιμένω στη στάση, το λεωφορείο δεν αργεί να φανεί, οι επιβάτες του μετρώνται στα δάχτυλα του ενός χεριού κι εγώ ζητώ εισιτήριο για Πέτα. Δεν αργούμε, όμως η διάρκεια της ημέρας δεν είναι με το μέρος μου σήμερα κι εγώ θα ήθελα να λυγίσω τα βουνά για να κρατήσω το φως που βασιλεύει. Τελικά βλέπω ότι η γέφυρα είναι σκοτεινή …

® … αλλά με ανοιχτόχρωμο ουρανό. Πάλι τα έκανα θάλασσα με την έκθεση…

Επιστρέφοντας από τη γέφυρα, ήξερα ότι οι αλλαγές στη μορφολογία του δρόμου στην Πέτα θα ήταν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για απαλλαγή από τις επάρατες σιδηροτροχιές, όμως η μεγαλύτερη ζημιά είχε γίνει από την επέκταση του δρόμου, προφανώς για την εξυπηρέτηση των νεόδμητων κατοικιών που βρίσκονται εκεί. Στη δε 2^η γέφυρα, έμελλε να συναντήσω ένα ενδιαφέρον εύρημα…

® διαλυμένες σιδηροτροχιές

® η 2^η γέφυρα από το νότο

® Χ.Σ. 19+600 Λ.Α.Αν.

® θαμμένος στρωτήρας

Γρήγορα περνάει το λεωφορείο και, με παραλλαγμένη διέλευση από τα Καλύβια Θορικού (παράλληλα με τη γραμμή), δεν αργώ να φτάσω στο Κορωπί. Από εκεί, παίρνω το λεωφορείο 309 με προορισμό το σταθμό· το λεωφορείο είναι ασφυκτικά γεμάτο στο σταθμό χάνω το τρένο προς Αθήνα για δευτερόλεπτα, οπότε έχω στη διάθεσή μου όλο το χρόνο για να στηρίξω τη φωτογραφική μηχανή στο τρίποδο.

® άργειε να 'ρθει εκείνη η ώρα κι ήταν όλα σιωπηλά, γιατί τα 'σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά.

® πάλι καλά να λέμε που υπάρχουν και οι «ασυμβίβαστοι» «επαναστάτες» με τα σπρέι και έτσι το «κράτος», το «σύστημα» και ο καπιταλισμός έχουν κάτι να φοβούνται…

Η επιστροφή μου στην Αθήνα γίνεται με 160km/h σε ένα σχεδόν γεμάτο Desiro. Και, που ξέρετε… μπορεί κάποτε ένα τέτοιο τρένο κάποτε να ανηφορίζει τα Μεσόγεια προερχόμενο από Λαύριο… Αν μη τι άλλο, πάντα μπορούμε να ονειρευόμαστε!

Η 18^η εκδρομή στο Λαύριο, με συγκομιδή 12 φωτογραφιών, ήταν η πρώτη απογευματινή μετά από 5 χρόνια. Η Εκδρομή στο Λαύριο διαθέτει πλέον 791 φωτογραφίες, οι οποίες αποτελούν ποσοστό 23.9% επί του συνόλου των 3’310 του ιστοτόπου. Και προχωρούμε δυνατά!

Το καλοκαίρι δεν είναι αρκετά δημοφιλές για εκδρομές στο Λαύριο, όμως ο συνδυασμός καύσωνα στην Αθήνα και θαλάσσιας δροσιάς στο Λαύριο μου ακουγόταν αρκετά ενδιαφέρων. Για δεύτερη, δε, συνεχόμενη φορά διάλεξα να επισκεφτώ τη γραμμή των Μεσογείων κατά τις απογευματινές ώρες.

Έτσι, το απόγευμα της Πέμπτης 19 Αυγούστου 2010 με βρήκε μέσα σε ένα λεωφορείο με προορισμό το λιμάνι του Θορικού. Οι επιβάτες ήταν λιγοστοί, αυτό, παρόλα αυτά, δεν εμπόδισε το λεωφορείο να διανύσει τη διαδρομή από το κέντρο της Αθήνας ως το Θορικό σε 1.40’, με εμένα να μη θέλω να κρατήσω το φως που βασιλεύει, πλέον… Κατεβαίνω στα φανάρια της διασταύρωσης της Δ.Ε.Η. και ανηφορίζω προς τη γέφυρα.

® γέφυρα, καλοκαίρι και απόγευμα

® καμπύλη

® πολλαπλές στρεβλώσεις

Διασχίζω τη γέφυρα και αναπάντεχοι επισκέπτες τραβούν το ενδιαφέρον του φακού μου…

® το κουνέλι μου γυρνάει την πλάτη

® ο σταθμός φωτίζεται υπέροχα από τις ακτίνες του απογευματινού ήλιου

® Bochum 9.1886 Πελοπόννησος

® ίχνος σιδηροτροχιάς βόρεια της γέφυρας

Επιστρέφω στα φανάρια και σε λίγο το λεωφορείο για το Λαύριο περνάει και επιβιβάζομαι. Δεν υπάρχει εισπράκτορας… Και σε λίγο φτάνω στο τέρμα.

® απόγευμα στο Λαύριο

Κάθομαι στο εστιατόριο του σταθμού, περιμένοντας να πέσει ο ήλιος. Αν και είχα πληροφορηθεί ότι ο σταθμός δε φωτίζεται τις νύχτες, παρά μόνο όταν γίνεται κάποια εκδήλωση, περιμένω να δω πως ο σταθμός χρωματίζεται από τον περιβάλλοντα φωτισμό. Δυστυχώς, λόγω της θερινής περιόδου, τα δρομολόγια έχουν περιοριστεί σημαντικά, άρα δε μπορώ να περιμένω μέχρι ο ουρανός να σκοτεινιάσει εντελώς…

® το υπνωτήριο γραμμής

® ο σταθμός

Με το λεωφορείο των 21⁰⁰ αναχωρώ. Ούτε σε αυτό το λεωφορείο υπάρχει εισπράκτορας και αρχίζω να αναρωτιέμαι αν θα έπρεπε να έχω προμηθευτεί εισιτήριο από κάποιο εκδοτήριο… Το μυστήριο λύνεται στην περιοχή της Πλάκας, όπου κατά τη συνάντησή μας με κατερχόμενο λεωφορείο γίνεται αλλαγή του εισπράκτορα. Το Κ.Τ.Ε.Λ. Αττικής βγάζει από τη μύγα ξύγκι, ωστόσο ποτέ κανείς δεν το κατηγόρησε ότι με τα ελλείμματά του κινδυνεύει η Εθνική Οικονομία…

Προκειμένου να προσθέσω στη συλλογή μου μερικές ακόμα νυχτερινές φωτογραφίες, αποφασίζω την επομένη να επισκεφτώ και το Μαρκόπουλο. Πριν από αυτή την επίσκεψη, σκέφτηκα να πάω για μερικές φωτογραφίες και από τον Κουβαρά, οι οποίες έμελλε να με εκπλήξουν ιδιαιτέρως δυσάρεστα…

® ίχνη σιδηροτροχιών στη φθαρμένη άσφαλτο

Προσπερνώ τους τσιμεντοσωλήνες, εν μέσω ξερών χορταριών φτάνω στο μικρό γεφυράκι και λίγο μετά από αυτό …

® η γραμμή είναι σε κατάσταση πλήρους καταστροφής. Προφανώς, κατά τη διάνοιξη και ισοπέδωση του παρακείμενου δρόμου, το μηχάνημα παρέσυρε στρωτήρες σε μήκος περίπου 50m, οπότε στο Χ.Σ. 20+200 περίπου η γραμμή είναι αδιάβατη.

Συνεχίζω την πεζοπορία, φτάνω ως τη γέφυρα των 3.2m, προσπερνώ και εν μέσω καμένων δέντρων κατεβαίνω από το διάδρομο της γραμμής και κατευθύνομαι στο δυτικό άνοιγμα του τοξοτού λίθινου ανοίγματος πριν τη γέφυρα.

® αριστερή καμπύλη

® στρίμωγμα…

Το λεωφορείο προς την Αθήνα περνάει γρήγορα κι εγώ εκδίδω εισιτήριο για Μαρκόπουλο. Η τελευταία μου απογευματινή επίσκεψη ήταν πριν από 6 χρόνια και περίμενα να βρω πάνω – κάτω μια ίδια κατάσταση. Έπεσα, τελικά, έξω σε όλες μου τις προβλέψεις. Ο σταθμός δε λειτουργεί, δε φωτίζεται και διάφορα αγροτικά οχήματα με άστεγους φιλοξενούνται πίσω από την περιφραγμένη με πλαστικό δίχτυ Δι.7.113.

® σταθμός το απόγευμα

® ασυνήθιστο ντεκόρ. Αλλά… που βρέθηκαν δύο άξονες;

Περιμένω να νυχτώσει για τα καλά, αλλά ο ανύπαρκτος φωτισμός του κτηρίου δε μου επιτρέπει και πολλά πράγματα.

® η μόνη στοιχειωδώς φωτιζόμενη πλευρά του σταθμού είναι η ανατολική…

® σπασμένο τζάμι (και δεν είναι το μόνο…)

Το λεωφορείο άργησε αρκετά, ίσως επειδή ήταν γεμάτο… Χρειάστηκαν 35’ από το Μαρκόπουλο ως το Νομισματοκοπείο, όπου και τερματίστηκε η 19^η εκδρομή στο Λαύριο, με 18 νέες φωτογραφίες, οι οποίες αύξησαν το αποθεματικό της Εκδρομής σε 809 φωτογραφίες, που αποτελούν το 22.8% των διαθέσιμων φωτογραφιών του ιστοτόπου.

Το κλεινόν άστυ απολάμβανε την πρόσκαιρη ησυχία του Πάσχα κι εγώ τις πρόσκαιρες διακοπές μου, όταν ένας συρμός του μετρό εγκατέλειπε τη σήραγγα και αναδυόταν ανάμεσα στην Αττική Οδό, το απόγευμα της Δευτέρας 25 Απριλίου 2011, με εμένα μεταξύ των επιβατών του. Η κίνηση, λόγω της ημέρας, ήταν μειωμένη, όπως εξάλλου και η ταχύτητα του συρμού, κατά τα συνήθη. Με στάση στην Παλλήνη και δίπλα από το χορταριασμένο επίσταθμο στην «Κάντζα», ο απογευματινός ήλιος καλυπτόταν από ελαφριά συννεφιά, όταν απέναντί μου έβλεπα τα ψηλά δέντρα της Κάντζας.

Οι κυλιόμενες σκάλες με οδηγούν στο επίπεδο της άνω διάβασης και πλέον αρχίζω να κατηφορίζω και να διαγράφω τη μεγάλη δεξιά καμπύλη του δρόμου. Η περίφραξη του οικοπέδου, στο οποίο ο σταθμός αποτελεί μια μόνο κουκίδα, με αναγκάζει να περπατήσω ως το parking του παρακείμενου ποτοποιείου, ώστε να προσεγγίσω την περιοχή των γραμμών.

® ακανόνιστη άνοιξη

Εκτός της εκτεταμένης περίφραξης, κατά την επίσκεψή μου αυτή αποκαλύπτεται ένα νέο στοιχείο για το σταθμό της Κάντζας. Το εσωτερικό του ετοιμόρροπου κτίσματος υποστηρίζεται από σκαλωσιές, τοποθετημένες μάλλον από το Δήμο. Ας ελπίσουμε ότι η παρέμβαση αυτή θα αποτρέψει την κατάρρευση του κτηρίου, το οποίο (είναι απορίας άξιο πως) καταφέρνει να επιζεί ακόμα.

® προσοχή στα φίδια…

Αποχωρώντας μέσω της Λεονταρίου, παρατηρώ την εικόνα του μισοδιαλυμένου οικήματος πίσω από το συρματόπλεγμα και …

® … «φυλακισμένος σταθμός» σκέφτομαι, προσπαθώντας με τη χειροκίνητη εστίαση να πετύχω βάθος πεδίου.

® αλλά… είναι σίγουρα προτιμότεροι οι φυλακισμένοι σταθμοί, παρά οι φυλακισμένοι άνθρωποι.

Με τη γνωστή τεθλασμένη μου πορεία μέσα στα Γλυκά Νερά, κατέληξα στην οδό Αφανών Ηρώων κι από εκεί στη Λαυρίου. Η κίνηση είναι ελάχιστη· κάποια αυτοκίνητα περνούν σποραδικά από το ρεύμα προς τα Μεσόγεια και λιγότερα από το ρεύμα της επιστροφής. Μετά από λίγο, το λεωφορείο προς το Σούνιο φάνηκε στον ορίζοντα και άρχισε να μειώνει ταχύτητα…

Στο Μαρκόπουλο η στάση είναι εκνευριστικά μεγάλη, περιμένοντας (και πατώντας στις σιδηροτροχιές) την ανταπόκριση από το Πόρτο Ράφτη, και η διέλευση είναι εκνευριστικότερα μεγάλη, πλέον. Το λεωφορείο έχει πια σχεδόν αδειάσει, όταν μετά τα Καλύβια Θορικού η γραμμή αποκαλύπτεται στα δεξιά μας. Η γειτνίαση αυτή κρατάει μέχρι την έξοδο της Πέτας και επανέρχεται εντονότερη μετά το Βιομηχανικό Πάρκο της Κερατέας. Επάνω στη δεξιά στροφή και πάνω από το δρόμο που οδηγεί στο Βγέθι, το λεωφορείο σταματά για να αποβιβαστώ.

Το 7^ο σωζόμενο κτήριο της γραμμής Λαυρίου – Αγίων Αναργύρων απέχει ελάχιστα από τη στάση και αποφασίζω να το επισκεφτώ ξανά, μιας και η ηλιοφάνεια φαίνεται να είναι η κατάλληλη. Το ανοιξιάτικο τοπίο πλαισιώνει το βοηθητικό κτίσμα του Δασκαλειού κι εγώ ακροβατώ ανάμεσα σε (μάλλον παροπλισμένες) κυψέλες και οργωμένο χώμα.

® χαμηλά και …

® … πιο χαμηλά.

® από εδώ περνούσε ο «βραχίων προς τα Μεταλλεία της Εταιρείας των Μεταλλουργείων Λαυρείου χρησιμεύων εις την μεταφοράν του σιδηρολίθου».

® «Αλλαγή παρακαμπτηρίου και διάταξη αλλαγών στ. Δασκαλειού» ίσως να αναγραφόταν σε κάποιο Εγχειρίδιο Δρομολογίων της Περιφερείας Πελοποννήσου…

Αφήνοντας πίσω μου το βοηθητικό κτήριο, ανηφορίζω προς το σταθμό.

® επιμονή.

® νεοελληνικός πολιτισμός σε δύο επίπεδα.

® Δασκαλειό και απόγευμα.

Το βλέμμα μου μηχανικά κινείται προς το γερανό της υδροδότησης, όπου μια δυσάρεστη έκπληξη με περιμένει: ο σκελετός του γερανού έχει αφαιρεθεί και …

® … μόνο ο σωλήνας και μια σιδηροτροχιά έχουν απομείνει να στέκονται μετέωρα.

Εξαντλήθηκε, βλέπετε, ο καθαρός χαλκός στο τμήμα Μενίδι – Τιθορέα και πλέον οι κλέφτες προτιμούν λιγότερο ευγενή μέταλλα…

Η συννεφιά κι η υγρασία της ατμόσφαιρας προσφέρουν μια άγνωστη ως τώρα φωτιστική άποψη για το ωραιότερο κτήριο της γραμμής του Λαυρίου.

® η κλίση της πλαγιάς ως προς το βορειοδυτικό τοίχο του σταθμού δίνει σε αυτόν μια χαρακτηριστική προοπτική.

® μονότονη άνοιξη.

® από το δρόμο.

® κρυμμένος σταθμός.

® απομεινάρια εις τριπλούν.

Ο ήλιος καλύπτεται από τα σύννεφα και εγώ από το δρόμο που περνά από πάνω μου. Το λεωφορείο από το απέναντι ρεύμα περνά στην ώρα του, μα η δική μου διαδρομή είναι σύντομη: στην Κερατέα αποβιβάζομαι και περπατώ προς τα βόρεια, μέχρι το σταθμό.

® γνώριμες εικόνες…

® ήταν, άραγε, κάποτε βάση υδροδότησης;

® διαχρονικές αξίες.

® ο σιδηρόδρομος στην Ελλάδα είναι αλυσοδεμένος και οι κεφαλές του σιδηροδρόμου στην Ελλάδα είναι για δέσιμο…

® απόγευμα.

Το φως της ημέρας είναι αρκετό για μια μικρή επίσκεψη ως τις δυτικές γέφυρες.

® μονήρης σιδηροτροχιά.

® δεν υπάρχουν σιδηροτροχιές μετά από αυτό το πασάγιο…

® μονήρες βαγόνι.

Η γραμμή επανεμφανίζεται σποραδικά μέσα από τον οργωμένο δρόμο και κάτω από συσκευασίες φιαλών δακρυγόνων. Αναρωτιέμαι, για μια ακόμη φορά, για την κατάσταση, στην οποία θα βρίσκεται η διαλυμένη γέφυρα και, περιέργως, χτυπάω ξανά διάνα…

® πλήρης καταστροφή.

® είναι απορίας άξιον: ενώ δε γίνονται (τουλάχιστον, εμφανή) έργα σε αυτή τη ρεματιά, παρόλα αυτά η γέφυρα καταπονείται με κάθε τρόπο…

Θυμόμουν (από την πεζοπορία στο τμήμα Κερατέα – Πέτα) ότι η αμέσως επόμενη γέφυρα σωζόταν σε πολύ καλή κατάσταση και, μιας και ο χρόνος μου το επέτρεπε, αποφάσισα να περπατήσω μέχρι εκεί. Ήταν, βέβαια, αδύνατο να χρησιμοποιήσω το διάδρομο της γραμμής, αναγκάστηκα λοιπόν να καλύψω την απόσταση ως το δρόμο και να συνεχίσω από εκεί.

® γραμμή ως δοκός.

® κάπως καλύτερα…

Ο ήλιος έδυε, όταν αργά επέστρεφα στον κεντρικό δρόμο για το λεωφορείο της επιστροφής. Οι επιβάτες που επέστρεφαν στην Αθήνα ήταν, λόγω της ημέρας, πολλοί. Στα Καλύβια Θορικού το λεωφορείο παρακάμπτει το κέντρο, κινούμενο παράλληλα με τη γραμμή, όμως το όποιο χρονικό πλεονέκτημα αυτής της παράκαμψης εξανεμίζεται στο Μαρκόπουλο. Στην Αθήνα, τα φώτα της πόλης έχουν ανάψει, κλείνοντας την 20^η εκδρομή στο Λαύριο, με απολογισμό 29 φωτογραφιών· πλέον, η «Εκδρομή στο Λαύριο» διαθέτει 839 φωτογραφίες, οι οποίες αποτελούν ποσοστό 19.54% επί του συνόλου.

Lavrio_XXI

Μετά από μια εκτενή σειρά ανοιξιάτικων και καλοκαιρινών μου επισκέψεων στα Μεσόγεια, ήταν ξανά καιρός για άλλη μια εκδρομή εν μέσω συννεφιάς και ψιχάλας. Με την παρέα ενός φίλου δημοσιογράφου και για πρώτη φορά με χρήση Ι.Χ. αυτοκινήτου σε όλη τη διάρκειά της, η 21^η εκδρομή στο Λαύριο (που είχε μάλλον το χαρακτήρα ξενάγησης) …

… ξεκινούσε το πρωί της 6^ης Ιανουαρίου 2012. Οι οιωνοί από άποψης καιρού δεν ήταν πολύ ευνοϊκοί, ωστόσο τίποτα δεν προμήνυε τη συντριπτική φωτογραφική πανωλεθρία της εκδρομής αυτής, εξ’ αιτίας κάποιων επικίνδυνα άσχετων «επαγγελματιών» της φωτογραφίας, οι οποίοι μου κατέστρεψαν τις λήψεις εκείνης της ημέρας (λόγω ανεπαρκούς εμφάνισης των φιλμ) και με περισσό θράσος με κατηγόρησαν ότι δήθεν τα φιλμ μου ήταν …ληγμένα.

Πέρα από τις κακές εμφανίσεις και εκτυπώσεις (που είναι εδώ και χρόνια μόνιμος βραχνάς μου), στο μεσοδιάστημα από την προηγούμενη λαυρεωτική εξόρμησή μου είχα αποκτήσει μερικά ευρήματα ιστορικού ενδιαφέροντος.

® χάρτης γραμμής Λαυρίου (1976)

Ακόμα, όμως, πιο σημαντικά ήταν τα σιδηροδρομικά θέματα του τόμου «Μεταλλευτικό – Μεταλλουργικό Λαύριο» που εξέδωσε το 1990 ο Δήμος Λαυρεωτικής, με φωτογραφίες γνωστές και χάρτες άγνωστους…

® η γνωστή διέλευση από τη γέφυρα του Θορικού

® διέλευση από τη γέφυρα της Σπηλιαζέζας (λήψη από τα ανατολικά)

® συγκρότημα Σ.Σ. Λαυρίου

® ανισόπεδη διάβαση γραμμής Λαυρίου και βιομηχανικών γραμμών στον Κυπριανό

® άποψη της περιοχής του Κυπριανού, με μια ατμάμαξα στη βιομηχανική γραμμή

® χάρτης του τμήματος Λαύριο – Κερατέα (δε διακρίνεται η διακλάδωση στο Δασκαλειό)

® βιομηχανικές γραμμές στον Κυπριανό, σε συνύπαρξη με τον Chemin de Fer d’ Attique

® βιομηχανικές γραμμές στο Λαύριο· διακρίνονται ο Σ.Σ. και το εστιατόριο του σταθμού.

Η ξενάγηση ξεκίνησε από το αστικό τμήμα της γραμμής του Λαυρίου και ειδικότερα από το δυτικό άκρο της.

® τέλος οριστικό.

® λίγο πριν το τέλος.

® σύμπτωση ή συμβολισμός;

® κατηφοριά.

Οι ορατοί μάρτυρες της γραμμής εντός της Αθήνας είναι μάλλον λίγοι, αλλά σίγουρα εμφανείς, όπως για παράδειγμα η γέφυρα της Νέας Ιωνίας, πάνω στη νησίδα που χωρίζει τα δύο ρεύματα της οδού Λαυρίου.

® προστατευμένη γέφυρα.

® «από Λαύριο» και όχι «προς Λαύριο».

® η δίψα καθ’ αυτή δεν είναι κατ’ ανάγκη καταδικαστέα…

Στο Χαλάνδρι και δυτικά του σταθμού του μετρό, το χορτάρι της νησίδας του δρόμου καλύπτει και αποκαλύπτει εποχιακά κάποιους μεμονωμένους επιζήσαντες της γραμμής, ωστόσο ακόμα και η κίνηση του χώματος μπορεί να αποκρύπτει περιοχές.

® για λίγα μόνο εκατοστά, η αριστερή τροχιά είναι ορατή.

® διάβαση πεζών.

Στο σταθμό του Γέρακα, οι εργασίες ανακαίνισης (!!!) που άρχισαν το 2004 δεν έχουν ακόμα ολοκληρωθεί.

® οι καταπιεστές και τα φερέφωνά τους δε θα πρέπει να κοιμούνται άλλο ήσυχοι. Οι γκραφιτάδες είναι εδώ για να μεταδώσουν τις «αξίες» της «ασυμβίβαστης» «ζωής».

Οι εικόνες εργοταξίου συνεχίζονται και στο σταθμό της Κάντζας, όπου οι σκαλωσιές μάλλον θα αποτρέψουν τη μετατροπή του μικρού αυτού κομψοτεχνήματος σε σωρό από πέτρες, αλλά και θα επιτρέψουν το χαρακτηρισμό του σταθμού ως του πλέον σατανικού στο ελληνικό σιδηροδρομικό δίκτυο.

® ο Σιδηρόδρομος στην Ελλάδα καταρρέει, αλλά τα δέντρα στην Κάντζα παραμένουν ορθά.

® η προέλευση …

® … και η κατάληξη της εταζέρας του σταθμού.

® η κύρια πηγή εσόδων της Κάντζας δεν ήταν τα εισιτήρια, αλλά τα κόμιστρα από μεταφορά εμπορευμάτων.

® μοσχάρια εμφανή και μοσχάρια κεκαλυμμένα.

® άχρωμη συννεφιά.

Οι μεταβολές της γραμμής είναι σχεδόν πάντα προς το χειρότερο, οπότε κανονικά δε θα έπρεπε να εκπλαγώ από το γεγονός ότι η μικρή γέφυρα που βρίσκεται στην τελευταία αριστερή καμπύλη της γραμμής πριν την ευθεία μεταξύ Κάντζας και Γέρακα αποκαθηλώθηκε. Εξεπλάγην, ωστόσο…

® μοναχικός στρωτήρας

® κενό…

Φτάνοντας στην Παιανία, η βροχή έχει αρχίσει να πέφτει έντονα, επομένως από την περιοχή αυτή αποτυπώνεται μόνο ο σταθμός, …

® … ο οποίος παρά τις αποχρώσεις του, τουλάχιστον επιβιώνει.

Λίγα χιλιόμετρα νοτιότερα, στο Κορωπί, ο συνδυασμός βροχής και χειμώνα αποκαλύπτει διάφορα ενδιαφέροντα.

® η γραμμή στην έξοδο της πόλης, έστω και εγκιβωτισμένη μέσα στην πλατιά νησίδα του δρόμου, είναι μερικώς ορατή.

® οι έντονες βροχοπτώσεις των τελευταίων ημερών «έφαγαν» το χώμα, ώστε να αποκαλυφθεί μια μικρή γέφυρα, …

® … επιμελώς θαμμένη.

Στο Μαρκόπουλο, η εγκατάλειψη του σταθμού είναι τέτοια, που ακόμα και το τρένο θέλει να …φύγει!

® παρακμή.

® πως αποχωρίστηκε η ατμάμαξα από τα βαγόνια;

® η βιτρίνα είναι μάλλον ειδυλλιακή…

® περί τα μέσα Μαρτίου ανακοινώθηκε για άλλη μια φορά η επαναλειτουργία της γραμμής.

Δεν ξέρω κατά πόσο η σχεδιαζόμενη χάραξη συμπίπτει με την υφιστάμενη, ξέρω πάντως ότι είτε αυτό συμβαίνει, είτε όχι, δύσκολα θα δω τρένο στα Μεσόγεια. Στα Καλύβια Θορικού, η γραμμή στην έξοδο της πόλης διατηρείται στοιχειωδώς καλά, τουλάχιστον όπου δεν υπάρχει πιθανότητα διέλευσης κάποιου βαρέος οχήματος…

® δια της τεθλασμένης.

® με φόντο την πόλη.

® Χ.Σ. 24+200 Λ.Α.Αν..

® ο αγέρας και φυσά και μας δροσίζει…

® πασάγιο.

® απομεινάρια κοντά …

® … στη γέφυρα.

Η απόσταση από την Πέτα είναι σχετικά μικρή, αλλά τώρα η βροχή έχει δώσει τη θέση της σε ένα λυσσομανούντα αέρα.

® ακριβώς πριν τη γέφυρα των 3.2m, τη γραμμή υποστηρίζει ένας θολωτός οχετός.

® απώλειες.

® κάποτε είχα καταφέρει να αναρριχηθώ από το επίπεδο του ρέματος μέχρι τη γραμμή. Ήμουν, φαίνεται, τολμηρότερος τότε…

Στην Κερατέα, η βροχή επιστρέφει με χαμηλή ένταση και οι εκπλήξεις συνεχίζονται: η ανατολική πόρτα του σταθμού είναι ορθάνοιχτη και η πρόσβαση σε αυτόν δεν εμποδίζεται.

® μετακόμιση.

® … και σας περιμένουμε!

® ακροβατώντας στο σάπιο πάτωμα, καταφέρνω να φτάσω ως το τζάκι.

® αίθουσα πολλαπλών χρήσεων.

® ξεθωριασμένος τοίχος.

® η είσοδος του σταθμού και …

® … η έξοδός της.

® κάποτε κλειδί…

® δια της παρακαμπτηρίου.

Στην επόμενή μας στάση, στο Δασκαλειό, ο αέρας έχει αποκαλύψει μέρος της γραμμής μπροστά από το σταθμό, ενώ η πόρτα του αυτή τη φορά είναι ορθάνοιχτη, επιτρέποντας την είσοδο σε αυτόν.

® εικόνες αποκάλυψης.

® στα ενδότερα…

® από μέσα.

® γραμμή από Λαύριο.

® σταθμός από Λαύριο.

® συννεφιά.

Το φυλάκιο της παρακαμπτηρίου παραμένει ασκεπές, μάταια περιμένοντας το επόμενο εμπορικό τρένο.

® σιωπή.

® η γραμμή προσεγγίζει το φυλάκιο χωρίς να ακολουθεί ευθεία.

® από ψηλά.

Η γέφυρα της Σπηλιαζέζας προσπελάζεται από μια εντυπωσιακά καθαρή γραμμή.

® λαυρεωτική συννεφιά.

® διάβαση πεζών.

® κυλίσεις.

® σε σκουριασμένο φόντο.

® κατ’ αύξουσα σειρά.

Η γέφυρα του Θορικού, η έτερη μεγάλου μήκους της γραμμής, στέκει ακόμα, 124 χρόνια μετά την πρώτη της καταγεγραμμένη φωτογράφηση, πάνω από τον όρμο.

® προς Αθήνα.

® η θάλασσα είναι κυματίζει …

® … κάτω από τη γέφυρα.

® ασυνήθη χρώματα.

® παράθυρο μέσα από το παράθυρο.

Διανύουμε τα τελευταία χιλιόμετρα της διαδρομής δίπλα από τη χορταριασμένη γραμμή και μέσα από την παλιά βιομηχανική γέφυρα. Το άγαλμα του Σερπιέρι είναι κοντά και σε λίγο το συγκρότημα του σταθμού του Λαυρίου αποκαλύπτεται μπροστά μας.

® δίπλα στο σταθμό έχει κατασκευαστεί ένα άγαλμα του Ελευθερίου Βενιζέλου.

® 1937 Waggon – Fabrik A.G. UERDINGEN.

® αποπειρώμαι να αναπαραστήσω την παλιά φωτογραφία με τη συνύπαρξη σταθμού και εστιατορίου, μα λογάριαζα χωρίς τη Mercedes.

Η βροχή πέφτει με δύναμη στον ουρανό του αυτοκινήτου καθ’ όλη τη διάρκεια της επιστροφής μας. Η είσοδος στην Αθήνα σηματοδοτεί τη λήξη της 21^ης εκδρομής στο Λαύριο, με συγκομιδή 67 φωτογραφιών, οι οποίες αυξάνουν τη δυναμικότητα της Εκδρομής στο Λαύριο σε συνολικά 905 φωτογραφίες, οι οποίες αποτελούν το 18.2% της συνολικής διαθεσιμότητας του ιστοτόπου.

Lavrio_XXII

Ο ανοιξιάτικος καιρός, έστω και εν μέσω γενικής κατήφειας και γενικών εκλογών, αποτελεί πάντα ένα κίνητρο για λαυρεωτική επίσκεψη και για φωτογραφικές τελετές…

Το λεωφορείο που αναχώρησε στις 15⁴⁵ από το Πεδίον του Άρεως, σχεδόν γεμάτο και πιθανότατα το πλέον βρόμικο του Κ.Τ.Ε.Λ. Αττικής, διέσχιζε τους άδειους δρόμους των Μεσογείων, χωρίς αυτό να μεταφράζεται σε μείωση των χρόνων διαδρομής του, που δεν απείχαν πολύ από αυτούς του ατμήλατου express εν έτει 1885… Στο Μαρκόπουλο, όπως συνήθως, οι περισσότεροι επιβάτες αποβιβάζονται και συνεχίζουμε άδειοι. Μετά την Κερατέα, ακολουθούμε το νέο δρόμο, με αποτέλεσμα να μπορέσω να δω την εκτενή παραμόρφωση των σιδηροδροτροχιών μεταξύ Σπηλιαζέζας και Δασκαλειού και να αποβιβαστώ γρήγορα στη στάση του Θορικού.

Το Αιγαίο συνυπάρχει σε μόνο ένα σημείο και με τρόπο άκρως πρωτότυπο με το σιδηρόδρομο, οι καταργημένες γραμμές του οποίου στην Ελλάδα πλέον τείνουν να ξεπεράσουν τις λειτουργικές… Η διαμόρφωση του διαπλατυνθέντος δρόμου εξοβέλισε το σταθμό και αναγκάζει εμένα να ισορροπώ σχεδόν στο κενό προκειμένου να τον προσεγγίσω.

® από μακριά …

® … και από κοντά.

® θάλασσα και ουρανός.

® πλέον, η 1η γέφυρα δε διαθέτει διάβαση πεζών.

® …είναι μια οπτική γωνία.

® η είσοδος της γέφυρας είναι …ομοιόμορφα παραμορφωμένη.

® νύχτες ήρθαν παγερές…

Και… η τελετή έλαβε χώρα σε ένα σημείο που πριν από μόλις 10 χρόνια στα μάτια μου φάνταζε απρόσιτο και απρόσβλητο!

® Παράδοση.

® Παραλαβή.

Αν πρέπει να κρατήσω κάτι θετικό στην όλη τελετή, αυτό είναι αναμφίβολα το ότι πλέον δε θα με απασχολήσει ξανά η άθλια ποιότητα των εμφανιστηρίων και θα απαλλαγώ από το άγχος για το αν θα μου καταστρέψουν μια ακόμα φωτογράφησή μου.

® αυτοφωτογραφιζόμενος.

® οι εικόνες είναι γνώριμες.

® εφ’ όσον με αντέχει, το μέγιστο αξονικό βάρος της γέφυρας ανέρχεται εγγυημένα στα 80kg.

® σκωρίαι…

® η γραμμή αποκαλύπτεται.

® …είναι, επίσης, μια οπτική γωνία.

® ουρανός και θάλασσα.

® χαλύβδινη βλάστηση.

® βινύλιο ή cd;

® νεκροί που η καθιέρωσις τους λείπει.

Το λεωφορείο με παραλαμβάνει στις 18¹⁰ περίπου και η ανάβαση προς την Πλάκα αρχίζει με χαμηλή ταχύτητα και με ελάχιστους επιβάτες. Προσπερνούμε την Κερατέα και τα Καλύβια κι εγώ ετοιμάζομαι για αποβίβαση μετά το λαβύρινθο του Μαρκόπουλου. Κατεβαίνω εν μέσω μισοθαμμένων σιδηροτροχιών και περπατώ τα λίγα μέτρα που με χωρίζουν μέχρι το σταθμό, συντονισμένος με τα ραδιοφωνικά δελτία, μιας και τα exit poll απέχουν μόλις λίγα λεπτά.

® ο συρμός καταστρέφεται το ίδιο αργά με τη γραμμή.

® ισορροπώντας.

® η αψιδωτή λιθοδομή πάνω από τις πόρτες με κάνει να αναρωτιέμαι αν κατά το παρελθόν αυτές ήταν τοξωτές.

® αναρρίχηση.

® ο σταθμός είναι έρημος και το εσωτερικό του είναι μάλλον σε αναστάτωση, ωστόσο αποτελεί πόλο έλξης για μικρούς επισκέπτες.

® προς βορρά.

® απόγευμα και ανατολή.

Τα δρομολόγια της Κυριακής είναι σταθερά αραιότερα από αυτά των καθημερινών, οπότε η αναμονή του επόμενου λεωφορείου είναι μάλλον μακροσκελής και η πληρότητά του αγγίζει το απόλυτο. Δικός μου επόμενος σταθμός είναι η Παιανία, στην οποία δεν αργούμε να φτάσουμε. Ο κόκκινος οδοστρωτήρας μου δείχνει το δρόμο…

® απόγευμα.

® η γραμμή γίνεται για μερικά μέτρα ορατή, πριν εξαφανιστεί κατηφορίζοντας προς το μισό γεφύρι.

® μισό γεφύρι.

Επιστρέφω αργά προς το σταθμό και τον προσπερνώ κατευθυνόμενος προς τη στάση «Αττικής» των αστικών λεωφορείων. Παραδόξως, το λεωφορείο 307, με προορισμό τη Δουκίσσης Πλακεντίας περνά σχεδόν αμέσως. Η διαδρομή του περιλαμβάνει ορεινή διέλευση από τα Γλυκά Νερά και πεδινή διέλευση από το Γέρακα, μέσω μιας ατελείωτης τεθλασμένης, τόσο ατελείωτης όσα και τα ταξίδια που πραγματοποίησα με την πρώτη μου φωτογραφική μηχανή από το 1998… Η 22^η εκδρομή στο Λαύριο ολοκληρωνόταν μπροστά στο σταθμό του μετρό, με συγκομιδή 29 φωτογραφιών, οι οποίες ανεβάζουν τη συνολική διαθεσιμότητα μέσα από το site μου στις 5’044 φωτογραφίες και τη συμμετοχή της Εκδρομής στο Λαύριο στο 18.5% και… έπεται συνέχεια!

Lavrio_XXIII

Ο χειμώνας προχωρά χωρίς πολλές κλιματικές ακρότητες, όμως τα δικά μου καθημερινά ωράρια είναι αρκούντως ακραία, ώστε να αναγκάζομαι να περιορίζω τις φωτογραφικές μου δραστηριότητες… Εντούτοις, οι λαυρεωτικές μου δραστηριότητες από φέτος αναβαθμίζονται με την προσθήκη μιας εκδρομής στο ετήσιο πρόγραμμα, ώστε να διατίθενται 3 αντί 2 εκδρομές ανά έτος.

Για υλοποίηση, λοιπόν, του προγραμματισμού μου… το πρωΐ της 9^ης Φεβρουαρίου 2013 με βρήκε επιβαίνοντα στο λεωφορείο των 10⁰⁰ προς Σούνιο. Οι παλιές καλές εποχές των συχνών δρομολογίων, ακόμα και τα σαββατοκύριακα, προς τα Μεσόγεια έχουν παρέλθει, ωστόσο το Κ.Τ.Ε.Λ. Αττικής δε φαίνεται διατεθειμένο να παροπλίσει τα παλιά καλά του λεωφορεία, τα γεμάτα βρομιά, σκισμένα καθίσματα και μια εν γένει αίσθηση αποστροφής, σήψης και αθλιότητας. Δυστυχώς, και αντίθετα με ότι συνέβαινε με τα παλαιότερα δρομολόγια, το Δασκαλειό δεν είναι πια άνετα επισκέψιμο με λεωφορείο, αναγκάζοντάς με να κατευθυνθώ προς Κερατέα.

Πατώντας πάνω στα ίχνη γραμμών της εξόδου του Μαρκόπουλου, οι περισσότεροι επιβάτες του, μέχρι τότε γεμάτου, λεωφορείου, αποβιβάζονται, αφήνοντας λιγότερους από 10 μεταφερόμενους προς νότο. Δια της τεθλασμένης και με απώλεια αρκετών λεπτών, το λεωφορείο εγκαταλείπει το Μαρκόπουλο, διέρχεται από τα Καλύβια Θορικού, διατέμνει την Πέτα και αργά – αργά φτάνει στην Κερατέα. Οι περισσότεροι εκ των επιβατών, μεταξύ αυτών κι εγώ, επιβιβάζονται, όχι στην πλατεία, αλλά στην επόμενη στάση. Τα ταξί δε γράφουν χιλιόμετρα, μα κεσάτια, έτσι δε χρειάζεται να περιμένω καθόλου για την αναχώρησή μου.

Η νέα οδός είναι άδεια, ο οδηγός μου εντυπωσιάζεται από την πρωτοτυπία της κούρσας που του έλαχε και γρήγορα (και ανυποψίαστα) στρίβουμε δεξιότερα του κανονικού, ώστε να προσεγγίσουμε το σταθμό του Δασκαλειού. Το πρώτο σοκ της ημέρας ορθώνεται, ή μάλλον δεν ορθώνεται, μπροστά μου: τα τελευταία απομεινάρια του γερανού υδροδότησης έχουν πια κι αυτά κλαπεί…

® ο ήλιος βοηθά, ώστε, εκ πρώτης όψεως, όλα να φαίνονται εντάξει.

® η κλοπή μες στις πέτρες και στα χώματα είναι φρέσκια.

® μάλλον κάτι λείπει…

® η επιγραφή βαστάει ακόμα.

® θαμμένος στρωτήρας.

® όπως φαίνεται, δεν αφαιρέθηκε μόνο η πόρτα, αλλά και το πλαίσιό της.

® καυσόξυλα.

® ο γερανός υπεστάλη.

® υπολείμματα …

® … και σκουπίδια.

Αφήνω πίσω μου το σταθμό και κινούμαι νότια. Γρήγορα, η εικόνα των σωζόμενων γραμμών πριν το βοηθητικό κτήριο του Δασκαλειού με οδηγεί σε μια έξοδο του δρόμου.

® θαύμα!

® η γραμμή προβάλλει μέσα από το θάμνο.

Χωρίς να σκεφτώ να επισκεφτώ την ψηλή και βραχεία γέφυρα, που ελπίζω να σωθεί από το καμουφλάζ της, κινούμαι ολοταχώς προς τη γέφυρα της Σπηλιαζέζας. Ο δρόμος οδηγεί σε έναν χωματόδρομο ανατολικά της γραμμής, η οποία αργά και σταθερά αποσυντίθεται…

® δοκός καμπτόμενη.

® η αφηρημάδα μου είναι παροιμιώδης…

® ίδιον βάρος.

® απώλειες από κοντά …

® … και από μακριά.

® έξοδος γέφυρας.

Περνάω άλλη μια φορά τη γέφυρα με κατεύθυνση προς νότο και παρατηρώ ότι το πρανές της είναι στεγνό και μάλλον σταθερό.

® μονόπακτος στρωτήρας.

® κομμένα μαδέρια.

® κατεβαίνοντας στην κοίτη του χειμάρρου που υπόκειται της γέφυρας, αίφνης διαπιστώνω ότι …

® … το ενδιάμεσο υποστύλωμα δεν έχει επαφή με το μεταλλικό ζευκτό.

® μάλλον μεταπολεμικά, οι λιθόκτιστες βάσεις του ζευκτού …

® … αντικαταστάθηκαν από τσιμεντένιες· φαίνεται πως η τότε Διοίκηση των Σ.Π.Α.Π. προτίθετο να αναβαθμίσει την υποδομή της γραμμής…

® μπροστά από τη σκουριά και χωρίς να πτοείται από την οικονομική κρίση, η αμυγδαλιά ανθίζει.

Αφήνουμε πίσω μας τη γέφυρα της Σπηλιαζέζας, αναζητώντας ένα σημείο αναστροφής· ακολούθως, η διαδρομή της επιστροφής προς Κερατέα αρχίζει. Φανταζόμουν ότι η διαδρομή θα διαρκούσε λίγο, όμως η τραγική επικαιρότητα με διαψεύδει: προσπερνώντας το Δασκαλειό και κινούμενοι αριστερά της γραμμής, διαπιστώνω ότι ο διάδρομός της είναι σε πολύ κακή κατάσταση. «Σταμάτα εδώ λίγο» λέω στον οδηγό μου και το μήκος πεδήσεώς μας είναι τέτοιο, ώστε να δω ότι μεταξύ άλλων και μια μικρή γέφυρα έχει αφαιρεθεί!

® χωρίς αιδώ.

® επαγγελματικές δουλειές, …

® … όχι ψιλικατζήδικες.

® το οργανωμένο έγκλημα ανά την υφήλιο πουλάει όπλα, ναρκωτικά και ανθρώπους· στη χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας αρκείται σε σάπιους στρωτήρες, σε σιδηροτροχιές του 1885 και σε χάλκινα καλώδια. Φτήνια παντού…

® δε χρειάζεται μεγάλη φαντασία για να σκεφτώ τι θα έχει μείνει εκεί μέχρι την επόμενη επίσκεψή μου…

® εκριζώσεις.

® δεν είναι η σπορά του 1957 που θερίζεται εν έτει 2013, ούτε καν η σπορά του 1963. Είναι η σπορά του 2006…

® όχι γέφυρα εν όψει.

® μεγάλη μπάζα.

® γέφυρας κατάλοιπα.

® γέφυρας απουσία.

Επιβιβάζομαι στο αυτοκίνητο, αρνούμενος να συνειδητοποιήσω ότι η εποχή που ευχόμουν η γραμμή να μένει άθαφτη έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Όμως, η επικαιρότητα είναι αμείλεικτη και αστραπιαία: και η επόμενη γέφυρα έχει απομακρυνθεί!

® δε μπόρεσα να ανέβω στο επίπεδο της γραμμής, όμως τα πράγματα είναι ξεκάθαρα: οι σιδηροτροχιές παραμερίστηκαν και ο φορέας της γέφυρας ανελκύστηκε.

® στην εποχή της ποσότητας, η ποιότητα περνά απαρατήρητη.

® «την υπό των Σ.Ε.Κ. άρσιν της γραμμής ταύτης και εκποίησιν των μην αναγκαιούντων αυτοίς υλικών αυτής.»

Χωρίς ηθικόν ακμαιότατον επιστρέφω στην Κερατέα, περνώντας πρώτα από την ανισόπεδη διάβαση.

® πριν …

® … και μετά.

Ο οδηγός μου με αφήνει στο επικαμπύλιο πασάγιο πριν την είσοδο του σταθμού και συνεχίζω με τα πόδια.

® «είσαι ο Δημήτρης;»

® μετά τη διάβαση.

® γέφυρα.

® ευθεία.

® σκωρίαι επί σκωριών.

® είσοδος επί καμπύλης και κλίσεως.

Ο σταθμός φαίνεται να είναι μερικώς βαμμένος, όμως δεν ασχολούμαι πολύ με αυτόν.

® ήλιος χειμωνιάτικος …

® … και χαράς ευαγγέλια για τους κατόχους ηλιακών φωτοβολταϊκών μονάδων.

Αφήνω γρήγορα το σταθμό πίσω μου και συνεχίζω προς βορρά.

® μετά τη γέφυρα εξόδου, η γραμμή σώζεται μερικώς.

® το βαγόνι μετακινήθηκε νοτιότερα. Πως;

® τα πράγματα χειροτερεύουν σε κάθε μου επίσκεψη.

® ατάκτως ερριμένες στη 2^η προς Κουβαρά γέφυρα γραμμές.

® αποκρουστικό φόντο.

® η ζωή συνεχίζεται.

® τη γραμμή του Λαυρίου τη φτύνουν ενίοτε μέχρι και οι κλέφτες…

® γέφυρα στο βάθος;

® όχι γέφυρα στο βάθος…

® οι στρωτήρες κατέληξαν στο βάθος του ρέματος!

® «θα ξανάρθουμε!»

® επιμονή.

Η ώρα ήταν 13¹⁵· σε περίπου 10’ θα περάσει το λεωφορείο για την Αθήνα. Πριν την είσοδο της Πέτας, παρατηρώ τις δύο γέφυρες και ζυγίζω αν υπάρχουν περισσότεροι λόγοι για να διατηρηθούν ή να κλαπούν… Το τρένο του Λαυρίου κάποτε σάπιζε, κάποτε αποσαθρωνόταν, κάποτε κατέρρεε, τώρα κλέβεται… Έχει τέλος η κατρακύλα; Και όχι, δε θα συνδέσω τις κλοπές στη γραμμή του Λαυρίου αποκλειστικά με την οικονομική κρίση· οι εναέριοι αγωγοί μεταξύ Μενιδίου και Τιθορέας εκλάπησαν εν μέσω οικονομικής ευφορίας. Μήπως κάποια στιγμή πρέπει να πάψουμε να χρεώνουμε (και να έχουμε ήσυχη συνείδηση μέσω αυτού) τα πάντα στην κρίση;

Φτάνω στο Νομισματοκοπείο λίγο πριν τις 14⁴⁵. Η συγκομιδή της 23^ης εκδρομής στο Λαύριο ανέρχεται σε 61 φωτογραφίες (που θα ευχόμουν να είναι πολύ λιγότερες), με τις οποίες η συνολική διαθεσιμότητα του ιστοτόπου φτάνει τις 5’856 φωτογραφίες, εκ των οποίων η Εκδρομή στο Λαύριο αντιπροσωπεύει το 16.99%. Διατίθεται, επίσης, ενημερωμένη αποτύπωση της γραμμής, με ειδική αναφορά στα μη υφιστάμενα τεχνικά έργα που έχουν επιβεβαιωθεί.

Lavrio_XXIV

Η άνοιξη είχε μπει για τα καλά, όμως οι φετινές πανσέληνοι έστειλαν το Πάσχα και τις διακοπές του αρκούντως αργά. Ο καιρός ήταν κατάλληλος για μια ακόμη λαυρεωτική βόλτα, που θα ήταν πολύ διαφορετική από τις προηγούμενες…

Στο επετειακό αφιέρωμα με τίτλο «Εσείς» που δημοσιεύτηκε πέρυσι, είχα σχολιάσει ως «καθόλου κακή ιδέα» τη βόλτα ενός αναγνώστη του site στη γραμμή του Λαυρίου με ποδήλατο. Η ιδέα γυρνούσε στο μυαλό μου από παλιότερα, αλλά τώρα ήταν πια καιρός να υλοποιηθεί!

Μια πρόχειρη χιλιομέτρηση μέσω του Google Earth έδινε περίπου 58km ποδηλασίας, εκ των οποίων περίπου τα μισά ήταν κατηφορικά· μεταξύ Καλυβίων Θορικού και Κερατέας θα έπρεπε να δαμάσω μια μεγάλη ανηφοριά. Το ρήμα δεν επιλέγεται τυχαία· δεν είμαι κανένας σπουδαίος ποδηλάτης, ούτε μπορώ να περηφανευτώ για τις σωματικές μου αντοχές, άρα η μετάβασή μου από τα περίπου 10km (που διανύω υπό κανονικές συνθήκες σε καθημερινή βάση στην Αθήνα) στα 58km αναμενόταν τουλάχιστον συναρπαστική.

Μαζί με μια φίλη και δυο φίλους, άπαντες κατόχους σπαστών ποδηλάτων, στις 8⁰⁰ της 3^ης Μαΐου 2013, εν μέσω Μεγάλης Παρασκευής, συναντηθήκαμε στη Δουκίσσης Πλακεντίας. Η πρωινή εκκίνηση ήταν αναγκαία, με σκοπό την ελαχιστοποίηση της έκθεσής μας στον ήλιο, αν και η μέρα το δίχως άλλο θα τραβούσε σε μάκρος…

Η κίνηση παράλληλα της γραμμής θα ήταν το μεγάλο στοίχημα της ημέρας: οι δρόμοι δεν επιτρέπουν παντού την ευχερή προσέγγισή της, σίγουρα όμως αυτό δε μας απασχολούσε όταν μέσω της ανισόπεδης διάβασης της οδού Μπενάκη περνούσαμε νότια της Αττικής Οδού και παραλληλιζόμασταν με αυτή, έχοντας σταθερά ανατολική πορεία. Οι ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι επιτρέπουν στα ποδήλατά μας να αναπτύξουν ικανοποιητική ταχύτητα, περίπου 20km/h, στιγμιαίως μειούμενη κατά τόπους, με σκοπό την εξασφάλιση των κάθετων διασταυρώσεων. Η οδός Εθνικής Αντιστάσεως προσεγγίζεται σύντομα και η ελαφρώς κατηφορική κλίση της μας επιτρέπει την ξεκούραστη κίνησή μας προς το σταθμό του Γέρακα, όπως πριν από 60 χρόνια διευκόλυνε την πορεία παράλληλα με εμάς κάποιου De Dietrich…

® ο σταθμός παραμένει υπό ανακαίνιση…

Η διάβαση της Μαραθώνος δεν είναι εύκολη υπόθεση, αφ’ ενός λόγω της περίφραξής της και αφ’ ετέρου λόγω του κυκλοφοριακού της φόρτου, συνεπώς μια μικρή παράκαμψη ως το Carrefour ήταν αναπόφευκτη. Η οδός Σολωμού, ασφαλτοστρωμένη από παλιά, διαβαίνεται πολύ εύκολα και πολύ αδιάφορα.

Μετά τη Μπαλάνα και τη ζεύξη της Περιφερειακής του Υμηττού, η άσφαλτος δίνει τη θέση της σε έναν χωματόδρομο, μέσα από τον οποίο διαφαίνονται μερικά σιδηροδρομικά απομεινάρια.

® … τα ξεχασμένα να θυμηθείς!

Ο χωματόδρομος δεν είναι πολύ δύσβατος και σύντομα η κυριαρχία της ασφάλτου επανέρχεται. Μέσα από διαδοχικές τεθλασμένες, η Λεονταρίου είναι μπροστά μας και πλέον η Κάντζα απέχει ελάχιστα.

® λεπτομέρεια

® ο βόρειος τοίχος

® προσωρινή παράταση ζωής

® ο νότιος τοίχος

Ο σταθμός της Κάντζας μένει πίσω μας, διαγράφοντας την παρατεταμένη αριστερή καμπύλη της Παπαγγελάκη και καταπίνοντας την παρατεταμένη ανωφέρεια στην Παλαιοπαναγιάς· είμαι ξεκούραστος ακόμα! Οι απώλειες της γραμμής, σε σχέση με την εκεί πεζοπορία μου στις 21 Φεβρουαρίου 2009 είναι σημαντικές, μη αποκαλύπτοντας την παραμικρή σιδηροδρομική παρουσία κατά τη διάσχιση της οδού Αμαλίας. Μετά από αυτή, η γραμμή βρίσκεται στα δεξιά μας και χαμηλότερά μας, σε σχέση με την, αρκετά κατηφορική, οδό Αγίας Μαρίνας. Η ταχύτητά μας είναι άκρως ικανοποιητική και σύντομα φτάνουμε στις εκσκαφές που σηματοδοτούν το τέρμα της οδού Αττικής και του ορατού διαδρόμου της γραμμής.

® ίχνος

® ίχνη

® γραμμή αιωρουμένη

® γραμμές μετέωρες Ι

® γραμμές μετέωρες ΙΙ

Με μια σύντομη στάση για ανεφοδιασμό νερού, ο σταθμός μας περιμένει «βαμμένος» με τα χρώματα του πρωϊνού ήλιου.

® κάλυψη και απόκρυψη των «έργων τέχνης»

Ακολουθώντας την πορεία της γραμμής, οδηγώ την παρέα στην Αγίου Γερασίμου· τα σιδηροδρομικά σημάδια αρχίζουν δειλά να πυκνώνουν.

® καταπάτηση με σεβασμό …

® … στη σιδηροδρομική μας ιστορία.

Η παράλληλη προς τη γραμμή πορεία νοτίως του ναΐσκου δε θα ήταν εύκολη, οπότε η παράκαμψη της Αγίου Γερασίμου θα λάμβανε χώρα λίγο νοτιότερα.

® λεπτομέρεια

® υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να θαυμάσω τη βλάστηση κάτω από τη γέφυρα, όμως τώρα δε μένω παρά να θαυμάζω την ύπαρξη της γέφυρας. Άραγε, όταν περάσω ξανά από εκεί, τι θα έχει μείνει;

® το τζάκι της επόμενης εβδομάδας εξασφαλίστηκε…

® «και που λες, παιδάκι μου, σαν τώρα θυμάμαι που το 1884 πέρασε από τούτα τα μέρη ένα τρένο με γλεύκος…»

Ο δρόμος προς το Κορωπί είναι πια ανεμπόδιστος.

® μέρες του 2007…

® μάλλον πρόκειται για τη στάση του Καρελλά, στο Χ.Σ. 37+550 Λ.Α.Αν.

® επιμονή

® χαλύβδινο όριο

® το τζάκι των επομένων ημερών εξασφαλίστηκε

® … η γέφυρα;

Στο τέρμα της Κολοκοτρώνη, η λεωφόρος Λαυρίου είναι, δεδομένης της ημέρας, σχεδόν άδεια. Χωρίς, λοιπόν, κάποιο εμπόδιο ή κάποιο κίνδυνο προσπερνούμε διαδοχικά την Πυροσβεστική και το Κέντρο Υγείας και στρίβουμε στην οδό Αττικής, που μαρτυρά τον επόμενο προορισμό μας.

® τα δύσκολα δεν έχουν ακόμα έρθει…

® η κατάσταση του σταθμού χειροτερεύει σε κάθε μου επίσκεψη.

Η δεξιά καμπύλη της γραμμής είναι αριστερή καμπύλη για το δικό μας δρόμο και σύντομα εξερχόμαστε της πόλης, με προορισμό κάποια μεμονωμένα ίχνη στα ανατολικά της.

® εδώ η γραμμή παραδόξως επιβιώνει ακόμα.

Η προσέγγιση της λεωφόρου που συνδέει το Κορωπί με το Αεροδρόμιο είναι σύντομη και ομοίως σύντομη είναι η χρήση αυτής· μετά από περίπου 500m κλίνουμε επί δεξιά, οδηγούμενοι αρχικά σε έναν ασφαλτοστρωμένο δρόμο και ακολούθως σε έναν χαλικόδρομο. Η κλίση του τελευταίου δεν είναι ορατή δια γυμνού οφθαλμού, είναι όμως αρκετή για την, παρά τις αυξημένες τριβές, σταθεροποίηση της ταχύτητάς μας στα 20km/h. Ίχνη της γραμμής δεν εντοπίζονται εκ πρώτης όψεως , με αποτέλεσμα να οδηγούμαστε χωρίς χρονοτριβή στον παράδρομο της λεωφόρου Μαρκοπούλου. Η ανύπαρκτη κίνηση της ημέρας επιτρέπει την άνετη κυκλοφορία μας, ως τα πρώτα φανάρια του Μαρκόπουλου· εκεί διασχίζουμε κάθετα το δρόμο, έχοντας πάντα τη γραμμή στα δεξιά μας. Ο σταθμός είναι πια κοντά…

® χορευτικές επιδείξεις.

® η λαϊκή αγορά δε μου επέτρεψε περισσότερες λήψεις από το δρόμο.

® καταρρεύσεων συνέχεια.

Η παραμονή μας στο Μαρκόπουλο διαρκεί λίγο και αναλώνεται σε μια ανταλλαγή απόψεων σχετικά με την ορθότητα επιλογής των χειριστηρίων των ατμαμαξών πίσω από το λέβητα (!). Η ύπαρξη νησίδας στον περιφερειακό δρόμο μας αναγκάζει να οπισθοχωρήσουμε και να κινηθούμε νότια. Η ευνοϊκή σηματοδοτική συγκυρία μας επιτρέπει την κατά μόνας σχεδόν χρήση του δρόμου, μέχρι να στρίψουμε δεξιά, προσπαθώντας να παραμείνουμε κοντά στις γραμμές… Ποιες γραμμές…

® η γέφυρα δεν υπάρχει πια

® οι στρωτήρες περιμένουν την «υπό των ΣΕΚ άρσιν της γραμμής»

® όταν το Μάρτιο του 2007 πατούσα στους σάπιους στρωτήρες αυτής της γέφυρας, ήμουν απόλυτα πεπεισμένος ότι λίαν συντόμως από εδώ θα διέρχονται τα ηλεκτρικά τρένα προς το Λαύριο.

Η προσπάθειά μας να προσεγγίσουμε κάτι που να θυμίζει αμυδρά σιδηροδρομική γραμμή μας οδηγεί στο διάδρομό της, που όμως τώρα έχει εκχερσωθεί. Η άτακτη υποχώρηση έχει δυτική κατεύθυνση προς ένα δρόμο που οδηγεί νότια. Περνώντας ανάμεσα από εμπορικούς χώρους που δουλεύουν ακόμα και εν μέσω Μεγάλης Παρασκευής, φτάνουμε στο δρόμο του σκοπευτηρίου. Η βεβαιότητά μου ότι εδώ επιτέλους θα δούμε γραμμές είναι μεγάλη…

® θυμόμουν ότι οι σιδηροτροχιές εκατέρωθεν της διάβασης ήταν από τότε ξηλωμένες.

® δεν είναι η ασφαλτόστρωση της διάβασης που με εντυπωσιάζει. Είναι τα απομεινάρια κάτω από την άσφαλτο.

® κατάστικτη, πελεκημένη από σπαθιά…

Η οδός Θορικού εξασφαλίζει εγγύτητα προς τη γραμμή, αλλά η εγγύτητα ουδόλως εξασφαλίζει τη γραμμή· μάλλον, το αντίθετο…

® με φόντο τα αμπέλια.

® με φόντο το τίποτα.

® αιτιολογία βραδυπορίας: καμπύλες

® αιτιολογία βραδυπορίας: κατάσταση γραμμής

® αιτιολογία βραδυπορίας: οριζοντιογραφική κατάσταση γραμμής

® αιτιολογία βραδυπορίας: κατάσταση γέφυρας.

Η ώρα είναι πια 12⁰⁰· έχουμε χρειαστεί 4.00’ για τη μισή σχεδόν διαδρομή. Καθώς φτάνουμε στα Καλύβια Θορικού, η κίνηση των οχημάτων είναι μάλλον πυκνή κι εμείς αποκλίνουμε της γραμμής, με σκοπό ένα μικρό διάλειμμα για ανάκτηση δυνάμεων, εμού σιωπηρώς διστάζοντος σχετικά με την ικανότητά μου να αναρριχηθώ περίπου 120m ως την Κερατέα…

Το διάλειμμα διαρκεί περίπου 1.00’ και καθώς ανεβαίνουμε ξανά στα ποδήλατα, η ζέστη αρχίζει να γίνεται έντονη. Ο δρόμος είναι ανηφορικός, όμως το έρεισμα της Λαυρίου μας φιλοξενεί, επιτρέποντάς μας να κινούμαστε μάλλον ασφαλώς με ταχύτητα περίπου 18km/h. Στην είσοδο της Πέτας στρίβουμε δεξιά…

® έργα Πολιτικού Μηχανικού.

Διερχόμενοι αρχικώς ανάμεσα σε αυλές πολυτελών μονοκατοικιών, σύντομα ένας στενός κατηφορικός δρόμος μας οδηγεί στην ασφαλτοστρωμένη γραμμή. Το μήκος του οικισμού μας κρατά ελάχιστα εντός των ορίων του και σύντομα το άπειρο φως του ήλιου λούζει απέναντί μας την 1^η γέφυρα του Κουβαρά, επιβάλλοντας άλλη μια μικρή παράκαμψη.

® στο μεταξύ σκέφτομαι ότι είναι πολλά τα χρόνια που έχουν περάσει από την τελευταία διέλευσή μου πάνω από αυτή τη γέφυρα.

® περισσότερο φως!

Το δυσκολότερο μέρος της διαδρομής είναι προ των πυλών: στα επόμενα 700m που μας χωρίζουν ως το Κέντρο Υγείας της Κερατέας θα πρέπει να ανέβουμε περίπου 40m. Το ποδήλατό μου δε διαθέτει οδόντωση, που δε χρειάζεται, κι εγώ δε διαθέτω υπερτροφοδότη, που χρειάζεται… Η συσσωρευμένη κούραση των προηγούμενων ωρών, σε συνδυασμό με το βάρος του ποδηλάτου και του σαρκίου μου, με κάνουν να εναποθέτω τις ελπίδες μου στην 1^η ταχύτητα του ποδηλάτου και στα αποθέματα λαυρεωτικής ψυχής, που σε αντίθεση με τις σωματικές αντοχές μου, δεν είναι καθόλου περιορισμένα. Με λίγο λαχάνιασμα, πολύ ιδρώτα και ταχύτητα που θυμίζει τη δια Ξηροποτάμου προσπέλαση του Ξηροποτάμου, φτάνω στο ψηλότερο σημείο και εκεί οι προβολείς του σταδίου σηματοδοτούν την άφιξη στην Κερατέα, για την προσέγγιση του σταθμού της οποίας στρίβουμε αριστερά και κατηφορίζουμε ως τη γραμμή.

® μόλις τώρα συνειδητοποιώ ότι πρόκειται για τους πιο κοντινούς αμφιδέτες του δικτύου!

® τα σύνεργα του επαγγέλματος!

® ψηλά…

® πολύ ψηλά…

Η αναχώρησή μας από την Κερατέα απέχει ελάχιστα από την άφιξή μας και το Δασκαλειό είναι προ των πυλών. Το εύρος της λεωφόρου Λαυρίου και η χαμηλή οδική κυκλοφορία της ημέρας μας επιτρέπουν την άνετη και ασφαλή κίνησή μας. Όμως, ο ανατολικός άνεμος δεν είναι σήμερα με το μέρος μας, με αποτέλεσμα η υψομετρική διαφορά μεταξύ Κερατέας και Δασκαλειού να μην αξιοποιείται… Περνώντας απέναντι από τις διαδοχικές καμπύλες της γραμμής, σύντομα στρίβουμε δεξιά, ώστε να προσεγγίσουμε τον ωραιότερο σταθμό της γραμμής και κάποτε καλά διατηρημένο…

® η πλάγια όψη αποκρύπτει την παραβίαση του σταθμού και το φως της ημέρας αποκρυπτογραφεί την επιγραφή.

® άνοιξη.

Η συνέχεια προβλέπει την παράλληλη κίνηση με τη γραμμή, ώστε να εντοπιστεί το φυλάκιο του Δασκαλειού και να φωτογραφηθούν για τελευταία φορά κάποια απομεινάρια της γραμμής.

® όχι, δεν πρόκειται για κάποιο ατύχημα εξαιτίας κάποιου αγροτικού μηχανήματος…

® ίσως χρειαστεί μπουρέζα.

® φάση 1^η: αποσυναρμολόγηση σχαρών

® φάση 2^η: αφαίρεση στρωτήρων

® φάση 0^η: αποκάλυψη φυλακίου

® φάση 3^η: αποκοπή σιδηροτροχιών

Η επιστροφή στον άδειο κεντρικό δρόμο γίνεται αμέσως και η ταχύτητά μας σταθεροποιείται στα 35km/h περίπου. Λόγω μιας ασυνεννοησίας, η γέφυρα της Σπηλιαζέζας προσπερνάται και πια η γέφυρα του Θορικού είναι προ των πυλών.

® υπό τη σκέπη του μεσημβρινού ήλιου

® από τη γέφυρα

® μόλις τώρα προσέχω πως ο μεταλλικός φορέας δεν είναι σταθερού ύψους…

® γήινα χρώματα.

Ο δρόμος στενεύει, αλλά η κυκλοφορία είναι ανύπαρκτη… Έτσι, γρήγορα προσεγγίζουμε τον Κυπριανό, ακόμα γρηγορότερα προσπερνούμε το άγαλμα του Σερπιέρι και αμέσως φτάνουμε στο σταθμό του Λαυρίου.

® αφετηρία και προορισμός

® σταθμός περιφραγμένος

® «για Λαύριο παρακαλώ να ετοιμάζεστε… αποβίβαση από δεξιά»

® η χρήση του σταθμού από το σύλλογο Κρητών αγγίζει τη δεκαετία.

Η ώρα είναι 15²⁰ και το επόμενο λεωφορείο για Αθήνα αναχωρεί στις 16⁰⁰· για καλή μου τύχη, ο οδηγός του λεωφορείου αποδέχεται χωρίς αντίρρηση τη φόρτωση του ποδηλάτου μου στη μπαγκαζιέρα, όχι όμως χωρίς χρέωση φορτωτικής (την οποία, σημειωτέον, δε γλιτώνουν ούτε τα σπαστά ποδήλατα, ο όγκος των οποίων είναι μικρότερος από μιας μικρής βαλίτσας). Παρά την ημέρα, το λεωφορείο αναχωρεί από το Μαρκόπουλο υπερπλήρες. Φτάνοντας στο Νομισματοκοπείο, η 24^η εκδρομή στο Λαύριο και πρώτη ποδηλατική ολοκληρώνεται, με απολογισμό 65 φωτογραφιών, οι οποίες ανεβάζουν το αποθεματικό της Εκδρομής σε 1’060 φωτογραφίες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 17% της φωτογραφικής διαθεσιμότητας του ιστοτόπου· ταυτόχρονα δίνεται μια ενημερωμένη αποτύπωση της γραμμής και των επί αυτής δραστηριοτήτων.

Lavrio_XXV

Το φθινόπωρο φέτος μπήκε στην καθημερινότητά μας με μάλλον χειμωνιάτικο καιρό, ωστόσο έμελλε να είναι επετειακό, μιας και εν μέσω αυτού επρόκειτο να συμπληρωθούν 4’000 ημέρες από την έναρξη λειτουργίας του site. Αυτή η επέτειος εορτάστηκε όπως συνήθως· μια άλλη, όμως, επέτειος θα εορταζόταν πιο αθόρυβα και με την απαραίτητη δόση αρχειακού υλικού…

® συνοπτικοί πίνακες εισπράξεων σταθμών (1891 – 1908)

Το site δημοσιοποιήθηκε την 1^η Νοεμβρίου 2002, η δε 1^η εκδρομή στο Λαύριο διεξήχθη μια εβδομάδα νωρίτερα (στις 25 Οκτωβρίου). Το πρωΐ της 6^ης Οκτωβρίου 2013, ακριβώς 4’000 ημέρες μετά την πρώτη μου φωτογραφική λαυρεωτική επίσκεψη, έβγαλα την παλιά φωτογραφική μηχανή από το κουτί της, συναρμολόγησα το φακό, της έβαλα ένα φιλμ ISO400 και μετά δεν έμενε παρά να περιμένω το Α5 προς το Γέρακα. Όπως τότε!

Μέσα σε 11 χρόνια η εικόνα της Αθήνας αλλάζει διαρκώς και οι αλλαγές της αντικατοπτρίζονται στη Μεσογείων: τα έργα του μετρό έχουν πια ολοκληρωθεί, ο σταθμός του Νομισματοκοπείου έχει αναλάβει το βάρος των συνδέσεων με τα Μεσόγεια, το Ραδιομέγαρο είναι ένα φάντασμα σε σχέση με την προ-ολυμπιακή εποχή, η μεταλλική γέφυρα της Μαραθώνος στο Σταυρό έχει από χρόνια αντικατασταθεί από τις νέες διαβάσεις… Η κίνηση στο δρόμο και στο λεωφορείο είναι ανύπαρκτη και αμέσως φτάνουμε απέναντι από την Ηρώων Πολυτεχνείου. Τα κάγκελα στη Μαραθώνος, ένα άλλο ολυμπιακό απόκτημα, με αναγκάζουν σε μερικές περιπορείες, ωστόσο ο σταθμός του Γέρακα, υπό ανακαίνιση εδώ και περίπου 10 χρόνια, δεν απέχει πολύ.

® πιστός στα σιδηροδρομικά ήθη, ο σταθμός φέρει πληθώρα «έργων τέχνης».

® υπολείμματα.

® η πινακίδα «Δημοτικά Αποδυτήρια» έχει από καιρό αφαιρεθεί, όπως εξάλλου και οι πινακίδες του σταθμού.

® απώλειες.

® η κίνηση πέριξ του σταθμού είναι αμελητέα και αναρωτιέμαι αν αυτό οφείλεται στο συνδυασμό μέρας και ώρας ή στην τιμή της βενζίνης…

® θα έπρεπε να κατηγορήσω τις δημοτικές υπηρεσίες για αυτό το απαράδεκτο μπάλωμα, θυμάμαι όμως το πώς έχει αντιμετωπίσει ο Ο.Σ.Ε. τους ανά την Ελλάδα σταθμούς και αμέσως το εν λόγω μπάλωμα υποβιβάζεται σε πταίσμα.

® οριζόντια και κάθετα.

Το συρματόπλεγμα μεταξύ του γηπέδου μπάσκετ και της παρακείμενης παιδικής χαράς είναι ανοιχτό, επιτρέποντάς μου να περπατήσω μερικά από τα ελάχιστα υπολειπόμενα λαυρεωτικά μέτρα και σε λίγο να συναντήσω τις σωζόμενες σιδηροτροχιές, απέναντι από το Αστυνομικό Τμήμα.

® ψηλά …

® … και χαμηλά.

Περπατώ πάνω στη νησίδα του δρόμου μέχρι τη Μαραθώνος. Η απόσταση ως το Σταυρό και τη στάση του Τιμίου Σταυρού καλύπτεται γρήγορα και αναπάντεχα, δεδομένης της Κυριακής, σύντομα το 308 στρίβει και σταματά μπροστά μου. Πλέον, στα Μεσόγεια κυριαρχούν τα λεωφορεία φυσικού αερίου, έχοντας αντικαταστήσει πλήρως τα παλιά Mercedes, η δε πρόσβαση στην Κάντζα μέσω της Λεονταρίου είναι από καιρό διευθετημένη. Η Λαυρίου είναι άδεια και σύντομα αποβιβάζομαι στην πλατεία της Παιανίας. Κάποτε, με πλήρη απώλεια προσανατολισμού και με απόλυτη άγνοια της περιοχής (ήξερα ότι η γραμμή βρίσκεται «κάπου ανατολικά», αλλά που;) ζητούσα βοήθεια από έναν περιπτερά, που πρώτη φορά άκουγε από εμένα για την ύπαρξη σταθμού. Τώρα, μπορώ με κλειστά μάτια να περπατήσω ως τη στάση «Σινέ Παιανία» και να θυμηθώ ότι πριν από ακριβώς 4’000 ημέρες εκεί, έχοντας παραιτηθεί από την προσπάθεια ανεύρεσης του σταθμού, σκεφτόμουν να αναβάλλω την έναρξη του site. Ευτυχώς, το τύμπανο της στάσης έδιωξε κάθε τέτοια σκέψη και… τη συνέχεια τη γνωρίζετε!

® Αττικής, τελεσίδικα.

Η απόσταση που με χωρίζει από το σταθμό είναι μικρή, όμως ο ήλιος σήμερα καλύπτεται από μερικά σύννεφα. Άρα, οι λήψεις του σταθμού ενδέχεται να μην είναι τόσο φωτεινές όσο τότε, αναμφίβολα όμως ο σταθμός δε θα είναι τόσο καθαρός όσο τότε.

® ανατολικά από την ανατολή.

® ανατολικά από το νότο.

® ανατολικά από το βορρά.

® ψηλά από την ανατολή.

Αφήνω το σταθμό πίσω μου και κινούμαι προς το νότο, μη συμμορφούμενος με τις επιταγές της χιλιομέτρησης της γραμμής και αγνοώντας ότι η γραμμή του Λαυρίου πάντα κρύβει εκπλήξεις.

® αποτύπωμα.

® υπόλειμμα γέφυρας.

® αρκεί μόνο ένα ψιλόβροχο ώστε να αποκαλύψει …

® … μερικά εκατοστά σιδηροτροχιών!

® το νότιο άκρο της οδού Αττικής έχει αναδιαμορφωθεί, εξαλείφοντας τα ίχνη σιδηροτροχιών δίπλα της (που ακριβώς 4’000 ημέρες δεν είχα φωτογραφήσει, κάνοντας οικονομία στο φιλμ…)

Η ύπαρξη της σιδηροδρομικής γραμμής είναι σε κάποιες περιοχές προστατευμένη, μιας και αποτελεί τεκμήριο απόστασης νόμιμης οικοδόμησης των παρακείμενων κτισμάτων.

® δεν είναι πια πολλά τα χιλιόμετρα της γραμμής, στα οποία δύο σιδηροτροχιές παραλληλίζονται…

® κάλυψη χωρίς απόκρυψη.

® το ερώτημα δε σταματά να τίθεται: βινύλιο ή cd;

® μέσα σε 11 χρόνια φύτρωσαν ένα σπίτι και ένα δέντρο· η τελευταία φωτογραφία της 1^ης εκδρομής είναι σαφής.

® θαμνώδες τοπίο.

® η αγωνία της ακρίδας πριν το διάκενο.

Επέστρεψα στο σταθμό· η γραμμή του Λαυρίου αποκαθηλώνεται μέρα με τη μέρα και είναι ευτυχές το ότι κατάφερα, κατά την περίοδο των τακτικών πεζοποριών, να καταγράψω πολλά ανέπαφα χιλιόμετρα. Πιθανώς να είχα καταγράψει ακόμα περισσότερα αν οργάνωνα τις πεζοπορίες αμέσως μετά την έναρξη της Εκδρομής, αλλά αυτές οι σκέψεις δεν έχουν νόημα μετά από 4’000 ημέρες. Γρήγορα έφτασε το 307, ανέβηκα και η διαδρομή της επιστροφής προς τη Δουκίσσης Πλακεντίας άρχισε εν μέσω απίστευτων τριγμών στα Γλυκά Νερά. Το λεωφορείο φτάνει γρήγορα στο τέρμα του και η 25^η εκδρομή στο Λαύριο, με συγκομιδή 25 φωτογραφιών ολοκληρώνεται, ανεβάζοντας τη διαθεσιμότητα της Εκδρομής στο Λαύριο σε 1’085 φωτογραφίες, οι οποίες αποτελούν το 16.1% της συνολικής διαθεσιμότητας του ιστοτόπου.

Lavrio_XXVI

Η αργία της 25^ης Μαρτίου αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για έξοδο από το κλεινόν άστυ και ο συνδυασμός της με καλό καιρό με προδιαθέτει θετικά για πεζοπορία. Οι εποχές κατά τις οποίες οι πεζοπορίες αποκάλυπταν επιζόντα τμήματα της γραμμής έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτί, μιας και πλέον ο ρόλος τους περιορίζεται στην αποτύπωση των τελευταίων ημερών ή εβδομάδων των μέχρι τώρα διατηρούμενων τμημάτων. Οι κλοπές, δυστυχώς, συνεχίζονται χωρίς διάλειμμα…

Με γεμάτες μπαταρίες και άδεια κάρτα μνήμης περπάτησα ως τις αφετηρίες του Νομισματοκοπείου, όπου πρόλαβα το 308 των 10⁰⁰ κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή. Η Μεσογείων είναι, λόγω της ημέρας, άδεια∙ επίσης άδεια είναι και η Λαυρίου και οι δρόμοι της Παιανίας, επιτρέποντάς μου να αποβιβαστώ στην «Ταβέρνα Μερκούρη» λίγο μετά τις 10³⁰. Περνώ απέναντι, προσπερνώ την Πυροσβεστική, αφήνω πίσω μου τη Λαυρίου και τα απομεινάρια της γραμμής αποκαλύπτονται μπροστά μου.

® άνοιξη, σκουριές και σκουπίδια

® το περιτύπωμα παραβιάζεται από το δέντρο.

® πταίσματα…

® μάλλον οι κυψέλες είναι ανενεργές.

® ελαφριά επιδρομή.

® οπισθοπορεία Ι.

® αντιθέσεις.

® πίσω από το Κέντρο Υγείας.

® εύκολη προσπέλαση.

® οπισθοπορεία ΙΙ.

® δύο αμφιδέτες επιβιώνουν!

® τέσσερις αμφιδέτες επιβιώνουν!!!

® ασυνήθιστο σκύρο.

® ήσσονες κλοπές.

Η έξοδος του Κορωπίου είναι μπροστά μου κι εγώ συνεχίζω να περπατώ αντίρροπα προς τη χιλιομέτρηση. Τα υπολείμματα σιδηροδρομικής παρουσίας εδώ τελούν υπό την έγκριση και την «προστασία» των «τοπικών παραγόντων», σε αντίθεση με τον υδατόπυργο του σταθμού, που αξιολογήθηκε ως εμπόδιο στην πορεία της πόλης προς την πρόοδο και την ευημερία και κατεδαφίστηκε.

® μπαζωμένη γέφυρα …

® … σε μπαζωμένο ρέμα.

® πέραν πάσης αμφιβολίας, μπορεί να περάσει τρένο …

® … και όχι κατ’ ανάγκη μετρικού εύρους.

Ο σταθμός διαλύεται αργά και σταθερά. Δε γνωρίζω το ιδιοκτησιακό του καθεστώς, όμως δε θα ήταν δύσκολο να του αποδοθεί ένα ελάχιστο κλάσμα των υπέρογκων ποσών που διατίθενται για έργα οδοποιίας και καλλωπιστικά, αμφίβολης αξίας και πιο αμφίβολης αισθητικής.

® και όμως: υπάρχει μια πόλη, η οποία μάλιστα διοργάνωσε Ολυμπιακούς Αγώνες, της οποίας τα προάστια στερούνται σύνδεσης με το δίκτυο αποχέτευσης.

® παρακμή …

® … χωρίς τέλος.

® πόρτα ασφαλείας.

® πάρε κόσμε καυσόξυλα.

Αφήνω πίσω μου (ή, μάλλον, μπροστά μου) το σταθμό και κινούμαι νοτιοανατολικά.

® επιμένω ότι από εδώ μπορεί να περάσει τρένο, αλλά καλό είναι να μην προταθεί κάτι τέτοιο…

® ευτυχώς, η άνοιξη πάντα κερδίζει.

® γνώριμες εικόνες.

® διάβαση αφύλακτη για πεζούς και ζώα.

Η ώρα είναι περίπου 11¹⁰ όταν αφήνω τη γραμμή πίσω μου, κινούμενος προς τον κεντρικό δρόμο, με προοπτική να πάρω το λεωφορείο των 10³⁰. Όμως, λόγω της μαθητικής παρέλασης, η κίνηση έχει εκτραπεί προς την οδό Αττικής, με αποτέλεσμα να αναγκαστώ να επιστρέψω στην περιοχή της γραμμής∙ ευτυχώς, παρά το περπάτημα, προλαβαίνω το λεωφορείο για λίγα μόλις δευτερόλεπτα!

Η πληρότητα του λεωφορείου είναι μηδαμινή και η κίνηση στους δρόμους είναι μηδενική. Γρήγορα φτάνουμε στο Μαρκόπουλο, όπου διαπιστώνω τη σκοπιμότητα της χρήσης των υπεραστικών λεωφορείων εν μέσω εθνικής εορτής: αντί της διέλευσης από τα κέντρα των πόλεων, τα λεωφορεία αναγκαστικά διέρχονται από τους περιφερειακούς δρόμους, με αποτέλεσμα ένα σημαντικό χρονικό και νευρολογικό όφελος (αν έχετε περάσει από το Μαρκόπουλο με λεωφορείο, σίγουρα θα καταλαβαίνετε τι εννοώ). Έτσι, το λεωφορείο, επιβεβαιώνοντας το ρητό πως ο δολοφόνος πάντα επιστρέφει στο χώρο του εγκλήματος, περνά μπροστά από το διαλυμένο σταθμό και αφήνει πίσω του Μαρκόπουλο, κινούμενο προς τα Καλύβια Θορικού. Εκεί, άλλη μια παρέλαση μας παραλληλίζει με το διάδρομο της γραμμής, ώστε να επιστρέψουμε γρήγορα στον κεντρικό δρόμο, να περάσουμε από τον Κουβαρά και να φτάσουμε στην Κερατέα. Η παράκαμψη, λόγω παρέλασης, ήταν αναμενόμενη, όμως καθόλου δεν περίμενα ότι ένα λεωφορείο του Κ.Τ.Ε.Λ. θα μπορούσε να με αφήσει έξω από το σιδηροδρομικό σταθμό.

® συνειδητοποιώ ότι ποτέ δεν έχω επισκεφθεί την Κερατέα εν μέσω συννεφιάς.

® ασφάλεια.

® επί καμπύλης, κλίσεως και καταστροφής.

Η παρουσία σκύλων στην είσοδο του σταθμού αποτελεί κανόνα που σήμερα έμελλε να «βρει» την εξαίρεσή του. Αφού, λοιπόν, ο (σιδηρό)δρομος ήταν ανοιχτός και τα σκυλιά δεμένα, μπορούσα να κατηφορίσω προς Δασκαλειό ώστε να προσεγγίσω την 1^η γέφυρα της Κερατέας.

® δεν υπάρχει κίνδυνος συνάντησης με τρένο.

® κατηφορίζοντας.

® στολισμένος πάσσαλος.

® είναι ευκρινές ότι έχουν αφαιρεθεί μερικοί στρωτήρες από τη γέφυρα.

® καλοκαιρινό φως εν μέσω άνοιξης.

® πλαγιοκόπηση.

® επιμονή.

® διέλευση.

® πεζοδιάβαση.

® επόμενη στάση: Δασκαλειό.

Επιστρέφω στο σταθμό. Το ένα εκ των δύο βαγονιών έχει παραβιαστεί…

® χωρίς ήλιο!

® κατά πάσα πιθανότητα …

® … πρόκειται για ταχυδρομικό βαγόνι.

® το κλειδί εξόδου μας έχει αφήσει χρόνους εδώ και πολλούς χρόνους.

® παραδόξως, το ρέμα στην έξοδο του σταθμού καθαρίστηκε, με αποτέλεσμα η γέφυρα να καταστεί ορατή, όχι όμως και βατή.

Εύκολα παρακάμπτω τη γέφυρα και πλέον βαδίζω βορειοδυτικά.

® ίχνη.

® ισόπεδη διάβαση Ι.

® ισόπεδη διάβαση ΙΙ.

® απομεινάρια.

® όπως είναι γνωστό, για κάθε μετακίνηση υλικού μεταξύ Πελοποννήσου και Θεσσαλίας προβλέπεται μετατροπή συστήματος μονού συγκρουστήρα σε διπλό και αντίστροφα, αλλά εδώ μάλλον κάτι δεν έγινε σωστά…

® όλα βαίνουν κακώς.

® οι σιδηροτροχιές είναι παραδόξως στη «θέση» τους.

® η αντίπερα όχθη.

® ξέροντας (από πέρυσι) ότι η 4^η γέφυρα της Κερατέας είναι πια παρελθόν, παρακάμπτω τη γραμμή και περπατώ στην άσφαλτο.

® διάλυση.

® αριστερή καμπύλη.

® μισές δουλειές.

® μετά τη γέφυρα.

® γραμμή αιωρουμένη.

Η γειτνίαση με το δρόμο δίνει τη θέση της σε μια μοναχική πορεία της γραμμής. Και το θέαμα ξεπερνάει κάθε φαντασία. Δεν είχα απαίτηση να περπατήσω ξανά στον απρόσβλητο διάδρομο που είχα βρει το Δεκέμβριο του 2002 και τον Απρίλιο του 2005, όμως σίγουρα δε μπορούσα να προβλέψω το επερχόμενο αίσχος.

® δεν υπάρχει ούτε ένα μέτρο παράλληλων σιδηροτροχιών σε μήκος 1km!

® στρωτηρόδρομος.

® οι κορυφές των παγόβουνων.

® ολοκληρωτική καταστροφή.

® ζωή και θάνατος.

® χμμμ… γιατί υποτιμάται η αξία του στριφωνιού;

® η βατότητα του διαδρόμου έμελλε να αποτελέσει την αχίλλειο πτέρνα του.

® μηδέν.

® ζούγκλα.

® άλμα εν όψει.

® η υπό των Σ.Ε.Κ. άρσις της γραμμής πραγματοποιείται με τρόπο συστηματικό και ακριβή μετά από 60 χρόνια.

® θαύμα!!!

® παλετόδρομος.

® οικοδομικά υλικά.

® η παρουσία τσιμέντου μαρτυρά κάποια αναβάθμιση της γέφυρας, ίσως κατά την αποκατάσταση των καταστροφών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

® εύκολο άλμα.

® πειστήριο εγκλήματος.

® στρωτηροδρόμου συνέχεια.

® η προσβολή της γραμμής γίνεται από το βόρειο πρανές της.

® η εκχέρσωση του διαδρόμου αποκαλύπτει τον πάσσαλο χιλιομέτρησης …

® … στο Χ.Σ. 19+200.

® η Πέτα είναι κοντά, όμως η σιδηροδρομική της προσπέλαση είναι ακόμα αδύνατη.

® εικάζω ότι η πυρπόληση του διαδρόμου είναι μια γρήγορη μέθοδος για την απαλλαγή του από την πυκνή θαμνώδη βλάστηση.

® επιτέλους…

® θρίαμβος!

® ευτυχώς, ανάμεσα στους θάμνους αναπτύσσεται ένα μονοπάτι.

® αυταπάτες.

® γραμμή εστιγμένη.

® η φύση επιμένει.

® η ψηλή γέφυρα (ίσως, η ψηλότερη σωζόμενη και καταγεγραμμένη) παραμένει στη θέση της. Για πόσο ακόμα, άραγε;

® καθώς διασχίζω τη γέφυρα, σταματώ στα μισά της, παρατηρώ το ύψος της και θυμάμαι ότι πριν 9 χρόνια είχα με μια ανάσα ανέβει το πρανές της. Ήμουν, φαίνεται, τολμηρότερος τότε…

® πεζοδιάβαση.

® υπερελαφριά επιδομή.

® γραμμή ελευθέρα.

® η 2^η γέφυρα του Κουβαρά έχει, εκτιμώ, περισσότερες πιθανότητες επιβίωσης σε σχέση με την 1^η.

® μην εμπιστευτείτε ποτέ τα μαδέρια μιας παλιάς σιδηροδρομικής γέφυρας.

® βίοι παράλληλοι και περιορισμένοι.

® τέλος διαδρομής.

Το επίχωμα στην είσοδο του Κουβαρά διακόπτεται βίαια, αναγκάζοντάς με να κατέβω και να συνεχίσω στο δρόμο. Προσπερνώ την εκκλησία και προχωρώ προς βορειοδυτικά, έχοντας τη γραμμή κυριολεκτικά κάτω από τα πόδια μου.

® σε σταθερή τροχιά.

® η πλήρης πρόσφυση ήταν ανέκαθεν προτιμότερη.

® καταστροφές εμφανείς.

® καταστροφές αφανείς.

® Χ.Σ. 20+400.

® γραμμή από το χωριό.

® μισή διάβαση.

® κάπου κοντά στο Χ.Σ. 20+600.

® οικοδομικαί επιχειρήσεις.

® γέφυρα στον ορίζοντα.

Η ώρα είναι περίπου 13²⁵ και το λεωφορείο των 13⁰⁰ από Λαύριο περνάει από απέναντί μου. Το δικό μου δρομολόγιο προβλέπει περπάτημα στα υπόλοιπα 3.5km που με χωρίζουν από τα Καλύβια Θορικού.

® κατωφέρεια και καμπύλη.

® είναι επιβεβαιωμένο ότι κάθε μου επίσκεψη εκεί θα έχει να μου αποκαλύψει κάτι καινούριο: …

® … μια μαρμάρινη στήλη επισημαίνει το 21^ο χιλιόμετρο της γραμμής.

® μικρή γέφυρα με φρέσκους στρωτήρες.

® συνύπαρξη.

® φρέσκων στρωτήρων συνέχεια.

® αριστερή καμπύλη κάτω από τον ασυννέφιαστο ουρανό.

® απώλειες.

® μικρή γέφυρα με κλαπέντες στρωτήρες.

® οργιαστική βλάστηση.

® ισόπεδη διάβαση στον ορίζοντα.

® Χ.Σ. 21+600.

® τετραχρωμία.

® αν μη, τι άλλο, η σύνδεση του Υ/Σ Καλυβίων Θορικού με το διασυνδεδεμένο σύστημα δεν αναμένεται δύσκολη…

® αόρατη γέφυρα και Χ.Σ. 21+800.

® μετά τη γέφυρα.

® όρυγμα εν όψει.

® το μαρμαράδικο ακούγεται να λειτουργεί εν μέσω αργίας.

® αυτή θα είναι μια ωραία καμπύλη για απογευματινή φωτογράφηση των Desiro (great expectations…)

® η σκιώδης παρουσία μου είναι παρούσα.

® μια σιδηροδρομική γραμμή είναι πάντα ωραία.

® καμπύλη με υπερύψωση.

® οχετός, σε μια γραμμή με λίγους οχετούς.

® η γραμμή περιφράσσεται εις διπλούν.

® γέφυρα.

Φτάνω στα Καλύβια λίγο μετά τις 14⁰⁰∙ μου χρειάστηκαν περίπου 35’ για 3km, στο πιο βατό κομμάτι της γραμμής. Η ώρα έχει οδηγήσει όλους τους κατοίκους του χωριού στα σπίτια τους, οπότε ήσυχα περπατώ τις λίγες εκατοντάδες μέτρα ως το Δημαρχείο και τη στάση του λεωφορείου.

® νεκρανάσταση.

® χαμογελάστε!

® καλπάζοντα σύννεφα.

Δε χρειάζεται να περιμένω παρά μέχρι τις 14³⁵, μιας και λόγω της αργίας κυκλοφορούν τα μισά λεωφορεία σε σχέση με τις εργάσιμες ημέρες. Το λεωφορείο της επιστροφής δεν είναι ούτε πιο άδειο ούτε πιο γεμάτο από αυτό της μετάβασής μου. Στο Μαρκόπουλο, οι δρόμοι έχουν αποδεσμευτεί, άρα ο περίπλους της πόλης είναι, φευ, αναπόφευκτος. Ακολούθως, στο Κορωπί αποβιβάζομαι βόρεια και περιμένω κάποιο λεωφορείο για το «σταθμό». Περνάει πρώτο το 330 κι εγώ επιβιβάζομαι.

® πόσο ακόμα;

® πίσω στα «έργα τέχνης».

Πίσω από το Desiro έρχεται ένας συρμός του μετρό. Επιβιβάζομαι, όντας μόνος μου στο βαγόνι μου. Ως την «Κάντζα», η ταχύτητά μας δεν ξεπερνά τα 120km/h. Η Αθήνα είναι πια προ των πυλών και η 26^η εκδρομή στο Λαύριο οδηγείται προς τη λήξη της. Με συγκομιδή 137 φωτογραφιών, η Εκδρομή στο Λαύριο πλέον διατίθεται με 1’222 φωτογραφίες, που αποτελούν ποσοστό 16.76% επί του συνόλου των διαθέσιμων φωτογραφιών μέσα από τον ιστότοπο. Και ήδη προσπαθώ να βρω τρόπο για να προσθέσω έναν τρίτο βαθμό ελευθερίας στις λήψεις μου… Αναμείνατε συντονισμένοι!

Lavrio_XXVII

Αντικείμενο της Εκδρομής στο Λαύριο υπήρξε ανέκαθεν η αποτύπωση των λειψάνων της γραμμής Λαυρίου – Αγίων Αναργύρων και η αξία της είναι σημαντική καθώς πλέον τα ορατά τμήματα της γραμμής αίρονται μέρα με τη μέρα. Ωστόσο, η υπεραστική γραμμή δεν υπήρξε ο πρώτος σιδηρόδρομος στην περιοχή του Λαυρίου…

Η εκμετάλλευση των μεταλλείων και των εκβολάδων των αρχαίων εξορυγμάτων συνδέθηκε άρρηκτα με την ανάπτυξη βιομηχανικών σιδηροδρόμων στενού εύρους, ιδιαιτερότητα δε των σιδηροδρόμων αυτών ήταν η φορητότητά τους. Ως επακόλουθο αυτής της ιδιότητας, ο εντοπισμός και η αποτύπωσή τους είναι μάλλον δύσκολη, μιας και η θέση τους άλλαζε κατά περιόδους. Ίσως να είναι εύκολος ο εντοπισμός χαρτών που απεικονίζουν τις γραμμές αυτές σε μια δεδομένη χρονική στιγμή, όμως είναι δύσκολο να αναφερθούν χρονικά οι γραμμές καθ’ όλη τη διάρκεια της δραστηριότητας των μεταλλείων.

Το σαββατιάτικο μεσημέρι της 24^ης Μαΐου 2014 με βρήκε στο λεωφορείο των 14⁴⁵ προς Λαύριο. «Πλάκα» είπα στην εισπράκτορα κι εκείνη μου εξέδωσε εισιτήριο μέσω του tablet της, την ίδια στιγμή που ο Ο.Σ.Ε. αδυνατεί να οργανώσει μια βολική μετεπιβίβαση στην Οινόη… Οι επιβάτες ήταν λίγοι κι έγιναν ακόμα λιγότεροι όταν, πατώντας πάνω στο Χ.Σ. 28+800 της γραμμής, αποβιβάστηκαν ανταποκρινόμενοι προς το Πόρτο Ράφτη. Εντούτοις, οι ταχύτητες των λεωφορείων δεν είναι, δυστυχώς, αντιστρόφως ανάλογες της πληρότητάς τους μα, φευ, απελπιστικά σταθερές. Το λεωφορείο προσπερνά την Κερατέα και εισέρχεται στον παλιό δρόμο, ώστε μετά από λίγα λεπτά να αποβιβαστώ στην Παλαιοκαμάριζα.

Αντλώντας πληροφορίες από στρατιωτικούς και εταιρικούς χάρτες, είχα προγραμματίσει να κινηθώ προς τα νότια και μετά το Μαρκάτι να εισέλθω στο δάσος και να ανηφορίσω προς τον Άγιο Κωνσταντίνο. Η άσφαλτος έχει καλύψει τις παλιές διαδρομές, όμως μια μοναδική στο είδος της γέφυρα, με λίθινους πυλώνες και μεταλλικούς φορείς, διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση.

® από ψηλά

® από χαμηλά

® επιβεβαιωμένα, τα πρώτα 20 χιλιόμετρα της γραμμής Λαυρίου – Αγίων Αναργύρων δεν φέρουν υποδομή από σκύρο αλλά από σκωρίες

® από το βορρά

® η πρόσβαση στα βάθρα της γέφυρας δεν είναι αρκετά εύκολη

® υπολείμματα

® μια ιπτάμενη αράχνη μου κόβει το δρόμο

® η κατάσταση του μεταλλικού φορέα της γέφυρας είναι μάλλον ικανοποιητική

® ποιο είναι το αξονικό βάρος που δύναται να υποδεχτεί η γέφυρα;

Η δυτική πρόσβαση της γέφυρας είναι σαφώς ευχερέστερη σε σχέση με την ανατολική της, άρα χωρίς χρονοτριβή μπορώ να προσεγγίσω ένα κτήριο, του οποίου η χρήση ίσως να υπήρξε σιδηροδρομική.

® ο απογευματινός ήλιος δε με βοηθά…

® δε μπόρεσα να αντιστοιχίσω αυτή τη θολωτή γέφυρα σε κάποια διαδρομή

® απομεινάρια

® συνύπαρξη

® «πρώην ιδιοκτησία Γ.Ε.Μ.Λ.»

® αν όντως αυτό το κτήριο ήταν σιδηροδρομικό, δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από τα υπόλοιπα σιδηροδρομικά ερείπια των ανά την Ελλάδα υπεραστικών γραμμών

® ούτε καν στρωτηρόδρομος…

® μετά τη συνάντησή μου με τον κεντρικό δρόμο, κινούμαι στο Μαρκάτι ακολουθώντας το παλιό σιδηροδρομικό μονοπάτι, …

® … το οποίο σύντομα στενεύει.

® στο βάθος, λιθοδομή

® μετά τη συνάντησή μου με την οδό Λεωφ. Δημοκρατίας (sic), περπατώ σε έναν σκυρωμένο χωματόδρομο.

Το επόμενο τεχνικό εύρημα είναι προ των πυλών: μια μικρή θολωτή γέφυρα αποκαλύπτεται, όμως η λήψη της είναι περισσότερο δύσκολη απ’ ότι φανταζόμουν. Στο μεταξύ, η λιθοδομή προμηνύει μια άλλη σιδηροδρομική διαδρομή, άρα αποφασίζω να παρεκκλίνω λίγο της πορείας μου, ώστε να δω την εκεί κατάσταση.

® υποθέτω ότι οι νεοελληνικού τύπου παρεμβάσεις στη γέφυρα αποσκοπούν στο «να μην πέσουν και χτυπήσουν τα παιδιά». Χαρά στο πράγμα… όλα τα νεοκλασικά κτήρια της Αθήνας ισοπεδώθηκαν «για να βάλει ο λαός ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι του» κι εγώ ασχολούμαι με μια γέφυρα.

® η λιθοδομή αποκαλύπτεται πίσω από το δάσος …

® … και είναι πιθανότατα σιδηροδρομική.

® άγρυπνος φρουρός

Η πεζοπορία στο δάσος μπορεί πια να αρχίσει!

® καλοκαίρι και σκιές

® αιτιολογία βραδυπορίας: καμπύλες.

® η ύπαρξη ιχνών σκύρου καταδεικνύει το σιδηροδρομικό παρελθόν του μονοπατιού.

® η καμπύλη είναι παρατεταμένη, ώστε …

® … τελικώς να σχηματιστεί ένα δεξί πέταλο, …

® … του οποίου η ακτίνα καμπυλότητας εκτιμάται σε περίπου 130m

® reverse angle

® η σύντομη ευθεία ακολουθείται …

® … από μια αριστερή καμπύλη

® αγνώστου ταυτότητος υπόγειο αντικείμενο.

® το κατάστρωμα είναι μάλλον ευρύ για βιομηχανικό σιδηρόδρομο, γεγονός που με κάνει να αναρωτιέμαι αν από εκεί περνούσε μετρική γραμμή

® όρυγμα …

® … αρκούντως βατό

® σχετικώς γρήγορα, το όρυγμα θα δώσει …

® … τη θέση του σε ένα επίχωμα

® βουνό και θάλασσα.

® η καμινάδα δεσπόζει.

Πλέον κινούμαι κατά μήκος μιας σύντομης ευθείας, η οποία θα με οδηγήσει σε ένα «κλειδί»: εδώ συγκλίνουν οι γραμμές από Καμάριζα και Παλαιοκαμάριζα με προορισμό το Άνω Θορικό. Σύμφωνα με το σχέδιό μου, θα εκτελέσω αναστροφή επί κυρίας γραμμής και θα συνεχίσω το ανηφορικό μου ταξίδι προς τον Άγιο Κωνσταντίνο.

® μια γραμμή κατηφορίζει προς το Άνω Θορικό και μια άλλη ανηφορίζει προς την Καμάριζα.

® η ανωφέρεια είναι σχεδόν μακεδονικών προδιαγραφών, μιας και σε περίπου 1.9km η γραμμή ανυψώνεται κατά περίπου 52m. Για Άγρα παρακαλώ να ετοιμάζεστε!

® ελιγμός χωρίς σηματοδότηση

® πέτρες και σκωρίες

® εδώ το μονοπάτι προμηνύεται δύσβατο κι ας ελπίσουμε ότι δε θα έχω δυσάρεστες συναντήσεις

® η πυκνότητα των εντόμων ξεπερνά κάθε προηγούμενο

® η έξοδος της στενής αυτής τρανσέρας μου επιτρέπει να πάρω ανάσα

® χαμηλότερα διακρίνεται ευκρινώς το επίχωμα που κατηφορίζει προς το Άνω Θορικό

® οι καμινάδες του Α.Η.Σ. «προεξέχουν» πάνω από το Βελατούρι

® στενού εύρους

® σκύρα

® δασωμένα σκύρα.

® αναρωτιέμαι πόση ζωή έχει αυτό το δάσος στη χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας…

® στενό εύρος, ξανά

® όρυγμα, ξανά

® η άνοιξη του Λαυρίου

® το σκύρο περιμένει υπομονετικά για την επόμενη στρώση γραμμής

® μικρό πλάτωμα.

® επιχωμάτων συνέχεια.

® δάσος ατελείωτο

® γραμμές χαμηλά

® κάποιος πέρασε από εδώ πριν από 88 χρόνια

® ο διάδρομος της γραμμής υποστηρίζεται λιθόκτιστα και …

® … κακώς δεν είχα μαζί μου ένα αποστασιόμετρο για να μετρήσω το ύψος του.

® ψηλότερα…

® αρχή δεξιάς καμπύλης

® πλεόνασμα σκύρου

® η ποιότητα των λιθοδομών είναι εμφανής, ακόμα και 130 χρόνια μετά την κατασκευή τους

® δάσος, ξανά.

® κάποιος πέρασε από εδώ πριν από 69 χρόνια

® χαμηλά διακρίνω τα ίχνη ενός απροσδιόριστης ηλικίας πέτρινου ερείπιου

® αριστερή καμπύλη …

® … πάνω σε ψηλό επίχωμα.

® ζούγκλα

® ζούγκλα και καμπύλη

® ζούγκλα και πρανές

® προσπαθώ να σημαδέψω τη γέφυρα της Παλαιοκαμάριζας από μακριά, αλλά ο απογευματινός ήλιος δε φαίνεται διατεθειμένος να με βοηθήσει

® το κενό που σχηματίζεται εντός της σκυρόστρωσης με οδηγεί στο συμπέρασμα ότι μετά την αποξήλωση της γραμμής, ο διάδρομός της είχε χρησιμοποιηθεί από πεζοπόρους

® ήλιος και σκιά

® μια εκτεταμένη δεξιά καμπύλη αρχίζει να διαγράφεται …

® … και να απελευθερώνεται

Βρίσκομαι αρκετά ψηλά και ο όρμος του Θορικού αναπτύσσεται μπροστά μου.

® η γέφυρα δίνει τη δική της μάχη με το χρόνο

® ο σταθμός παραμένει βουβός, περιμένοντας τις διελεύσεις των μελλοντικών τρένων από μπροστά του

® τετραγωνίζοντας την άδεια πολιτεία σε πένθιμους φακέλους

® μπροστά από το αρχαίο θέατρο, διατηρείται το κλειδουχείο επί του 3^ου χιλιομέτρου της γραμμής για την εξυπηρέτηση της γραμμής του Βελατουρίου.

® έχω πια φτάσει στην περιοχή της καμινάδας

® κάτω από το δάσος αναπτύσσονται οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις των παλιών μεταλλευτικών και μεταλλουργικών εταιρειών

Μπροστά μου διαπιστώνω ότι ο διάδρομος της γραμμής διέρχεται κάτω από την καμινάδα, όμως… εδώ κάτι δε μου αρέσει.

® η γραμμή διαγράφει δεξιά καμπύλη

® πως βρέθηκαν τόσα σκουπίδια εδώ;

® περνώντας κάτω από την καμινάδα, μια έντονη δυσοσμία με κατακλύζει

® σύντομα διαπιστώνω ότι ο διάδρομος της γραμμής συμπεριλαμβάνει μεταξύ άλλων και έναν σκουπιδότοπο.

Η βόλτα μου τελειώνει βίαια, με εμένα να τρέχω προς την αντίθετη κατεύθυνση προκειμένου να πάρω ανάσα. Το GPS μου δίνει έναν χωματόδρομο, τον οποίο κατηφής κατηφορίζω.

® το Τεχνολογικό & Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου διατηρεί και προβάλλει τη λαυρεωτική ιστορία!

Περπατώ ως το δρόμο του Αγίου Κωνσταντίνου, ώστε να φτάσω στον Κυπριανό. Τα απομεινάρια της σιδηροδρομικής γραμμής συνεχώς περιορίζονται…

® κάτω από το θάμνο

® δύο σιδηροτροχιές επιζούν!

® μέσα στην άσφαλτο

® συντριπτικό κάταγμα

® ο απογευματινός ήλιος φωτίζει τις σιδηροτροχιές απέναντι από το σχολείο

® υπολείμματα στρωτήρων και σιδηροτροχιών

® Οκτώβριος του 2005

® από το Λαύριο ως το Αγιόφυλλο!

® γραμμές θαμμένες

® ας ελπίσουμε ότι αυτή η σιδηροτροχιά σύντομα θα αποξηλωθεί!

Περπατώ κάτω από τις ανισόπεδες διαβάσεις και φτάνω στην περιοχή του σταθμού.

® ας ελπίσουμε ότι η βάση του υδατόπυργου δε θα αποξηλωθεί

® ας ελπίσουμε ότι ο σταθμός θα ξαναγίνει σταθμός.

Κατά το ενδιάμεσο διάστημα, μεταξύ της εκτέλεσης της 27^ης εκδρομής και της δημοσίευσής της, η τεχνική ειδησεογραφία ασχολήθηκε με τη διαφωνία μεταξύ Ο.Σ.Ε. και ΕργΟ.Σ.Ε. σχετικά με την όδευση και τα εν γένει τεχνικά χαρακτηριστικά της γραμμής νοτίως του Κόμβου Κορωπίου∙ συνοπτικά, ο Ο.Σ.Ε. προκρίνει γραμμή χαμηλής ταχύτητας, η οποία θα επιτρέψει οικονομικότερα τεχνικά έργα και ισόπεδες διαβάσεις, σε αντίθεση με την ΕργΟ.Σ.Ε., η οποία έχει ολοκληρωμένες μελέτες για γραμμή υψηλών ταχυτήτων. Προσωπικά, ανησυχώ ότι μέσα από αυτή τη διαφωνία δε διακυβεύεται ο χαρακτήρας της νέας αυτής σιδηροδρομικής γραμμής, αλλά η ίδια η κατασκευή της: αν ανατρέξετε σε προηγούμενα έτη της Εκδρομής στο Λαύριο (και συγκεκριμένα το 2006, το 2007 και το 2008), θα διαπιστώσετε ότι η φιλολογία σχετικά με τη γραμμή είναι ισχυρότερη των ουσιαστικών βημάτων που (θα έπρεπε να) έχουν γίνει. Δε μπορώ να αξιολογήσω το αν η μείωση της ελάχιστης ταχύτητας στα 120km/h θα επιφέρει χρονική ζημία μόνο 1’ και οικονομία κατά €140’000’000, φοβάμαι, όμως, πολύ ότι αυτό θα αποτελέσει αφορμή για έναν νέο γύρο μελετών και καθυστερήσεων, που μόνο να βλάψουν την προοπτική της νέας γραμμής μπορούν. Αν η πρόταση του Ο.Σ.Ε. μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς να πεταχθούν, ως άλλη γραμμή Θεσσαλονίκης – Αγγίστης, στον κάδο ανακύκλωσης οι μέχρι τώρα εκτελεσθείσες μελέτες, τότε πρέπει να εξεταστεί πολύ σοβαρά, δεδομένης της οικονομίας που υπόσχεται. Αν, όμως, θα πρέπει όλη η μελετητική εργασία να επανεκκινηθεί, τότε τίθεται εν αμφιβόλω όχι η κατασκευή της γραμμής αλλά εν τέλει η πρόθεση για κατασκευή της γραμμής, μήκους (υπενθυμίζω) περίπου 30km. Ο θυμόσοφος λαός λέει ότι «όποιος βαριέται να ζυμώσει, δέκα μέρες κοσκινίζει» και φοβάμαι ότι το λαυρεωτικό κόσκινο έχει απορροφήσει υπέρ το δέον μεγαλύτερο μέρος της λαυρεωτικής δραστηριότητας απ’ ότι του αναλογεί.

Για άλλη μια φορά, το βραδινό λεωφορείο αναχωρεί από το Λαύριο με εμένα μεταξύ των επιβατών. Ο δρόμος είναι άδειος ως την Αθήνα, όμως φτάνουμε στο Χολαργό μετά από 1.35’ διαδρομής. Με συγκομιδή 108 φωτογραφιών, οι οποίες εγκαινιάζουν ένα νέο πεδίο δράσης της Εκδρομής στο Λαύριο, η συνολική διαθεσιμότητα της Εκδρομής ανέρχεται σε 1’330 φωτογραφίες, αποτελώντας το 17.5% επί της φωτογραφικής κάλυψης του ιστοτόπου. Παράλληλα, παρέχεται ένα ενημερωμένο αρχείο για το Google Earth, στο οποίο έχουν αποτυπωθεί οι μέχρι στιγμής τεκμηριωθέντες βιομηχανικοί σιδηροδρομικοί διάδρομοι.

Lavrio_XXVIII

 Το έτος 2014 οδεύει προς το τέλος του κι ευτυχώς το τελευταίο δεκαήμερο του Δεκεμβρίου μας επιφύλασσε έναν αναπάντεχα καλό καιρό. Το κλίμα, λοιπόν, ήταν αρκούντως κατάλληλο για λαυρεωτικές πεζοπορίες και δη επί των βιομηχανικών γραμμών! Μετά από αρκετό, δε, καιρό η εκδρομή μου επρόκειτο να πραγματοποιηθεί όχι κατά μόνας, αλλά με την παρέα ενός φίλου και αναγνώστη του ιστοτόπου μου, ο οποίος προσέφερε το αυτοκίνητό του για τη μετακίνησή μας από και προς το Λαύριο.

Το πρωΐ, λοιπόν, της 23^ης Δεκεμβρίου 2014 μας βρήκε εποχούμενους επί της Μεσογείων, με κατεύθυνση προς τα ανατολικά. Η χαμηλή θερμοκρασία της ατμόσφαιρας σε συνδυασμό με την υψηλή υγρασία και τον ανατέλλοντα ήλιο δημιουργούσε μια ενδιαφέρουσα οπτική εικόνα, καθώς κινούμασταν επί της Λαυρίου και λίγο αργότερα επί της Λεονταρίου, με προορισμό το σταθμό της Κάντζας, ή, όπως έχω συνηθίσει να λέω εδώ και τόσα χρόνια, τα απομεινάρια του σταθμού της Κάντζας. Άραγε, αυτή τη φορά τι θα βρω;

Ευτυχώς, ο σταθμός παραμένει ακόμα όρθιος. Το παρακείμενο εργοστάσιο του Καμπά παραμένει κλειστό, ενώ στο απέναντι κτήμα η συστοιχία των ελαιοδέντρων ορίζει την πορεία της γραμμής. Το χώμα είναι νοτισμένο, το χορτάρι είναι κοντό και ο σταθμός είναι μπροστά μας.

® οι λιθοδομικές απώλειες διευρύνουν την τρύπα.

® η ρωγμή στη νοτιοδυτική γωνία του σταθμού με ανησυχεί πολύ.

® λεπτομέρεια καταστροφών.

® κάτι λείπει από το εσωτερικό του κτηρίου…

® λείπουν οι σκαλωσιές!!!

® η κατάρρευση της στέγης είναι, φοβάμαι, θέμα χρόνου.

Με την απορία της απομάκρυνσης των σκαλωσιών από το εσωτερικό του σταθμού, που σαφώς υποβοηθούσαν τη στατικότητά του, και την ανησυχία για το μέλλον του, αναχωρούμε προς το νότο, κινούμενοι παράλληλα προς τη γραμμή. Εντός της Παιανίας, η Λαυρίου παρουσιάζει αξιοσημείωτη κίνηση, οπότε δράττουμε την ευκαιρία να συνεχίσουμε την παράλληλή μας κίνηση προς τη γραμμή και να την αξιοποιήσουμε για μια επίσκεψη στη σωζόμενη μεταλλική γέφυρα του Καρελλά.

® ναι μεν η γέφυρα σώζεται, όμως δεν ισχύει το ίδιο για τις σιδηροτροχιές που απομακρύνονται από αυτήν.

® αναρωτιέμαι για το είδος του δέντρου που διαπερνά τη γέφυρα…

® το ύψος μου είναι επαρκές για να ξετρυπώσω ανάμεσα από τους στρωτήρες.

® εναέρια γκανάτσα.

 Η κίνηση στην έξοδο του Κορωπίου είναι επίσης αυξημένη, όμως το ρεύμα που πλευρίζει το σταθμό είναι άδειο, επιτρέποντάς μας την ανεμπόδιστη πορεία μας προς την έξοδο της πόλης και τη μετάβασή μας στο Μαρκόπουλο.

® η ερήμωση του σταθμού γίνεται εμφανέστερη σε κάθε επίσκεψή μου και ήδη η νότια επιγραφή του σταθμού λείπει.

® στα ενδότερα αναπτύσσεται ένας ενδιαφέρων σκουπιδότοπος.

® κορυφές.

® περνάω το φακό μου μέσα από το σπασμένο τζάμι της πόρτας του ανατολικού τοίχου.

® ρετρό.

Αφήνουμε πίσω μας το Μαρκόπουλο. Η κίνηση στο δρόμο είναι ελάχιστη και σύντομα μπορούμε να στρίψουμε για να προσεγγίσουμε το σταθμό της Κερατέας. Ο ουρανός είναι εντελώς ασυννέφιαστος, απαγορεύοντάς μου τη λήψη της οποιασδήποτε φωτογραφίας των εμπρός όψεων του σταθμού.

® κορυφή.

® παρά το γεγονός ότι μόνο μια πόρτα του σταθμού είναι ξεκλείδωτη, εντούτοις το εσωτερικό του σταθμού παραμένει ρυπαρό.

Υπό τη σκέπη του σχεδόν μεσημβρινού ήλιου, εισερχόμαστε στο χώρο του Τ.Π.Π.Λ.. Ανταλλάσσω ένα σύντομο χαιρετισμό με το προσωπικό του πάρκου και τώρα το σχέδιο "πεζοπορία" τίθεται σε εφαρμογή. Η ώρα είναι 11¹⁵ και δυστυχώς το επόμενο λεωφορείο προς την Πλάκα πρόκειται να περάσει σε 1.15', καθιστώντας πρακτικά αναγκαστική την κλήση ενός ταξί για να μας μεταφέρει ως το Μανούτσο. Η πεζοπορία επί του διαδρόμου της βιομηχανικής γραμμής προς την Καμάριζα μπορεί να αρχίσει!

Με λίγο ψάξιμο, μπορούμε να εντοπίσουμε το διάδρομο της γραμμής× η καταγεγραμμένη έναρξή της βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 178m, ενώ η Καμάριζα βρίσκεται σε υψόμετρο 164m. Οι δύο αυτοί αριθμοί ίσως να είχαν ενδιαφέρον σε έναν συμβατικό σιδηρόδρομο, όμως σε μια βιομηχανική γραμμή, η οποία μπορεί να εγγράφει πολύ κλειστές καμπύλες και να κινείται σε έντονες κλίσεις, δε λένε και πολλά πράγματα. Σε κάθε περίπτωση, η πεζοπορία ξεκινά και το ανάγλυφο της περιοχής προμηνύει μια ενδιαφέρουσα βόλτα. Σιδηροδρομικά απομεινάρια δεν υπάρχουν (αναμενόμενο!), όμως υπάρχουν κάποια στοιχειώδη τεχνικά έργα (μη αναμενόμενο!).

® ο διάδρομος της γραμμής διατηρείται ως αγροτικός διάδρομος σε καλή κατάσταση.

® αντί η γραμμή να κυκλώσει το λοφίσκο, η διέλευσή της πραγματοποιείται μέσω ενός ψηλού ορύγματος.

® στα ενδότερα…

® αριστερή καμπύλη.

® αναπάντεχη παρέα.

® η επιλογή των ψηλών επιχωμάτων, αντί της ακολούθησης μιας ισοϋψούς, μας εκπλήσσει.

® επίσης μας εξέπληξε η απουσία οχετών διέλευσης των υδάτων στα επιχώματα.

® απομεινάρια.

® πλευρίζοντας τους λόφους.

Σύντομα ο αγροτικός δρόμος ασφαλτοστρώνεται και η πεζοπορία χάνει το σιδηροδρομικό της ενδιαφέρον. Προσπερνούμε το Δημολιάκι περπατώντας πάνω στην ασφαλτοστρωμένη επαρχιακή οδό. Το βάδην επί τις ασφάλτου είναι ξεκούραστο, όμως η Εκδρομή στο Λαύριο οφείλει να είναι κοπιώδης, και γι’ αυτό παρεκκλίνουμε του δρόμου για να εισέλθουμε ξανά σε ζώνη σιδηροδρομικής ευθύνης. Σύντομα, ένα ερειπωμένο πέτρινο κτήριο ορθώνεται στα αριστερά μας και το μέγεθός του προδίδει σαφώς τη βιομηχανική του χρήση. Δίπλα του, προεξέχει ένα πηγάδι. Πλησιάζουμε με προσοχή: ο πυθμένας δε διακρίνεται, άρα απαιτείται η μέτρηση του βάθους με laser. Η ερυθρή ακτίνα ανακλάται στα 15m περίπου κι εγώ καλό θα ήταν να μη σκύψω περισσότερο…

® ήταν κάποτε κτήριο ή είναι ακόμα μαντρότοιχος;

® σκέτος δρόμος.

® εδώ δεν υπάρχει αμφιβολία: είναι ακόμα κτήριο!

® στο εσωτερικό του κτηρίου βλέπω κάτι που θα μπορούσε να είναι φρέαρ, άρα ίσως να είναι καλύτερα να μην προχωρήσω στα ενδότερα…

® αντιθέσεις.

Μετά το ερειπωμένο αυτό κτήριο, ο σιδηροδρομικός διάδρομος απομακρύνεται πλήρως από το δρόμο και εισέρχεται σε ένα καμένο δάσος. Η γραμμή διαγράφει ένα εκτεταμένο αριστερό πέταλο, ώστε να διέλθει με ελαφριά κατωφέρεια από το λόφο και να πλησιάσει την Καμάριζα. Η περιοχή είναι εξαιρετικά ασφαλής και ο διάδρομος της γραμμής σώζεται σε τόσο καλή κατάσταση, ώστε να αναρωτιόμαστε αν θα μπορούσε να φιλοξενήσει κάποιον σιδηρόδρομο αναψυχής, όμως αμέσως συνειδητοποιούμε ότι σε μια χώρα, η οποία δε διαθέτει σιδηρόδρομο της προκοπής, θα ήταν δύσκολο να μιλήσει κανείς για σιδηρόδρομο της αναψυχής…

® ο διάδρομος της γραμμής πλαισιώνεται από πεύκα.

® δεξιά καμπύλη.

® η γραμμή ανηφορίζει ομαλά από τα 175m ως τα 195m περίπου.

® υπολείμματα σκύρου (;)

® το πευκοδάσος αντικαθίσταται απότομα από καρβουνοδάσος.

® Καμάριζα εν όψει!

® τα απομεινάρια της φωτιάς.

® κάτω από τον χωματόδρομο διατηρείται ένας στενός οχετός.

® ο ήλιος του ηλιοστασίου δημιουργεί έντονες σκιές και ενδιαφέροντες χρωματισμούς.

® πλησιάζοντας στο χωριό.

® μια ελαφριά σιδηροτροχιά υποστηρίζει το συρματόπλεγμα.

Η ώρα είναι περίπου 14³⁰ όταν φτάνουμε στην Καμάριζα∙ επικρατεί απόλυτη ησυχία κι εμείς κινούμαστε προς τα ανατολικά του χωριού αναζητώντας ίχνη της σιδηροδρομικής σήραγγας. Το ψάξιμο δεν αποδίδει καρπούς, μιας και το μόνο που βρίσκουμε είναι κάποια ερείπια βιομηχανικής αρχιτεκτονικής.

® το άνω άκρο του κτηρίου και το φύλλωμα του παρακείμενου δέντρου σχηματίζουν μια ασυνήθιστη γεωμετρία.

Η οπισθοχώρηση, όμως, δεν ταιριάζει με τη σιδηροδρομική έρευνα… Το μενού σήμερα περιλαμβάνει σήραγγα και δεν πρόκειται να κηρύξω λήξη της επιχείρησης, αν προηγουμένως δεν εισέλθω στα λαυρεωτικά ενδότερα. Ένας θόρυβος αυτοκινήτου σπάει την ησυχία και κάνω νόημα στην οδηγό του να σταματήσει. Για καλή μας τύχη, σταματάει.

«Καλησπέρα σας»

«Καλησπέρα…»

«Κάνουμε μια έρευνα για τις παλιές βιομηχανικές γραμμές του Λαυρίου και αναζητούμε τη σιδηροδρομική σήραγγα. Μήπως γνωρίζετε που ακριβώς είναι;»

«Χμμμ… δε γνωρίζω ακριβώς. Έχω ακούσει για τα παλιά τρένα, αλλά δεν ξέρω για σήραγγα»

«Θα μπορούσαμε να ρωτήσουμε κάπου αλλού;»

«Κοιτάξτε, αν ανεβείτε την ανηφοριά προς τα δεξιά, θα βρείτε ένα συνεργείο. Ρωτήστε εκεί και θα σας πουν»

«Σας ευχαριστούμε πολύ».

Ανηφορίζουμε, λοιπόν, προς τα δεξιά και όντως το συνεργείο είναι εκεί και είναι ανοιχτό. Ο μάστορας ασχολείται με ένα αυτοκίνητο και ευτυχώς είναι πιο κατατοπισμένος από τη συμπολίτισσά του.

«Θα πάτε ακριβώς απέναντι. Βλέπετε το σιδερένιο γερανό; Εκεί είναι η σήραγγα»

«Όχι, δεν ψάχνουμε αυτό. Εκεί είναι το Φρέαρ του Σερπιέρη. Εμείς ψάχνουμε τη σήραγγα του τρένου.»

«Α, μάλιστα! Θα κατηφορίσετε το δρόμο και θα βρείτε ένα γήπεδο μπάσκετ. Κάτω από το γήπεδο θα βρείτε τη μπούκα της σήραγγας».

Οι πληροφορίες αποδεικνύονται ακριβείς, μιας και σύντομα ο διάδρομος της γραμμής φανερώνεται χαμηλά και μια πινακίδα με την επιγραφή «Τούνελ» επισημαίνει ως σωστή την πορεία μας.

® η προσπέλαση της σήραγγας είναι εξαιρετικά εύκολη, μιας και ο διάδρομος της γραμμής είναι καθαρός από ψηλή βλάστηση. Μπαίνουμε, χρησιμοποιώντας έναν φακό κεφαλής και μια λάμπα χειρός. Το φως του ήλιου δεν καταφέρνει να φτάσει πέρα από τις πρώτες δεκάδες μέτρων της σήραγγας (σχεδόν μέχρι τη λήξη της πρώτης δεξιάς καμπύλης), καθιστώντας μας …

® … απόλυτα εξαρτώμενους από τις μπαταρίες των λαμπών μας. Τα φρέατα εξαερισμού δημιουργούν μικρές φωτεινές νησίδες, οι οποίες φωτίζουν …

® … μόνο τα συσσωρευμένα σκουπίδια εντός της σήραγγας. Κανένας θόρυβος δεν ακούγεται, εκτός από το νερό που τοπικά σχηματίζει μικρούς σταλακτίτες και τα βήματά μας που γλιστρούν στο υγρό, σχεδόν ολισθηρό, χώμα. Σε λίγο, άλλο ένα φρέαρ θα φωτίσει λίγο τη σήραγγα, η οποία τώρα κινείται εντελώς ευθεία μέσα στο απόλυτο σκοτάδι, προστατεύοντας τους διαβάτες της με διατεταγμένες ανθρωποθυρίδες. Είμαστε προετοιμασμένοι να βρεθούμε αντιμέτωποι με το οποιοδήποτε θέαμα, αλλά …

® … ευτυχώς μόνο τα σκουπίδια «κοσμούν» τη σήραγγα. Σε λίγο, μια αριστερή καμπύλη φωτίζεται από άλλο ένα φρεάτιο και …

® … το περπάτημα συνεχίζεται. Κάποια στιγμή, μια μεταλλική πλάκα ξαπλώνει …

® … στο χώμα: προφανώς, η κοιλότητα μέσα στη σήραγγα έπρεπε να είναι προστατευμένη. Προχωρούμε ακόμα βαθύτερα και βρίσκουμε μια …

® … πόρτα να παραμένει μισάνοιχτη στα αριστερά μας. Στηρίζω το τρίποδο για μια λήψη της πόρτας και μέσα στο σκοτάδι, …

® … ένα παράξενο θέαμα σχηματίζεται στο βάθος: το ανατολικό άκρο της σήραγγας είναι χτισμένο. Είναι αδύνατο, λοιπόν, να βγούμε από τη σήραγγα, άρα δεν υπάρχει άλλη επιλογή από το να επιστρέψουμε, διασχίζοντας τη σήραγγα …

® … προς την αντίθετη κατεύθυνση. Μετά την αριστερή καμπύλη, το φως του ήλιου αντιφεγγίζει στα τοιχώματα της σήραγγας κι εμείς με σταθερό βήμα φτάνουμε ως το τέρμα. Στο …

® … στόμιο της σήραγγας διατηρούνται ακόμα οι πείροι για την άρθρωση των θυρών.

Η πρώτη μου, λοιπόν, επιχείρηση εντός λαυρεωτικών ενδοτέρων στέφεται με επιτυχία! Η αίσθηση είναι μάλλον απόκοσμη, όχι τόσο λόγω του μήκους της σήραγγας (βάσει βιβλιογραφίας, είναι λίγο μικρότερο από 300m), αλλά λόγω της κατάστασης και της ιστορίας της.

Η πεζοπορία για σήμερα έχει φτάσει στο τέλος της. Έχοντας καλύψει περίπου 8km σιδηροδρομικών διαδρόμων και εντοπίσει δύο κτήρια και μια σήραγγα, η ώρα ήταν περίπου 15³⁰ όταν επιστρέφαμε στο Πάρκο. Η μεσημεριανή ώρα είχε σχεδόν εκμηδενίσει την κυκλοφορία στη Λαυρίου και ακολούθως στην Αττική Οδό, ώστε να επιστρέψουμε στο κλεινόν άστυ και η 28^η εκδρομή στο Λαύριο να ολοκληρωθεί! Με φωτογραφικό απολογισμό 53 νέων φωτογραφιών, εκ των οποίων οι 36 αφορούν σε βιομηχανικές γραμμές, η φωτογραφική διαθεσιμότητα της Εκδρομής στο Λαύριο ανέρχεται σε 1’383 φωτογραφίες, αποτελώντας το 16.1% επί της συνολικής φωτογραφικής διαθεσιμότητας του site. Αποχαιρετούμε, λοιπόν, το 2014 και ανανεώνουμε τα διαδικτυακά μας ραντεβού για το 2015, με πολλή υγεία και περισσότερη δημιουργικότητα σε κάθε τομέα: καλές γιορτές σε όλους!

Lavrio_XXΙΧ

Το έτος 2015 μπήκε στη ζωή μας αρκούντως χιονισμένο, τουλάχιστον εις ότι αφορά στην πελοποννησιακή του εκδοχή. Το χιόνι τιμήθηκε δεόντως στο Παρθένι και στην Ασσέα, όμως οι υπόλοιπες (και πεδινότερες) μετρικές γραμμές δεν είχαν την ίδια τύχη. Όμως, κατά την προηγούμενη μεσογειακή μου επίσκεψη, είχα προσέξει με ιδιαίτερο ενδιαφέρον το πώς ο απογευματινός ήλιος φώτιζε το ίδιου ύψους με τις σιδηροτροχιές πράσινο χορτάρι, άρα θα άξιζε να οργανώσω μια απογευματινή εκδρομή.

Κινούμενος με το Κ.Τ.Ε.Λ., η απογευματινή εκδρομή απαιτεί μεσημεριανή αναχώρηση από την Αθήνα. Το λεωφορείο των 13⁴⁵ χρειάστηκε 35’ για να φτάσει ως το Χολαργό. Ανέβηκα, βρήκα μια (βρωμερή και σκισμένη) θέση στο πίσω μέρος και το αγκομαχητό συνεχίστηκε. Είναι απορίας άξιο γιατί τα επαρχιακά Κ.Τ.Ε.Λ. έχουν αρκετά αξιοπρεπείς (από άποψης τεχνικής κατάστασης και καθαριότητας) στόλους, την ίδια στιγμή που τα λεωφορεία του Κ.Τ.Ε.Λ. Αττικής συναγωνίζονται ευθέως τα λεωφορεία του …Ο.Σ.Ε. στη γραμμή της Τρίπολης. Η εισπράκτορας, κρατώντας ένα tablet, με πλησίασε, «Βγέθι» της είπα, μου εκτύπωσε αμέσως ένα εισιτήριο και η διαδρομή συνεχίστηκε. Οι συγκρίσεις με το χειρόγραφο εισιτήριο της TrainOSE γίνονται κάθε φορά και χειρότερες, αν και τουλάχιστον τα τρένο βελτιώνουν τις ταχύτητές τους… Εδώ, η ώρα είναι περίπου 15⁰⁰ όταν αφήνουμε πίσω μας το Κορωπί και τελικά το λεωφορείο επιβραδύνει για να κατέβω λίγο μετά τις 15⁴⁰. Χρειάστηκαν 1.50’ από το κέντρο της Αθήνας ως το Δασκαλειό, την ίδια στιγμή που οι μετρικές αυτοκινητάμαξες πριν από 60 έτη χρειάζονταν «μόνο» 1.40’…

Μετά από τόσες λαυρεωτικές επισκέψεις, διαπιστώνω ότι ο χρόνος έχει αποκτήσει μια πιο σχετική «διάρκεια». Καθώς κατηφόριζα το δρόμο για να προσεγγίσω τη γραμμή, σκεφτόμουν ότι δεν πάει πολύς καιρός από την τελευταία μου απογευματινή επίσκεψη στο Δασκαλειό. Γρήγορα, όμως, συνειδητοποίησα ότι η τελευταία φορά που επισκέφτηκα απόγευμα το Δασκαλειό ήταν τον Απρίλιο του 2011, σχεδόν 4 χρόνια πριν… Άλλες φορές, εξερευνώ τη γραμμή στο Google Earth και, ενώ αρχικά σκέφτομαι πόσο χειροτέρεψαν τα πράγματα από την τελευταία μου πεζοπορία σε κάποιο σημείο, ακολούθως διαπιστώνω ότι έχουν περάσει 8 χρόνια από την πεζοπορία εκείνη, άρα δε θα ήταν παράλογη μια επί τω χείρω μεταβολή των πραγμάτων.

Τώρα, όμως, βαδίζω προς τα νότια, υπό τα επίμονα γαβγίσματα των σκύλων της υπερκείμενης επιχείρησης. Οι ήχοι μου είναι γνωστοί στο περιβάλλον αυτό και τους αγνοώ. Γρήγορα, το κλειδουχείο του Δασκαλειού εμφανίζεται χαμηλά μου.

® μια μικρού προφίλ σιδηροτροχιά, ληφθείσα προφανώς από κάποια παρακείμενη βιομηχανική γραμμή, παραμένει πακτωμένη στο έδαφος.

® πλέον η καυστική χρησιμότητα των στρωτήρων είναι ανώτερη της χυτευτικής χρησιμότητας των σιδηροτροχιών, με αποτέλεσμα αυτές να παραμένουν (άγνωστο για πόσο) στη θέση τους.

® κάποτε εδώ ζούσε μια οικογένεια…

® οι επιζήσαντες.

® από το Λαύριο.

® ο απογευματινός ήλιος προσφέρει πάντα εντυπωσιακά χρώματα.

® Bochum […].188[…] Πελοπόννησος

® απομεινάρια Ι.

® απομεινάρια ΙΙ.

® τα ίχνη των σιδηροτροχιών μπροστά από το ερειπωμένο κλειδουχείο προσφέρουν μια σιδηροδρομική ψευδαίσθηση.

® δεν υπάρχει ελπίδα…

Περπατώ προς το βορρά. Ο διάδρομος των σιδηροτροχιών είναι καθαρός και βατός, επιτρέποντάς μου να τον περπατήσω ως το σταθμό.

® κάτω από τους θάμνους.

® μη γέφυρα.

® τα τζάκια δούλεψαν στο φουλ.

® επαγγελματική δουλειά.

® η Κ.Υ.Α. του 1963 εκτελέστηκε με καθυστέρηση 50 ετών.

® χωρίς λόγια Ι.

® χωρίς λόγια ΙΙ.

® το 5^ο αίτημα.

® σιδηρόδρομος για τα μπάζα.

Γρήγορα φτάνω στο σταθμό. Το κτήριο είναι γυμνό από πόρτες και παράθυρα, παρ’ όλα αυτά η σκεπή του επιβιώνει.

® απόγευμα στο Δασκαλειό.

® ακόμα…

® κάπου μέσα στον 23^ο αιώνα, υπάρχει μια βάσιμη υποψία ότι ο σταθμός του Δασκαλειού θα μετατοπιστεί νοτιότερα.

® τίποτα δεν έχει μείνει να θυμίζει τον παλιό γερανό ύδρευσης.

Δεν έχει μείνει κάτι άλλο για λήψη κι επιστρέφω στο δρόμο. Τα αυτοκίνητα περνούν αραιά από μπροστά μου κι εγώ περιμένω να φανεί στο βάθος το λεωφορείο, που αναχώρησε από το Πεδίον του Άρεως στις 14⁴⁵. Τελικά, λίγο μετά τις 16³⁰ το βλέπω από μακριά, να επιβραδύνεται στο σινιάλο μου. Καθώς σταματά μπροστά μου, αμέσως καταλαβαίνω το λόγο της καθυστέρησής του: με μερικούς όρθιους επιβάτες και χωρίς εισπράκτορα, κάθε στάση παρατείνεται για όσο απαιτεί η έκδοση εισιτηρίου από τον οδηγό. Τα φωτογραφικά μου μπαγκάζια αυξάνουν τον όγκο που καταλαμβάνω και αισθάνομαι να προκαλώ μια κάποια δυσφορία στους γύρω μου, την ίδια ώρα που τα ερείπια της μετρικής γραμμής στα δυτικά μας κατηφορίζουν προς Σπηλιαζέζα. Η γέφυρα παραμένει στη θέση της και σε λίγο το λεωφορείο σταματά στον κόσμο της Δ.Ε.Η. για να αποβιβαστώ. Ανησυχώ λίγο για το πόσο μπορεί να έχουν αναπτυχθεί τα χορτάρια σε ένα μήνα, αλλά σύντομα οι ανησυχίες μου αποδεικνύονται αναίτιες. Όμως τώρα τα σύννεφα κρύβουν κατά τόπους τον ήλιο κι εγώ πρέπει να σημαδέψω σωστά.

® η γέφυρα διατηρείται ακμαία…

® πράσινο χαλί.

® εναέρια γραμμή.

® απόγευμα στο Θορικό.

® συνευθειακά ερείπια.

® η γέφυρα ελκύει τα φωτογραφικά βλέμματα.

® πάνω από τη θάλασσα και κάτω από τον ουρανό.

® η πόλη στο βάθος.

® η μικρή αυτή γέφυρα είναι εξαιρετικά βατή.

® ψευδαίσθηση.

® η απογευματινή χρήση του φλας ενίοτε δίνει ενδιαφέροντα αποτελέσματα.

® από τον παλιό δρόμο.

® σταθμός καταρρέων.

® γραμμή αντί κάβων

® το φουγάρο της Γαλλικής Εταιρείας κρύβεται κάτω από τα σύννεφα.

Περνάω ξανά τη γέφυρα, βαδίζοντας προς τα βόρεια. Κανένα ίχνος της γραμμής δε διατηρείται εμφανές, μέχρις ότου η γραμμή αρχίσει να στρίβει αριστερά, ώστε να περάσει κάτω από το Αρχαίο Θέατρο.

® η γέφυρα παραμένει στην ίδια κατάσταση, όπως την άφησα πίσω μου το 2009.

® αυτό που χρειάζεται ο ελληνικός σιδηρόδρομος είναι λίγο τετράφυλλο τριφύλλι.

® σύντομα οι σιδηροτροχιές αποχωρίζονται τους στρωτήρες.

® στρωτηρόδρομος.

® εξυπηρετώντας τη βιομηχανική παρακαμπτήριο προς το Βελατούρι, το κλειδουχείο του 3^ου χιλιομέτρου σαπίζει απέναντι από την ξηλωμένη γραμμή.

® παρακμή.

® σούρουπο και φλας.

® κοιτάζοντας ψηλά.

Νιώθω ανήμπορος να λυγίσω τα βουνά για να κρατήσω το φως που βασιλεύει κι επιστρέφω στη γέφυρα. Παρόλη την αίσθηση εγγύτητας, η γέφυρα απέχει περίπου 750m από το κλειδουχείο. Δεν έχω μαζί μου τρίποδο, όμως το λιγοστό φως επαρκεί για να εστιάσω σωστά στη γέφυρα και στα σύννεφα που σκεπάζουν τη Μακρόνησο.

® λίγο πριν το βράδυ.

Η ώρα είναι περίπου 17²⁵ κι εγώ κατευθύνομαι προς τη στάση. Η ώρα περνάει κι εγώ φορτώνω τα δρομολόγια του Κ.Τ.Ε.Λ. στο τηλέφωνό μου, πριν διαπιστώσω ότι μεταξύ των 17⁰⁰ και των 18⁰⁰ δεν υπάρχει καμία αναχώρηση. Πρέπει, λοιπόν, να περιμένω για 30’ ακόμα πριν το λεωφορείο σταματήσει μπροστά μου. Οι επιβάτες μετρώνται στα δάχτυλα του ενός χεριού και, περνώντας από την Πλάκα, φτάνουμε με ακόμα λιγότερους στην Κερατέα. Σε αντίθεση με το υπερπλήρες λεωφορείο του απογεύματος, το βραδυνό λεωφορείο είναι αρκετά άδειο, ώστε να μη είμαστε στο Σταυρό λίγο πριν τις 19²⁰. Οι φωτεινές πινακίδες ενημερώνουν για συμφόρηση στην περιοχή της πλατείας της Αγίας Παρασκευής και επιβεβαιώνονται μπροστά από το Ραδιομέγαρο.

Αποβιβάζομαι, αφήνοντας λιγότερους από 5 επιβάτες πίσω μου. Το 2015 βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, όμως για τη γραμμή του Λαυρίου, εδώ και 9 συναπτά έτη δεν υπάρχει καμία εξέλιξη, παρά μόνο μεγαλόστομες εξαγγελίες και πιο μεγαλόστομες διαφωνίες. Καθώς διασχίζω τη μισοάδεια Μεσογείων, η 29^η εκδρομή στο Λαύριο με συγκομιδή 48 φωτογραφιών, βαίνει προς την ολοκλήρωσή της, αυξάνοντας τη φωτογραφική διαθεσιμότητα της Εκδρομής στο Λαύριο σε 1’431 φωτογραφίες, ως ποσοστό 16.6% επί της συνολικής φωτογραφικής διαθεσιμότητας του site, η δε επόμενή μου λαυρεωτική επίσκεψη ορίστηκε για το 3^ο δεκαήμερο του προσεχούς Φεβρουαρίου.

Lavrio_XXΧ

Οι υποχρεώσεις μου και ο καιρός με κράτησαν μακριά από τα τοπία των Μεσογείων κατά την ορισμένη περίοδο, όμως οι πρώτες μέρες του Μαρτίου θα μου ήταν πιο τυχερές. Η διάρκεια της ημέρας είχε αυξηθεί αρκετά σε σχέση με την προηγούμενη επίσκεψη, το ίδιο και η θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Αυτή τη φορά επρόκειτο να καλυφθεί με πεζοπορία η κατηφορική γραμμή από την Καμάριζα προς το Άνω Θορικό …

… αφού προηγουμένως είχα διεκπεραιώσει μια επίσκεψη ως τη Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού, ώστε να μου χορηγηθεί άδεια αναδημοσίευσης κάποιων ιστορικών χαρτών, εκδοθέντων εν έτει 1942. Οι χάρτες απεικονίζουν το τμήμα Λαύριο – Κάντζα σε κλίμακα 1:50΄000 με ισοδιάσταση 20m και μολονότι δεν είναι υψηλής ακρίβειας, συγκεντρώνουν σε μεγάλο βαθμό τη σιδηροδρομική παρουσία στα Μεσόγεια, καθώς επίσης και τις βιομηχανικές γραμμές της Λαυρεωτικής.

· χάρτης Λαυρίου

· χάρτης Κερατέας

· χάρτης Μαρκοπούλου

Το Λαύριο θέλγει τους αναγνώστες του site μου κι έτσι για άλλη μια φορά δε θα το επισκεπτόμουν μόνος, μιας κι επρόκειτο να εκδράμω μαζί με τον ίδιο αναγνώστη και φίλο, με τον οποίο πριν μερικούς μήνες εξερευνήσαμε τη σήραγγα της Καμάριζας. Το σημερινό μας σχέδιο θα περιλάμβανε λιγότερο βαθείς και σκοτεινούς προορισμούς και γι’ αυτό ξεκινήσαμε από τα αστικά τοπία της Νέας Ιωνίας, μέσα από τα οποία ξεπροβάλλει σχεδόν σκανδαλωδώς το κουφάρι μιας σιδηροδρομικής γέφυρας, συνοδευόμενο από μερικά χνάρια των εκατέρωθεν σιδηροτροχιών.

® ώρα Νέας Ιωνίας: 9

® δύο σιδηροτροχιές!

® μια σιδηροτροχιά…

® στοιχηματίζω ότι το διάκενο δεν επηρεάζεται από τις εποχές και τη θερμοκρασία.

® ίσως φαίνεται απίστευτο, όμως… μια γέφυρα που ίσως κατασκευάστηκε εν έτει 1885, σώζεται ακόμα μέσα στην Αθήνα!

® τέλος αρτηρίας.

Τα θαύματα, ως γνωστόν, κρατάνε λίγο… τόσο λίγο, όσο η σωζόμενη γραμμή της Νέας Ιωνίας. Εμείς ήδη κινούμαστε προς την Κηφισίας κι από εκεί προς το Γέρακα, με την ψευδαίσθηση ότι έστω και μετά από 11 χρόνια, η ανακατασκευή του σταθμού θα έχει προχωρήσει… Καθώς προσεγγίζουμε το σταθμό, εγώ θυμάμαι τις πρώτες μου αποτυχημένες προσπάθειες για τον εντοπισμό του, εν μέσω καυσώνων του Ιουλίου του 2002, όταν ακόμα στο Σταυρό υπήρχε η μεταλλική γέφυρα, όταν η Αττική Οδός ακόμα κατασκευαζόταν, όταν η υποστήριξη GPS από ένα κινητό τηλέφωνο ήταν αδιανόητη και όταν το Google Earth θα μπορούσε να συμμετέχει σε ταινία επιστημονικής φαντασίας. Τα πράγματα μέσα σε 13 χρόνια βελτιώθηκαν, όμως για το τρένο του Λαυρίου κάθε χρόνος αφήνει όλο και βαθύτερα τα σημάδια του. Ευτυχώς, ο σταθμός του Γέρακα επιζεί ακόμα…

® ο σταθμός του Γέρακα χωροθετείται κατά μήκος ενός ανηφορικού τμήματος της γραμμής, συνεπώς η διάσπαση οχήματος που κινείται από το Γέρακα προς την Κάντζα παραβιάζει ως φαινόμενο αρκετή Φυσική…

® μερικά εκατοστά σιδηροτροχιάς απέναντι από το Αστυνομικό Τμήμα επιμένουν.

® αναρωτιέμαι αν θα άξιζε μια στοιχειώδης αποκατάσταση της επιδομής, ώστε να αναδειχτεί η σιδηροδρομική ιστορία της περιοχής…

Μετά το Γέρακα αρχίζει η πορεία προς το νότο. Η Λαυρίου παραμένει κλειστή στην Παιανία (γνωστό από παλιά), όμως η μέρα επιφυλάσσει οδικές εκπλήξεις, μιας και κλειστή παραμένει και η Μαρκοπούλου, καθιστώντας αναγκαστική τη διέλευση μέσα από το Κορωπί και την παράλληλη κίνηση με τη γραμμή. Προσπερνούμε το σταθμό και λίγο πριν την έξοδο της πόλης σκέφτομαι ότι αξίζει να εξετάσουμε την κατάσταση της γραμμής στην είσοδο της πόλης. Η βλάστηση είναι χαμηλή και πυκνή, όμως η μέρα, εκτός από οδικές, περιλαμβάνει και σιδηροδρομικές εκπλήξεις!

® με λίγο ψάξιμο, εντοπίζονται τα εναπομείναντα μέτρα της γραμμής.

® Χ.Σ. 33+000 Λ.Α.Αν. κι εγώ κοιτάζω αποσβολωμένος το χιλιομετρικό πάσσαλο, αδυνατώντας να καταλάβω πως δεν τον είχα προσέξει κατά την προηγούμενη επίσκεψή μου εκεί.

® επιμονή.

Επιβεβαιώνοντας τη θεμελιώδη λαυρεωτική αρχή, σύμφωνα με την οποία κάθε λαυρεωτική επίσκεψη έχει πάντα κάτι νέο να αποκαλύψει, αναχωρούμε από το Κορωπί. Παρακάμπτοντας το Μαρκόπουλο, παρακάμπτουμε τον κεντρικό δρόμο κινούμενοι προς το Σκοπευτήριο. Η άσφαλτος στο δρόμο είναι πολύ φρέσκια, έχοντας καλύψει τα τελευταία ίχνη της ισόπεδης διάβασης. Κατεβαίνουμε από το αυτοκίνητο, περπατώντας κατά μήκος της γραμμής, ώστε να προσεγγίσουμε την τελευταία γέφυρα της περιοχής των Καλυβίων Θορικού. Όμως, οι εξελίξεις στην περιοχή είναι καταιγιστικές.

® πριν 8 χρόνια άφησα σιδηροτροχιές και τώρα βρίσκω στρωτήρες.

® Χ.Σ. 26+200 Λ.Α.Αν. και το χρώμα της χιλιομέτρησης είναι εντυπωσιακά αστραφτερό.

® η βατή, τότε, γέφυρα πλέον έχει δώσει τη θέση της σε ένα χάσμα.

® ο μεταλλικός φορέας της γέφυρας έγινε λιώμα και οι στρωτήρες έγιναν στάχτη (κυριολεκτικά).

Η οδός Θορικού, επί της οποίας ποδηλατούσα πρόπερσι αφήνοντάς την εργοτάξιο, είναι πλέον έτοιμη, αν και οι πινακίδες δηλώνουν ευθύνη του οδηγού για τη διέλευση αυτοκινήτου. Η κατάσταση του δρόμου είναι πολύ καλή και η κατάσταση του σιδηροδρόμου απέναντι είναι επίσης αρκετά καλή, με συνεχή παρουσία σιδηροτροχιών και με τη γνωστή ήδη απώλειας μιας γέφυρας. Μόνο μιας, όμως; Δυστυχώς, η ανακατασκευή της οδού, με την ταυτόχρονη βελτίωση των οριζοντιογραφικών χαρακτηριστικών της, έθαψε τη γέφυρα που βρισκόταν ανατολικά του δρόμου. «Ευτυχώς» τα εκατέρωθεν τμήματα γραμμής διατηρούνται σχεδόν ανέπαφα και είναι επικίνδυνα ορατά. Το μέλλον προδιαγράφεται ζοφερό…

® οι πιο πρόσφατες απώλειες και πλέον υψομετρικά είναι αδύνατη η σύνδεση των εκατέρωθεν τμημάτων.

® η γραμμή είναι έτοιμη να δεχτεί φορεία μεταβλητού εύρους.

® ψηλά…

® ο στρωτήρας επιβίωσε, όχι όμως και η γειτόνισσά του η γέφυρα.

® μετά το δρόμο, η γραμμή διαγράφει δεξιά καμπύλη.

® γραμμή απομονωμένη.

® η κατάσταση της γραμμής με εντυπωσιάζει…

Η πόλη είναι κοντά μας και η γέφυρα βαστάει ακόμα.

® ίχνος σιδηροτροχιάς.

® από ψηλά…

Επιστρέφουμε στον κεντρικό δρόμο, η κίνηση του οποίου είναι ελάχιστη. Γρήγορα δίνεται παράγγελμα «κατεύθυνση δεξιά, μαρς» και προσεγγίζουμε τον Κουβαρά. Ακολουθώντας την κυκλική πλατεία, σταθμεύουμε στη σιδηροδρομική είσοδο του σταθμού, εκεί όπου κάποτε και λίγο ψηλότερα ήταν ο σταθμός του Κουβαρά. Ανηφορίζουμε το επίχωμα και οι δύο γέφυρες είναι προ των πυλών.

® σιδηροτροχιές ως φουρκέτες.

® τα μαδέρια δεν είναι πολύ σταθερά, άρα απαιτείται προσοχή κατά τη διέλευση της 2^ης γέφυρας.

® κυκλοφορήσιμα απομεινάρια.

® κι όμως… υπάρχει!

Η διέλευση της γέφυρας είναι επιβεβλημένη, εκτελείται ταχέως και σύντομα παίρνουμε το δρόμο της επιστροφής. Με μια μικρή στάση στην Κερατέα, σύντομα προσπερνούμε το σταθμό του Δασκαλειού και λίγο μετά το ύψος του κλειδουχείου στρίβουμε δεξιά, ώστε να εντοπίσουμε την ψηλή γέφυρα. Από μακριά και με κόντρα ήλιο μπερδεύω προς στιγμήν το γειτονικό μαντρότοιχο με το ακρόβαθρο, όμως λίγο αργότερα συνειδητοποιώ το σφάλμα μου. Ευτυχώς, η γέφυρα υπάρχει ακόμα…

® η γέφυρα είναι ίσως ψηλότερη από τη 2^η του Κουβαρά (ναι, σωστά μαντέψατε, πάλι ξέχασα να πάρω μαζί μου το αποστασιόμετρο…)

® η εφαρμογή προκεχωρημένων τεχνικών κάλυψης και απόκρυψης έχει σώσει τη γέφυρα.

® γραμμή θαμμένη.

® γραμμή ελεύθερη.

Λίγο αργότερα, η γέφυρα της Σπηλιαζέζας μας αναγκάζει για μια ακόμα σύντομη παράκαμψη. Η παροχή του χειμάρρου κάτω από τη γέφυρα είναι πρωτόγνωρη.

® εδώ τα μαδέρια δεν είναι καθόλου σταθερά, η δε έξοδος της γέφυρας είναι αποκλεισμένη από ξερά κλαδιά.

® περιττό τσιμέντο.

Το πλάτος του δρόμου δε μας επιτρέπει επιτόπου αναστροφή, οδηγώντας μας μερικά μέτρα προς το νότο. Η μικρή αυτή διαδρομή μας αποζημιώνει με τη διαπίστωση ότι η δεξιά σιδηροτροχιά στην έξοδο της ισόπεδης διάβασης παραμένει στη θέση της, ακριβώς όπως την άφησα πριν 6 Μαρτίους.

® προς Δασκαλειό.

® από Θορικό.

Πλέον ο προορισμός μας είναι σαφής προς τα νότια. Αφήνοντας τη γέφυρα του Θορικού στα αριστερά μας, σύντομα εισερχόμαστε στο Τεχνολογικό & Πολιτιστικό Πάρκο του Λαυρίου. Η δραστηριότητα στο Πάρκο είναι σήμερα αυξημένη: ανάμεσα στο Σχεδιαστήριο και το Μηχανουργείο ένα κινηματογραφικό συνεργείο γυρίζει μια ταινία, ενώ στο Φαρμακείο εξελίσσεται μια διάλεξη προς μεταπτυχιακούς φοιτητές του Ε.Μ.Π.. Δυστυχώς, η διάλεξη ολοκληρώνεται σύντομα, μη επιτρέποντάς μας παρά να παρακολουθήσουμε τα τελευταία λεπτά της. Προλαβαίνω μια σύντομη συνομιλία με τον Καθηγητή, προτού αναχωρήσουμε με ταξί προς την Καμάριζα∙ δυστυχώς, η λεωφορειακή σύνδεση μεταξύ Λαυρίου και Καμάριζας έχει από καιρό διακοπεί.

Η ώρα είναι περίπου 14²⁰ όταν αποβιβαζόμαστε δίπλα σε ένα φρέαρ εξαερισμού της σήραγγας. Η μέρα είναι ηλιόλουστη, ελάχιστα σύννεφα εντοπίζονται στον ουρανό κι ένα ελαφρύ αεράκι συνθέτουν το σκηνικό των ιδανικών συνθηκών για πεζοπορία. Ίχνη σιδηροδρομικού υλικού δεν υπάρχουν∙ μόνο ίχνη σκύρου ή πλήρως σκυρωμένα τμήματα εντοπίζονται μόνο σε αυτό το τμήμα μήκους περίπου 6.5km, το οποίο χαρακτηρίζεται από σχεδόν συνεχή κλίση 25‰ και ελάχιστη ακτίνα καμπυλότητας R=80m (πιθανώς η ονομαστική κλίση της γραμμής να είναι υψηλότερη του 29‰).

® μέσα στο δάσος.

® κατειλημμένο περιτύπωμα.

® ο νεοελληνικός πολιτισμός μας ακολουθεί σε κάθε μας βήμα.

® υποθέτω με βάσιμη βεβαιότητα ότι από εδώ διερχόταν μετρική γραμμή.

® δεξιά καμπύλη.

® η θέα είναι απεριόριστη και υπέροχη!

® το μαγαζί διαθέτει και ευθείες.

® είναι μάλλον απίθανο να κατασκευαζόταν τέτοια υποδομή για μια απλή Decauville.

® παράξενη σύνθεση.

® για ηλεκτροκίνηση παρακαλώ να ετοιμάζεστε!

® κι όμως, αυτό το τοπίο απέχει μόλις 60km από την Αθήνα.

® το μαγαζί διαθέτει και ορύγματα.

® επίσης δεξιά καμπύλη.

® το γαλάζιο του Αιγαίου.

Έχουμε πια φτάσει στην περιοχή του σκουπιδότοπου∙ έχω ενημερωθεί ότι η χωματερή έχει καλυφθεί, όμως ο σιδηροδρομικός διάδρομος είναι κατειλημμένος. Οι πρόσφατες βροχές σε συνδυασμό με τη σημερινή ηλιοφάνεια έχουν σταθεροποιήσει το χώμα της επικάλυψης, επιτρέποντάς μας να το περάσουμε με ασφάλεια. Η καμινάδα και η σήραγγά της είναι πλέον μπροστά μας.

® κατειλημμένος διάδρομος.

® με βλέμμα προς το Πάρκο.

® 27^η εκδρομή στο Λαύριο.

Τα επόμενα 1’800m έχουν ήδη περπατηθεί πριν 3 εκδρομές και το τοπίο είναι γνωστό.

® πολλές δεξιές καμπύλες.

® χώμα, σκύρο και πευκοβελόνες.

® ψηλό επίχωμα.

® για Κοκκινόλακα παρακαλώ να ετοιμάζεστε!

® η βατότητα του σιδηροδρομικού διαδρόμου είναι προφανής.

® χωρίς αρσενικό.

Περνώντας με αρκετή άνεση μέσα από το πυκνό όρυγμα, φτάνουμε στο «κλειδί» των γραμμών προς Καμάριζα και Παλαιοκαμάριζα. Η δική μας πορεία είναι σαφώς προσανατολισμένη προς τα ανατολικά. Η βατότητα του διαδρόμου είναι εξαιρετική, ως αποτέλεσμα της χρήσης του ως αγροτικού δρόμου.

® από πτέρνα.

® από αιχμή.

® απέναντι και ψηλά φαίνεται ο προηγούμενός μας δρόμος.

® σκύρου ανάβασις.

® δεν είναι στριφώνι, άρα είναι κοχλίας αμφίδεσης∙ ή μήπως είναι κάτι άλλο;

® δάσος άγριο και δάσος ημιάγριο.

® όρυγμα ξανά.

® πρόκειται για το περιττό συρματόπλεγμα που έχω ποτέ δει.

® φαίνεται ότι οι σκωρίες χρησιμοποιήθηκαν ως υποδομή, όχι μόνο στην υπεραστική γραμμή, αλλά και στο βιομηχανικό δίκτυο.

® μετά από μια σύντομη ένταξη της γραμμής σε έναν ασφαλτόδρομο, η σιδηροδρομική πεζοπορία τελειώνει.

Η δική μας πεζοπορία παρατείνεται για μερικές ακόμα εκατοντάδες μέτρα, ως το Πάρκο. Η ώρα είναι περίπου 16³⁰∙ η 30^η εκδρομή στο Λαύριο διήρκεσε περίπου 8 ώρες και αποκάλυψε άγνωστα στοιχεία της υπεραστικής γραμμής, αλλά και του βιομηχανικού δικτύου. Ενθυμούμενος ότι πριν από 7 χρόνια και 1 μέρα είχα περπατήσει το τμήμα μεταξύ Μαρκοπούλου και Κορωπίου, με την ιδιότητα του αδειούχου στρατιώτη, επειδή φοβόμουν ότι επίκειται σύντομα η έναρξη των εργασιών της νέας γραμμής (!!!) και με συγκομιδή 70 νέων φωτογραφιών, η Εκδρομή στο Λαύριο πλέον αριθμεί 1’501 φωτογραφίες, συνεισφέροντας κατά 17.2% στη συνολική φωτογραφική διαθεσιμότητα του ιστοτόπου, η οποία ανέρχεται σε 8’717 φωτογραφίες, παρά το γεγονός ότι η έναρξη των εργασιών της νέας γραμμής θα καθυστερήσει για πολλές ακόμα Ε.Σ.Σ.Ο.. Οι βιομηχανικές γραμμές θα συνεχίσουν να εξερευνώνται, τα αθέατα στοιχεία της γραμμής Λαυρίου – Αγίων Αναργύρων θα συνεχίσουν να ανακαλύπτονται και… το ταξίδι συνεχίζεται!

Lavrio_XXΧΙ

Το ημερολόγιο έδειχνε 23 Οκτωβρίου…

Ήμουν στο πόδι από νωρίς. Ο καιρός δε φαινόταν να είναι με το μέρος μου, ούτε και το λεωφορείο 308, ένα δρομολόγιο του οποίου εξαφανίστηκε χωρίς πολλές εξηγήσεις… Η σημερινή μου, όμως, επίσκεψη ήταν κανονισμένη από καιρό. Αν και οι επισκέψεις μου στην Παιανία είναι διψήφιες, εντούτοις είτε δε σκεφτόμουν είτε δε μπορούσα να εντάξω στο πρόγραμμά μου, μια επίσκεψη στο Κοιμητήριο της πόλης. Σήμερα, λοιπόν, θα πήγαινα επί τούτου:

® ο τάφος είναι εξαιρετικά λιτός και μάλλον απομονωμένος. Ευτυχώς, η καθαρίστρια του κοιμητηρίου με κατατόπισε πλήρως.

® το πανηγύρι ετούτο θα τελειώσει∙ όμως, μαγεμένος θα’ ναι ο κόσμος, η καρδιά κι ο νους. Μ’ ένα τραγούδι πάντα ανοίγει ο δρόμος για τους ουρανούς!

® 90 χρόνια μετά…

Έφυγα κάτω από ένα συννεφιασμένο ουρανό. Ήταν σαφές ότι σε λίγο θα βρέξει, σκέφτηκα όμως να αξιοποιήσω την επίσκεψή μου στην περιοχή για μια μίνι πεζοπορία ως τα πέριξ του Αγίου Γερασίμου.

® η οριοθέτηση των παρακείμενων κτισμάτων έχει διασώσει τη γραμμή.

® η συστολή των ράβδων είναι έντονη.

® η γραμμή συμβολίζει την ελληνική τσάμπα μαγκιά και οι τσιμεντόλιθοι συμβολίζουν την ελληνική προχειρότητα.

® μετά τη βροχή.

® επανάχρηση της γραμμής ως σκουπιδότοπου.

® χειμώνας εν όψει.

® αιωνόβια ελιά σε αιωνόβια γραμμή.

® σιδηρόδρομος: οικολογικό μέσο μεταφοράς.

® μετά από μερικά χρόνια, οι ρίζες της ελιάς θα έχουν τυλίξει γύρω τους τους στρωτήρες.

® από απέναντι.

® ιπτάμενη γκανάτσα.

® αριστερή καμπύλη.

® ο στύλος είναι οριακά εκτός περιτυπώματος.

® απομεινάρια.

Φτάνω στον Άγιο Γεράσιμο και ακροβατώ μεταξύ μαντρότοιχων και οργωμένων χτημάτων, μέχρι να φτάσω στις γραμμές.

® εδώ η γραμμή διατηρείται πλήρως.

® οργιώδης βλάστηση.

Αρχίζει να ψιχαλίζει κι εγώ παίρνω το δρόμο της επιστροφής.

® όπως έχουμε ξαναπεί, κάθε επίσκεψη έχει πάντα κάτι νέο να αποκαλύψει.

® Χ.Σ. 38+600 Λ. – Αγ. Α..

® μεταξύ Κορωπίου και Παιανίας υπάρχουν μόνο 2 αριστερές καμπύλες.

® μικρή ευθεία.

® η γραμμή τελειώνει βίαια.

® χαμογελάστε!

® μετρικά απομεινάρια εντός της πόλης.

® κάποτε ήταν γέφυρα.

® σταθμός κάτω από τη βροχή.

Ήδη έβρεχε έντονα, ενώ μέσα στην πόλη εργάζονται συνεργεία κατασκευής αποχετευτικού δικτύου. Έτσι, τα αστικά λεωφορεία επιστρέφουν στην Αθήνα μέσω της Λαυρίου κι όχι μέσω του κέντρου της πόλης. Το 307 έρχεται μετά από μικρή αναμονή∙ μέχρι τη Δουκίσσης Πλακεντίας, βρέχει καταρρακτωδώς κι η έκτακτη, εκτός αριθμήσεων, επίσκεψη στην Παιανία φτάνει στο τέλος της.

Το μεσημέρι της 20^ης Δεκεμβρίου με βρήκε στο μετρό, μαζί με ένα φίλο, μέσα σε έναν συρμό προς Αεροδρόμιο. Μετά τη Δουκίσσης Πλακεντίας, το τρένο αδειάζει και μέχρι την «Κάντζα» κινούμαστε με τις γνωστές εκνευριστικές χαμηλές ταχύτητες των Rotem. Μετά από λίγο, ανεβαίνουμε τις κυλιόμενες σκάλες της «Κάντζας» και πλέον τα δέντρα της Κάντζας διακρίνονται καθαρά απέναντι. Αν και η διαδρομή ξεγελάει, εντούτοις το μήκος της είναι κάτι λιγότερο από 1km.

® Δεκέμβρης με ήλιο.

® σταθμός ετοιμόρροπος.

® απώλειες μικρές.

® απώλειες μεγάλες.

® σύννεφα.

® η εντοιχισμένη εταζέρα έχει αποτοιχιστεί.

® δε θέλω να σκεφτώ ποια θα είναι η τύχη του σταθμού, αν συμβεί ένας μικρός σεισμός με επίκεντρο στην Αττική…

® κάποτε ήταν τζάκι.

® η παρατήρηση της ημέρας: η στέγη έφερε ένα ξύλινο διακοσμητικό στοιχείο.

® ο σταθμός επιβιώνει…

® η 2^η παρατήρηση της ημέρας: τι υποδηλοί το σκαλιστό 1891;

Η ώρα είναι περίπου 13⁴⁵, όταν στρίβουμε στη Λεονταρίου. Κανονικά, τώρα εκκινεί ένα λεωφορείο από την πλατεία Αιγύπτου με προορισμό τα Μεσόγεια. Οι δρόμοι θα είναι, λόγω Κυριακής, άδειοι, αλλά σίγουρα θα το προλάβουμε. Ανεβαίνοντας ως το λόφο, βγαίνουμε στην οδό Αφανών Ηρώων και από εκεί η στάση των λεωφορείων είναι κοντά. Το λεωφορείο φτάνει με ελαφρά καθυστέρηση, σαράβαλο ως είθισται και μισοάδειο. Στο Μαρκόπουλο φτάνουμε στις 14^50∙ ακόμα και οι αυτοκινητάμαξες του 1957 απαιτούσαν λιγότερο χρόνο, οπότε εύκολα γίνεται αντιληπτό πόσο έντονη θα είναι η μεταβολή του συγκοινωνιακού προσφερόμενου προϊόντος, ακόμα κι αν η γραμμή φτάσει έστω μέχρι το Μαρκόπουλο. Στο πρακτορείο ενημερωνόμαστε ότι στις 16⁵⁵ αναχωρεί λεωφορείο για το «Κορωπί». Ο σταθμός είναι δίπλα.

® άνω μισό.

® κάτω μισό.

® η 3^η ανακάλυψη της ημέρας: στην ΝΑ κορυφή του σταθμού πακτώνεται κάθετα μια σιδηροτροχιά.

® χρώματα απογευματινού χειμώνα.

® η φθορά προχωρά αργά και βασανιστικά.

® ριζωμένη ατμάμαξα.

® αναμένοντας την επόμενη αναχώρηση.

® ξάπλες!

® αναμένοντας την επαναλειτουργία της γραμμής.

® Ατμάμαξα – Οχήματα.

® εξασφαλίστηκε η τροφοδοσία ενός τζακιού για μερικές εβδομάδες.

® πρόκειται να εξασφαλιστεί η τροφοδοσία ενός τζακιού για μερικές ημέρες.

® τροχαία απομεινάρια.

® βόρεια όψη.

® δυτική όψη.

® η 4^η ανακάλυψη της ημέρας: βόρεια του σταθμού και δίπλα σε δύο δέντρα, πακτώνεται κάθε μια άλλη σιδηροτροχιά.

® σύννεφα με κόντρα ήλιο.

Η ώρα περνάει γρήγορα και εγκαίρως βρισκόμαστε στο πρακτορείο. Το λεωφορείο που εξασφαλίζει τη σύνδεση με το «Κορωπί» (κι όχι με το Κορωπί!) αναχωρεί με περισσότερους επιβάτες σε σχέση με το λεωφορείο που συνεχίζει προς Αθήνα. Όχι άδικα, διότι η άνεση του Desiro είναι απείρως ταχύτερο κι απείρως ανετότερο από τα σαράβαλα, τα οποία η ανίκανη TrainOSE κατάφερε να καταστήσει προτιμότερα των InterCities στον άξονα Αθήνας – Θεσσαλονίκης μετά από 25 χρόνια. Το τρένο φτάνει με ακρίβεια δευτερολέπτου, ως είθισται στη γραμμή Αεροδρομίου (εκτός αν το τρένο έρχεται από Κιάτο) κι επιβιβαζόμαστε, απολαμβάνοντας σύντομα την υψηλότερη ταχύτητα που μπορεί να προσφέρει κάποιο Μ.Μ.Μ. στον αστικό ιστό και στα προάστια της Αθήνας, ασχέτως αν η συνεπώς αντισιδηροδρομική πολιτική του κράτους των νεοελλήνων το έχουν καταστήσει περίγελο.

Αποβιβαζόμαστε στη Δουκίσσης Πλακεντίας. Με συγκομιδή 28 φωτογραφιών, πλέον ισάριθμων φωτογραφιών από την Παιανία, η Εκδρομή στο Λαύριο πλέον προσφέρει 1’556 φωτογραφίες από την πιο αδικημένη υποδομή της Ελλάδας, συμμετέχοντας κατά 15.93% στη συνολική προσφορά του ιστοτόπου. Ας ελπίσουμε ότι το επόμενο έτος θα περιλαμβάνει περισσότερα λαυρεωτικά σιδηροδρομικά έργα και λιγότερες λαυρεωτικές ανακοινώσεις. Αν το καλοσκεφτούμε, σε λίγους μήνες συμπληρώνονται 10 χρόνια από τις βαρύγδουπες ανακοινώσεις στο Μαρκόπουλο∙ πολλά δεν είναι;

Lavrio_XXΧΙI

Το 2016 έφτασε με ένα πλήθος (κι άλλων!) εξαγγελιών για την κατασκευή της γραμμής προς το Λαύριο, η οποία μάλιστα εντάσσεται στην εισήγηση της ΕργΟΣΕ για την αξιοποίηση του πακέτου Juncker. Το έργο του 2006 επαναλαμβάνεται με άλλα λόγια, πιθανότατα όμως να έχει την ίδια κατάληξη. Ταυτόχρονα, οι κάτοικοι της Ανατολικής Αττικής εξυπηρετούνται από μια σιδηροδρομική γραμμή ανεπαρκούς εκμετάλλευσης και περιορισμένου μήκους, ενώ τα διατηρητέα (!!!) κτήρια μιας άλλης σιδηροδρομικής γραμμής μηδενικής εκμετάλλευσης αλλά πολύ μεγαλύτερου μήκους καταρρέουν ήσυχα.

Οι νυχτερινές φωτογραφήσεις του 2015 με είχαν βάλει για τα καλά στο κλίμα και δεν έβλεπα την ώρα να απλώσω το ηλεκτρολογικό μου δίκτυο στην γραμμή του Λαυρίου. Για την πρώτη μου νυχτερινή απόπειρα (που δεν είναι εντελώς πρώτη, διότι έχουν προηγηθεί οι φωτογραφίες σε Λαύριο και Μαρκόπουλο τον Αύγουστο του 2010) ορίστηκε για το απόγευμα της 17^ης Φεβρουαρίου 2016, λίγο μετά το σούρουπο, με προγραμματισμό για επίσκεψη στην Κάντζα, το Μαρκόπουλο και το Δασκαλειό.

Το Rotem σταμάτησε, όπως πάντα, στην έξοδο της σήραγγας, προκειμένου να αλλάξει τροφοδοσία∙ ο ουρανός ήταν ήδη σκοτεινός. Με αρκούντως χαμηλή ταχύτητα κι επιτρέποντας στα διερχόμενα αυτοκίνητα να μας προσπερνούν φτάσαμε στην «Κάντζα». Ο εξοπλισμός μου είναι μάλλον βαρύς και εκεί με περιμένει μια έκπληξη: δεν υπάρχουν ταξί στο σταθμό! Η ενοικιάστρια του κυλικείου του σταθμού μου υποδεικνύει ένα τηλέφωνο για να καλέσω και η ευγενέστατη τηλεφωνήτρια με ενημερώνει ότι το ταξί μου θα είναι εκεί σε περίπου 8’. Με αρκετή προπορεία, το ταξί έφτασε κι εγώ εξηγώ εν τάχει στον οδηγό το …σχέδιο ενέργειας της ημέρας, ρωτώντας τον στο τέλος αν μπορεί να αναλάβει την τροφοδοσία του συστήματός μου. Η απάντηση ήταν λιτή και σαφής «ό,τι θέλεις!».

Η απόσταση μεταξύ «Κάντζας» και Κάντζας είναι αμελητέα και την έχω περπατήσει κατά καιρούς μέσω όλων των εφικτών δρόμων κι ανέφικτων τρόπων. Δυστυχώς, το οικόπεδο του σταθμού είναι περιφραγμένο λες και προστατεύεται από την επόμενη απόδραση από το Αλκατράζ. Η πεζή προσπέλαση του σταθμού είναι πανεύκολη, όμως το αυτοκίνητο θα πρέπει να σταθμεύσει μακριά, μη επιτρέποντάς μου ευχερή ηλεκτροδότηση κι αναγκάζοντάς με να αρκεστώ στην αυτονομία του UPS μου. Ο οδηγός μου, πρώην τεχνικός αυτοκινήτων, μπαίνει αμέσως στο νόημα, βοηθώντας με να μεταφέρω τα μηχανήματα και τα καλώδια και να κάνω τις απαραίτητες συνδέσεις. Το χώμα είναι αρκετά υγρό, γεγονός που με αναγκάζει να προσέχω να μην υπάρξει επαφή κάποιου θηλυκού βύσματος με τα νοτισμένα χορτάρια. Η πρώτη μου απόπειρα νυχτερινού ζωντανέματος του πιο νεκρού και ταυτόχρονα του πιο μυσταγωγικού σταθμού της γραμμής είναι προ των πυλών και δεν ξέρω τι θα καταφέρω…

® ο ένας προβολέας αποδεικνύεται μάλλον επαρκής για το φωτισμό του σταθμού, προσφέροντάς μου μια ενδιαφέρουσα χρωματική παλέτα.

® τα σήματα κατατεθέντα του σταθμού είναι τα δέντρα και το άνοιγμα του νότιου τοίχου, οπότε πρέπει να τιμηθούν δεόντως. Χμμμ… εδώ θα χρειαζόταν ένας ακόμα προβολέας.

® η Κάντζα επιζεί ακόμα…

Η ιδέα μου έρχεται με μιας: πρέπει να φωτίσω το εσωτερικό του σταθμού! Έχω (δυστυχώς, όπως θα διαπιστωθεί στη συνέχεια) μόνο δύο προβολείς. Ο φακός κεφαλής μου προσφέρει τον απαραίτητο φωτισμό για να απλώσω καλώδιο ως την πόρτα του σταθμού, οι τσουκνίδες γεμίζουν τα χέρια μου με αμυχές και τελικά ο σταθμός της Κάντζας φωτίζεται με ηλεκτρικό ρεύμα! Άραγε, είχε ηλεκτροφωτιστεί πριν το 1957;

® χρειάζεται ένας ακόμα προβολέας και για τον εσωτερικό χώρο θα ήταν ακόμα προτιμότερη μια λάμπα. Κάπου πρέπει να έχω ένα ντουί με φις… (για την επόμενη φορά). Σε κάθε περίπτωση, η φωτισμένη Κάντζα είναι μοναδική!

® η εστίαση είναι τέλεια, αλλά τα χρώματα έχουν τα χάλια τους.

® ο οδηγός μου φέρνει με προσοχή το δεύτερο προβολέα μέχρι το νότιο τοίχο και φέγγει, ώστε τα υπέροχα χρώματα αυτού του υπέροχου σταθμού να αναδειχθούν στο σκοτάδι. Την ίδια στιγμή, τα ξερά χορτάρια μπροστά από το σταθμό έχουν μια ψυχρή απόχρωση: μην ανησυχείτε, δεν πρόκειται για φάντασμα∙ είναι το φως των led του φακού κεφαλής.

Μια ακολουθία στιγμιαίων ήχων σηματοδοτεί το πέρας της ενεργού χωρητικότητας της μπαταρίας του UPS και σε λίγο όλα τα φώτα σβήνουν απότομα. Για πρώτη φορά, ίσως να μην τα πήγα κι άσχημα…

Όσο ενδιαφέρον είναι το άπλωμα των καλωδίων, με την προσμονή της επικείμενης φωτογράφησης, άλλο τόσο βαρετό είναι το μάζεμά τους, εν όψει της επικείμενης αποχώρησης. Προσέχοντας να μην αφήσουμε κάτι πίσω μας, επιστρέφουμε στο αυτοκίνητο. Ο αποκλεισμός του δρόμου μεταξύ Παιανίας και Κορωπίου μας στέλνει στην Αττική Οδό και σύντομα βρισκόμαστε στο αριστερό φανάρι της βόρειας εισόδου του Μαρκόπουλου, περιμένοντας να στρίψουμε και να φτάσουμε στο σταθμό. Ο σταθμός είναι ερημικός, αλλά ο ισχυρός φωτισμός του πάρκου ίσως να έχει αποτρέψει την ως ένα βαθμό σκύλευσή του. Το ταξί μπαίνει στο χώρο των γραμμών και σβήνει τη μηχανή του∙ για την ώρα, ο δημόσιος φωτισμός μου επιτρέπει κάποιες σκοτεινές (και σωστά νεταρισμένες) λήψεις.

® η πινακίδα που υπονοεί το εξαθλιωμένο παρελθόν του σταθμού πρέπει να αποκαθηλωθεί το συντομότερο δυνατόν και στη θέση της να τοποθετηθεί μια δίγλωσση φωτεινή πινακίδα με το έμβλημα του Proastiakos.

® σκότος.

® φως.

® αντιθέσεις.

® αναμένοντας εδώ και 59 χρόνια τους επόμενους επιβάτες.

Το αυτοκίνητο έχει πάρει θέση ακριβώς απέναντι από το σταθμό. Συνδέοντας πρώτα τον αρνητικό πόλο και μετά το θετικό, το inverter δίνει τάση, οπότε ζητώ από τον οδηγό να βάλει μπροστά τη μηχανή. Ο δεύτερος γύρος απλώματος καλωδίου αρχίζει ξανά κι εξαρχής στήνω δίκτυο για τους δύο προβολείς, στοχεύοντας στο δυτικό τοίχο του σταθμού. Η ηλεκτρική παροχή τώρα είναι άφθονη.

® αναπολώντας ένα σούρουπο εδώ πριν 12 χρόνια, οπότε και ο σταθμός φιλοξενούσε ένα café – bar κι εγώ εκτελούσα (με ευτυχώς όχι παταγώδη αποτυχία) την πρώτη μου νυχτερινή φωτογράφηση, η αποβάθρα του σταθμού φωτίζεται ξανά.

® με λίγη προσπάθεια, καταφέρνω να καδράρω συμμετρικά το σταθμό. Το καλύτερο αποτέλεσμα επιτυγχάνεται με υποέκθεση –1.

® η νυχτερινή εκδοχή της Δι.7.113 δεν είναι πιο ενδιαφέρουσα από την ημερήσια, οπότε δεν ασχολούμαι άλλο με αυτήν.

Αισθάνομαι ότι έχω τελειώσει με την αποβάθρα, οπότε στοχεύω τώρα στο βόρειο τοίχο. Με τη βοήθεια του οδηγού μου, ο οποίος κρατάει ψηλά τους προβολείς και στοχεύοντας στα σημεία που του ζητώ, καταφέρνω μερικές μάλλον ενδιαφέρουσες λήψεις.

® σαν ζωγραφιά.

® προκαλώντας τα περίεργα βλέμματα των διερχομένων, προσπαθώ με μόνο δύο προβολείς να φωτίσω τον ανατολικό τοίχο. Από φωτιστικής άποψης, το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι καλύτερο, όμως από ατμοσφαιρικής άποψης νομίζω ότι τα πράγματα πάνε καλύτερα.

® το σπασμένο τζάμι μου επιτρέπει να αναπλάσω την εικόνα του σταθμού πριν το κλείσιμό του. Σε λίγο, ο σταθμάρχης θα βγει για την εκτέλεση της διασταύρωσης των δρομολογίων ΛΑ38 και ΛΑ37.

Η αναγνωριστική νυχτερινή επίσκεψη στο Μαρκόπουλο έχει κατά τα φαινόμενα περαιωθεί μάλλον επιτυχώς. Η προς νότο οδική διαδρομή συνεχίζεται κατά μήκος ενός εντελώς άδειου δρόμου. Η ώρα είναι περίπου 21⁰⁰∙ η διαδικασία της εγκατάστασης του δικτύου, των φωτογραφιών και της άρσης του διαρκεί περίπου 45’ για κάθε σταθμό. Αφήνουμε πίσω μας την Κερατέα και ακριβώς στο τέλος της μεγάλης ευθείας, στρίβουμε δεξιά. Η κορυφή του σταθμού διακρίνεται από μακριά μέσα στο σκοτάδι και ο φωτισμός του δρόμου είναι αρκετά ισχυρός.

® μισό φως.

® τα βραδινά χρώματα αποτυπώνουν «σκληρά» την υφή των λιθόκτιστων τοίχων.

Η πόρτα του σταθμού είναι προ ετών παραβιασμένη, επιτρέποντάς μου να μπω στα ενδότερα και να αποθέσω έναν προβολέα.

® σαν φάτνη.

® είναι ιδέα μου ή τα ξεθωριασμένα γράμματα διακρίνονται στο σκοτάδι;

® το φως του προβολέα είναι αρκετά ισχυρό. Εδώ σίγουρα θα ήταν προτιμότερο να αναρτήσω μια λάμπα από τα μαδέρια της σκεπής.

® όχι, δεν είναι ιδέα μου!

Ο εξωτερικός φωτισμός του σταθμού με δυσκολεύει αρκετά και προσπαθώ να πειραματιστώ με την υπερέκθεση και την υποέκθεση.

® αναμένεται νυχτερινή παραλαβή μεταλλεύματος.

® νομίζω ότι αυτός είναι ο πιο ενδιαφέρων συνδυασμός εσωτερικού κι εξωτερικού φωτισμού.

® ίσως θα έπρεπε να πάω μερικά μέτρα πιο πίσω.

Έχει έρθει η ώρα να μαζεύουμε τα ηλεκτρολογικά μου εργαλεία… Η ψευδαίσθηση λειτουργίας για περίπου 20’ έδωσε, όπως ήταν μοιραίο, τη θέση της στο σκοτάδι της εγκατάλειψης. Βεβαιώνομαι ότι δεν έχω αφήσει κάτι πίσω μου και επιβιβάζομαι στο ταξί. Περνώντας κάτω από τον κεντρικό δρόμο και ακολούθως συγκλίνοντας με αυτόν, το ταξίδι της επιστροφής ξεκινά. Τα δρομολόγια του τρένου από το Αεροδρόμιο έχουν περατωθεί, οπότε η επιστροφή μου εξυπηρετείται από το μετρό. Η πρώτη μου λαυρεωτική νυχτερινή απόπειρα είχε ένα μάλλον ικανοποιητικό αποτέλεσμα∙ η συμβολή του οδηγού μου ήταν κάτι παραπάνω από καίρια.

Η ιδέα των νυχτερινών λήψεων έχει σφηνώσει για τα καλά στο μυαλό μου και θέλω να πιστεύω ότι θα μου προσφέρει και στο μέλλον ενδιαφέρουσες λήψεις και, κυρίως, ενδιαφέροντα ταξίδια∙ κάποτε έλεγα ότι οι ανοιχτοί σταθμοί μεταμορφώνονται τη νύχτα, διαπιστώνω όμως ότι αυτό ισχύει και για τους κλειστούς, ίσως και σε εντονότερο βαθμό. Η 32^η εκδρομή στο Λαύριο, με φτωχή συγκομιδή 26 φωτογραφιών, έχει πια ολοκληρωθεί, η Εκδρομή στο Λαύριο αριθμεί πλέον 1’583 φωτογραφίες, συμμετέχοντας στην συνολική φωτογραφική προσφορά του site μου με ποσοστό 15.75% και… το ταξίδι συνεχίζεται!

Lavrio_XXΧΙII

Τον Ιούλιο του 2016 έμελλε να συμπληρωθούν 5’000 ημέρες από την έναρξη λειτουργίας του ιστοτόπου μου, γεγονός που μου «θύμισε» ότι έπρεπε να κατασκευάσω ένα επετειακό βίντεο. Το βίντεο αυτό ήθελα να είναι ξεχωριστό και να γεφυρώσει την 33^η εκδρομή στο Λαύριο με την 26^η εκδρομή, όπου… « […] και ήδη προσπαθώ να βρω τρόπο για να προσθέσω έναν τρίτο βαθμό ελευθερίας στις λήψεις μου…». Η πρώτη μου απόπειρα, το Μάρτιο του 2014, να προσθέσω αυτό τον τρίτο βαθμό ελευθερίας στις λήψεις μου, στέφθηκε από παταγώδη αποτυχία, όμως τώρα μπορούσα να αξιοποιήσω τις γοργές εξελίξεις της τεχνολογίας των μικρών ελικοπτέρων.

Το πρωί, λοιπόν, της 10^ης Ιουνίου 2016 με βρήκε καθ’ οδόν προς τα Μεσόγεια∙ ένας νέος φωτογραφικός εξοπλισμός δε θα μπορούσε παρά να εγκαινιαστεί στη γέφυρα του Θορικού! Τα σχέδιά μου για το επετειακό βίντεο ήταν μεγαλεπήβολα, σύντομα όμως θα διαφαινόταν ότι ο διαθέσιμος χρόνος, σε συνδυασμό με τις άρτι βεβαρημένες επαγγελματικές υποχρεώσεις μου, δε θα επαρκούσε για ένα μεγάλο βίντεο. Αυτό, δυστυχώς, θα το διαπίστωνα εν καιρώ…

Κοντά στη θάλασσα φυσάει πάντοτε, ωστόσο το GPS του ελικοπτέρου του επιτρέπει να αιωρείται με αξιοθαύμαστη ακρίβεια. Καταφέρνω, λοιπόν, να το απογειώσω απρόσκοπτα και σύντομα να του δώσω ύψος πάνω από την πλέον ιδιαίτερη των εν Ελλάδι γεφυρών!

® πρωινός ήλιος στο Αιγαίο.

® σχετικά αρχάριος ων, δε μου επιτρέπεται (από το λογισμικό πτήσης) να απομακρύνω πολύ το ελικόπτερο.

® ο αέρας προκαλεί ελαφρύ κυματισμό.

Γρήγορα αφήνω πίσω μου το Θορικό και το αυτοκίνητο τρέχει προς βορρά. Στη διασταύρωση του Βγεθίου, στρίβουμε δεξιά με τελικό προορισμό το σταθμό του Δασκαλειού. Ο σταθμός αυτός διατηρεί, κατά εντυπωσιακό τρόπο, τα ξύλινα μαδέρια του. Δυστυχώς, η εξαχρείωση των σιδηροδρομικών κτηρίων, είτε επί λειτουργικής είτε επί καταργημένης γραμμής, εξελίσσεται πιο γοργά ακόμα κι από την τεχνολογία των μικρών ελικοπτέρων…

® Δασκαλειό άνωθεν.

® altius.

Αναγνωρίζοντας ότι χρειάζομαι όλο και περισσότερη εξάσκηση, άφηνα πίσω μου τα Μεσόγεια μετά από μια πολύ σύντομη επίσκεψη και με την προοπτική το 2^ο μέρος της 33^ης εκδρομής να πραγματοποιηθεί σύντομα. Στο ενδιάμεσο, θα έκανα μια σύντομη επίσκεψη στη γραμμή Κ.Κ.Β., ώστε το επετειακό βίντεο να περιλαμβάνει μια χαμηλή πτήση πάνω από το Αγιόφυλλο. Από λαυρεωτικής, όμως, άποψης, δεν ήμουν πλήρης… το 2^ο μέρος της εκδρομής ήταν σε εκκρεμότητα, δεν κατάφερα όμως να βρω διαθέσιμο χρόνο πριν το απόγευμα της 28^ης Ιουνίου 2016, οπότε και στις 18¹⁰ απογειωνόμουν από το πάρκινγκ του κτήματος Καμπά. Ο σταθμός της Κάντζας βρισκόταν για πρώτη φορά από κάτω μου…

® ο ευρυγώνιος φακός του ελικοπτέρου δημιουργεί οπτικές παραξενιές.

® μόνο εναρίως θα κατάφερνα να διαπιστώσω ότι η ραφιέρα του σταθμού έχει μετακινηθεί με κάποιο μαγικό τρόπο κατά τουλάχιστον 50 μέτρα μακρύτερα.

® δυστυχώς, δεν υπάρχουν ίχνη σιδηροδρομικής γραμμής…

Επόμενη στάση: Μαρκόπουλο. Πιθανώς, μετά από μερικούς (γεωλογικούς) αιώνες, ο σταθμός αυτός να φιλοξενήσει ξανά τρένα, όμως ως τότε θα φωτογραφίζω την παρακμή του.

® Μαρκόπουλο άνωθεν.

® κάποτε, όριζα ως σήμα κατατεθέν του ελεεινά ερασιτέχνη φωτογράφου (δηλαδή, εμού) τη συμπερίληψη της σκιάς του στα κάδρα του. Άραγε, μήπως θα πρέπει να ορίσω εκ νέου ως σήμα κατατεθέν του ελεεινά ερασιτέχνη εναέριου φωτογράφου τη συμπερίληψη του σαρκίου του στα κάδρα του;

® για Μαρκόπουλο παρακαλώ να ετοιμάζεστε!

Η γέφυρα της Σπηλιαζέζας, κρυμμένη πίσω από τα πυκνά καλάμια, επιβιώνει προς πείσμα όλων των κλεφτών μεταλλικών αντικειμένων, όπως κι οι εκατέρωθεν σιδηροτροχιές.

® γέφυρα εξαθλιούμενη.

® η αλήθεια είναι ότι χάριν της Εκδρομής στο Λαύριο έχω κάνει ουκ ολίγες ταρζανιές…

Ο ήλιος έχει αρχίσει να δύει, όταν φτάνω για άλλη μια φορά στο Θορικό.

® χαμηλές πτήσεις.

® Θορικό άνωθεν

® η γραμμή μετά τη γέφυρα διατηρείται για μερικές δεκάδες μέτρα.

® action!

® cut!

® η σκιά της γέφυρας διαγράφεται έντονα στο νερό της θάλασσας.

Για μερικά δευτερόλεπτα πρόλαβα να προσγειώσω το ελικοπτεράκι, πριν ξεσπάσει ένα απότομο μπουρίνι. Στο ύψος της Κερατέας, η ορατότητα του δρόμου ελαχιστοποιείται, ωστόσο μέχρι το Μαρκόπουλο ο ουρανός έχει αρχίσει να ξαστερώνει ξανά. Η αλήθεια είναι ότι θα προτιμούσα μια πιο χορταστική λαυρεωτική ένταξη των εναέριων λήψεων στο site, αλλά καμιά φορά ο χρόνος μου δε συμμαχεί μαζί μου… Με φτωχή, λοιπόν, συγκομιδή 19 λήψεων σε 2 μέρη, η 33^η εκδρομή στο Λαύριο οδηγείται οδικώς προς τη λήξη της, αυξάνοντας τη διαθεσιμότητα φωτογραφιών της Εκδρομής στο Λαύριο σε 1’602, οι οποίες αποτελούν ποσοστό 15.65% επί του συνόλου των φωτογραφιών του ιστοτόπου.

Lavrio_XXΧΙV

Έχοντας (ή, μάλλον νομίζοντας ότι έχοντας) βελτιώσει τις πτητικές μου δεξιότητες, σίγουρα όμως θέλοντας να τις αναπτύξω κι άλλο, το απόγευμα της 6^ης Οκτωβρίου 2016 με βρήκε καθ’ οδόν για το Λαύριο, μαζί με δυο ακόμα φίλους. Το σημερινό πρόγραμμα προέβλεπε κάποιες εναέριες λήψεις από το σταθμό του Λαυρίου και μια απόπειρα βιντεοσκόπησης του τμήματος Λαύριο – Θορικό. Μήπως άραγε ήμουν πολύ αισιόδοξος;

Οι εργασιακές μου υποχρεώσεις δεν επέτρεψαν την αναχώρησή μας από την Αθήνα πριν τις 16⁴⁵, όμως η διάρκεια της ημέρας έχει μειωθεί σημαντικά. Με κάπως τσιμπημένη κίνηση στην Αττική Οδό, αλλά με ελάχιστη κίνηση πέραν του Μαρκόπουλου, φτάσαμε στο Λαύριο λίγο μετά τις 17⁴⁵. Η εικόνα του σταθμού είναι η αναμενόμενη…

® περιμένοντας την αναχώρηση…

® υπνωτήριο γραμμής και όχι υπνωτήριο έλξης.

® η συμπύκνωση της εν Ελλάδι αντισιδηροδρομικής λαίλαπας.

® εις ότι αφορά στις κατηγορίες «γκλαμουριά» και «ωπλισμένο σκυρόδεμα», αυτό το κτήριο βαθμολογείται με ένα επιεικές 0.

® ανοιχτά παράθυρα!

Ο ήλιος έχει κατέβει και εγώ πρέπει να ετοιμαστώ για τις εναέριες λήψεις. Ευτυχώς, δε φυσάει καθόλου, οπότε η απογείωση διεξάγεται απρόσκοπτα και χωρίς κάποια ανεπιθύμητη επαφή με τα ψηλά δέντρα του περιβόλου του σταθμού.

® Λαύριο άνωθεν.

® βλέποντας ταυτόχρονα 4 κτίσματα του σταθμού.

® βλέποντας ταυτόχρονα 5 κτίσματα του σταθμού.

Τα εύκολα τελείωσαν, άρα ήρθε η ώρα να περάσουμε στα δύσκολα! Με τους υφιστάμενους πόρους, ο μόνος τρόπος να βιντεοσκοπήσουμε τα 2km μεταξύ Λαυρίου και Θορικού είναι η πλοήγηση εν κινήσει∙ δυστυχώς, ο δρόμος δεν είναι παντού παράλληλος προς τη γραμμή, μιας και κάτι τέτοιο θα έλυνε πολλά προβλήματα. Αφού εκτελέσω την απογείωση και ορίσω τη γωνία της κάμερας, μπορούμε να ξεκινήσουμε… κι ο Θεός βοηθός! Ευτυχώς, ο… αεροδιάδρομός μας δεν τέμνεται από κάποια γραμμή υψηλής τάσης, οπότε έχω μια σκοτούρα λιγότερη.

Ξεκινάμε σιγά – σιγά, παραλληλιζόμενοι με τη γραμμή όταν αυτή κινείται μέσα στο όρυγμά της. Η πλοήγηση μέσα από ένα κινούμενο όχημα είναι αρκετά δύσκολη, μιας και τα δάχτυλά μου δε μπορούν να ελέγξουν πλήρως το ελικοπτεράκι. Μετά από μια σύντομη διέλευση πάνω από μερικές πολυκατοικίες, καταφέρνω να εντροχιαστώ ξανά και να κινηθώ πάνω από τη γραμμή ως τα σχολεία. Εκεί, αποκαλύπτονται κάποια από αέρος ορατά υπολείμματα της γραμμής, τα οποία όμως εξαφανίζονται μετά τη γέφυρα της Γαλλικής Εταιρείας. Η διαπλάτυνση του δρόμου έχει καταστρέψει σε ένα μέρος τη μπαγκίνα, όμως σύντομα η γραμμή εμφανίζεται ξανά, για να εξαφανιστεί κάτω από την άσφαλτο. Λίγο αργότερα, ο σταθμός του Θορικού περιμένει στη νέα του θέση να ξανακούσει τρένο. Το αποτέλεσμα δε με ικανοποιεί∙ ίσως την επόμενη φορά να είναι καλύτερο…

Ο ουρανός έχει σουρουπώσει, μη επιτρέποντας μας κάποιες ικανοποιητικές επίγειες λήψεις στο Θορικό. Η μέρα, όμως, επιβάλλει μια επίσκεψη στο Φόρο, η οποία εκκρεμούσε για πολλά χρόνια! Επιστρέφουμε στην Αθήνα λίγο μετά τις 22¹⁵∙ η επόμενη επίσκεψή μου στα Μεσόγεια, ως 34^η εκδρομή στο Λαύριο, θα εκτελείτο κατά μόνας. Το πρωί της 13^ης Νοεμβρίου 2016 με βρήκε στη Δουκίσσης Πλακεντίας, περιμένοντας το επόμενο τρένο προς Αεροδρόμιο. Δεν πέρασε πολλή ώρα μέχρι να φτάσει το Desiro 460 112, σχετικά άδειο, με το οποίο έφτασα ως το «Κορωπί».

® άρτι αφιχθέν Desiro.

® δυστυχώς, δεν προβλέπεται σύντομα το να δούμε δύο κίτρινα φώτα εδώ…

® σχεδόν αμέσως, φτάνει το Desiro 460 117 από το Αεροδρόμιο.

Το ελικοπτεράκι βαραίνει την πλάτη μου καθώς περιμένω το λεωφορείο να προς το Μαρκόπουλο. Το βάρος του αυξάνεται από τον αέρα που φυσάει πολύ περισσότερο, πέρα από κάθε πρόγνωση… Η σημερινή πτήση έχει ακυρωθεί εν τη γενέσει της. Κατεβαίνω στο Μαρκόπουλο, με τον αέρα να λυσομανά…

® ισόπεδη διάβαση.

® παραδόξως, η γραμμή σε αυτή την αλάνα παραμένει στη θέση της εδώ και πολλά χρόνια.

® ο σταθμός δε ζει∙ απλώς, επιβιώνει.

® η βόρεια πόρτα του σταθμού είναι παραβιασμένη κι έχει κλειστεί με κάγκελα. Έτσι, καταφέρνω να πάρω μια λήψη του εσωτερικού του. Πόσο ανόητος ήμουν το 2004, όταν δε σκέφτηκα να πάρω μερικές εσωτερικές λήψεις…

® περιμένοντας το τρένο.

Μεταξύ Μαρκόπουλου και Καλυβίων Θορικού, η γραμμή έχει αρθεί σε μεγάλο βαθμό. Η μόνη της, πια, χρησιμότητα είναι να οριοθετεί τις παρακείμενες ιδιοκτησίες.

® προς Αγίους Αναργύρους.

® από Λαύριο.

® ο πάσσαλος χιλιομέτρησης του Χ.Σ. 25+800 σώζεται μέσα στα ξερά χορτάρια.

Νοτίως του Χ.Σ. 25+800 η γραμμή διατηρείται σε αξιοσημείωτο βαθμό. Δυστυχώς, η διέλευσή της από τα Καλύβια διακόπτεται βιαίως.

Στην Πέτα, το τοπίο είναι γνωστό. Με ανησυχία και για λιγότερο από ένα λεπτό απογειώνω το ελικοπτεράκι για μερικές λήψεις της 3^ης γέφυρας.

® προς Αγίους Αναργύρους.

® από Λαύριο.

® μόλις συνειδητοποίησα ότι η γέφυρα αυτή είναι λοξή!

® ο οχετός αυτός είναι επικλινής από το δεξί πρανές και κατακόρυφος από το αριστερό.

Οι επίγειες λήψεις περιορίζονται στον οχετό και στην 1^η γέφυρα:

® οχετός από ανατολικά.

® μάλλον είναι η ψηλότερη γέφυρα της διαδρομής.

Φτάνοντας στην Κερατέα και …

® … μετά από μια σύντομη επίσκεψη στα απομεινάρια της γέφυρας που πρόσφατα απέκτησε αγκύλες …

… έρχομαι αντιμέτωπος με μια δυσάρεστη έκπληξη: το βαγόνι των Σ.Θ. δε βρίσκεται στη θέση του! Φτάνοντας στο σταθμό, διαπιστώνω ότι αυτός απέκτησε ένα νέο ένοικο.

® ο σταθμός της Κερατέας σήμερα είναι από παντού κλειστός.

® δε με παραξενεύει τόσο η παρουσία του βαγονιού, όσο η παρουσία του μεταλλικού ζευκτού στα δεξιά της 2^ης γραμμής.

Δεν έχω κάτι άλλο να κάνω σήμερα, οπότε μαζεύω τα μπογαλάκια μου, εντός κι εκτός βαλιτσών, και φεύγω. Η 34^η εκδρομή στο Λαύριο έχει στεφθεί από πλήρη αποτυχία, έχοντας εμπλουτίσει την Εκδρομή στο Λαύριο με μόλις 20, μάλλον αδιάφορες, νέες φωτογραφίες, ώστε να διατίθενται πλέον 1’630 φωτογραφίες που αποτελούν το 15.3% επί του συνόλου των φωτογραφιών του ιστοτόπου.

Lavrio_XXΧV

Το έτος 2016 μας άφησε με μια ενδιαφέρουσα προδιάθεση κακοκαιρίας, την οποία κατάφερα να αξιοποιήσω με τις χιονισμένες λήψεις της 30^ης Δεκεμβρίου στη γραμμή της Τρίπολης. Όμως, η κακοκαιρία του 2017 μπήκε πιο επιθετικά και πολύ πιο καταστροφικά για το σιδηρόδρομο, όπως διαπιστώθηκε από την έσχατη γελοιοποίηση αυτού στις 8 Ιανουαρίου. Το επόμενο, όμως, βράδυ έμελλε η Αθήνα να δεχτεί μια μάλλον ισχυρή χιονόπτωση που δυστυχώς δε θα μπορούσε να εξελιχθεί σε χιονόστρωση. Ή, τουλάχιστον, έτσι έλεγαν οι μετεωρολόγοι. Όμως, η ενδιαφέρουσα για μένα συνιστώσα της χιονόπτωσης αυτής εντοπιζόταν στα Μεσόγεια. Άραγε, τα απομεινάρια της γραμμής του Λαυρίου θα στολίζονταν λευκά; Κάποιες live κάμερες από το Μαρκόπουλο καθιστούσαν σαφέστατη τη χιονόπτωση, επομένως αύριο έπρεπε να είμαι έτοιμος.

Το πρωί της 10^ης Ιανουαρίου 2017 με βρήκε ετοιμοπόλεμο από νωρίς· όμοια ετοιμοπόλεμος από νωρίς ήμουν και ακριβώς 13 χρόνια πριν, όταν προσπαθούσα να συνδυάσω τα δρομολόγια του 308 και του (τότε) 324 στο Κορωπί και στην Κάντζα, υπό συνθήκες τότε ελαφράς βροχόπτωσης και με τη γραμμή του Αεροδρομίου να φωτογραφίζεται υπό κατασκευή πάνω από τη Λεωφόρο Μαραθώνος… Το μενού αυτή τη φορά δε θα περιελάμβανε λεωφορείο, αλλά μετρό ως τον Κόμβο Κορωπίου. Και μετά;

Καθώς ο συρμός Rotem άσθμαινε στο μέσο της Αττικής Οδού και υφίστατο τα προσπεράσματα αυτοκινήτων με κινητήρες 1.2L, εγώ είχα καθηλώσει το βλέμμα μου στα δυτικά. Το χιόνι ήταν ελάχιστο στην περιοχή των εργατικών πολυκατοικιών της Παλλήνης και ανύπαρκτο στα πέριξ του σταθμού της Κάντζας. Δε θα χρειαζόταν, λοιπόν, να υπολογίζω σήμερα μια επίσκεψη στην Κάντζα. Περνώντας την «Κάντζα» και συνεχίζοντας προς «Κορωπί», τα νέα είναι δύο: το ένα (και αρνητικό) είναι ότι πλέον δε χιονίζει και ότι τα δέντρα δεν έχουν συσσωρεύσει πολύ χιόνι (για την ακρίβεια, έχουν συσσωρεύσει ελάχιστο), ενώ το άλλο (και θετικό) είναι ότι στο έδαφος έχει στρωθεί μια κατά τα φαινόμενα κρίσιμη μάζα χιονιού.

Οι σκάλες του «Κορωπίου» λειτουργούν και με ανεβάζουν στο επίπεδο του δρόμου γύρω στις 8²⁰, όπου το χιόνι έχει καθαριστεί από το οδόστρωμα και έχει σχηματίσει σωρούς πλευρικά. Υπάρχει μόνο ένα ταξί εκεί και ξεκινάμε αμέσως. «Πάμε προς Λαύριο» λέω του οδηγού και του εξηγώ εν συντομία το πλάνο της ημέρας. Έχοντας κατά νου τις μετεωρολογικές προγνώσεις, σύμφωνα με τις οποίες ο ουρανός θα έχει ξαστερώσει κατά τις 11⁰⁰, θα πρέπει να είμαστε αρκούντως γρήγοροι, τόσο διότι προτιμώ τον ομιχλώδη ουρανό, όσο και διότι το χιόνι είναι ελάχιστο, οπότε η παραμικρή ηλιοφάνεια θα το εξαϋλώσει σύντομα.

Χωρίς κάποιο πρόβλημα, αλλά και χωρίς η ταχύτητα να υπερβαίνει τα 80km/hι στο πεντακάθαρο οδόστρωμα, προσπερνούμε την Κερατέα και σύντομα η καμπύλη του Δασκαλειού ανοίγεται μπροστά μας. Σκέφτομαι να αρχίσουμε από εδώ· η ώρα είναι περίπου 8⁴⁵, η χιονόπτωση είναι ανύπαρκτη και η χιονόστρωση είναι λεπτή σαν τσιγαρόχαρτο. Δε χιονίζει, όμως, συχνά στη γραμμή του Λαυρίου!

® το Δασκαλειό σήμερα είναι ντυμένο στα λευκά.

® το χιόνι δεν έχει καταφέρει να συσσωρευτεί εδώ ούτε στους πιο χαμηλούς θάμνους.

® μαχόμενος σιδηρόδρομος.

® σπάνιες εικόνες.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

® χειμωνιάτικο τοπίο.

® λήψη από βορειοανατολικά.

® ούτε σήμερα θα περάσει τρένο…

Αφήνουμε πίσω μας το σταθμό αλλά δεν ανηφορίζουμε αμέσως στον κεντρικό δρόμο. Ο χωματόδρομος που οδηγεί στο κλειδουχείο είναι εκ πρώτης όψεως βατός, οπότε με χαμηλή ταχύτητα κινούμαστε προς τα εκεί. Ενδιάμεσα, τα σιδηροδρομικά ξεφτίδια παλεύουν να μην εξαφανιστούν από το χιόνι και την εγκατάλειψη.

® αυτός ο σιδηρόδρομος δεν αξίζει ούτε για παλιοσίδερα.

® γραμμή αιωρουμένη.

Καθώς προχωρούμε, διαπιστώνω κάτι μάλλον ευχάριστο: το χιόνι εδώ μάλλον ήταν πυκνότερα, διότι σποραδικά συσσωρεύεται στα παρακείμενα δέντρα. Η απόσταση ως το κλειδουχείο δεν είναι μεγάλη και καλύπτεται γρήγορα.

® από ψηλά.

® κατηφορίζοντας.

® ίσως ακουστεί ως αστείο, ωστόσο αυτό είναι το πλέον απροσπέλαστο κτήριο της γραμμής!

® οι σιδηροτροχιές σήμερα δροσίζονται.

® γραμμή προς μεταλλεία ή γραμμή προς Αγίους Αναργύρους;

Δε χάνω πολύ χρόνο στο κλειδουχείο· νιώθω ότι ο χρόνος με πιέζει και ξεκινούμε προς τη Σπηλιαζέζα. Στο μεταξύ, κάποιες δυσάρεστες εικόνες μου τραβούν την προσοχή.

® γραμμή πεταλοειδής.

® γραμμή κομμένη.

Επιστρέφουμε στον κεντρικό δρόμο· πριν συνεχίσουμε προς τα νότια, θα κάνουμε μια στάση ακόμα:

® πράσινη γραμμή.

® εντυπωσιακά αρτιμελής γραμμή.

Ο δρόμος είναι πεντακάθαρος, όμως η χιονόστρωση είναι αρκετά αραιή και λεπτή. Η ώρα είναι περίπου 9⁰⁰ όταν κατηφορίζουμε προς τη γέφυρα της Σπηλιαζέζας, όμως εγώ έχει ήδη δει από πριν ότι η βορείως της γέφυρας γραμμή είναι αρκούντως λευκή, ώστε να αξίζει να περπατήσω περίπου 100m προς τα βόρεια και να ανηφορίσω το ολισθηρό της πρανές.

® προς Αγίους Αναργύρους.

® τα χρώματα είναι κάκιστα!

® ανάξιες λόγου απώλειες.

® σε τοπίο μαυρόασπρο.

® αναρωτιέμαι για το ποιος παρακείμενος οικοπεδούχος διατηρεί τη γραμμή…

® χιονισμένη γέφυρα στο Λαύριο!

Ξέρω ότι το χιόνι είναι ολισθηρό, ξέρω ότι τα μαδέρια είναι σάπια, ξέρω ότι οι στρωτήρες είναι πιο σάπιοι από τα μαδέρια, αλλά τα κλαδιά στην έξοδο της γέφυρας δεν είναι αρκετά για να μου εμποδίσουν την είσοδό μου σε αυτήν.

® ρημαγμένα μπαλώματα.

® απρόσκοπτα απέναντι.

® από Λαύριο.

Οι πυλώνες υψηλής και υπερυψηλής τάσης στο βάθος είναι τα μόνα φυσικά κωλύματα μιας ενδεχόμενης πτήσης πάνω από τη γραμμή σε αυτό το τμήμα, όμως τώρα τα σχέδιά μου είναι πιο γήινα.

® κατόπιν εντολής Κ.Τ.Ε.Λ., αναστέλλονται άπασαι αι εργασίαι αναβαθμίσεως της γέφυρας.

Η προς νότο διαδρομή συνεχίζεται, όμως τώρα τα νέα είναι κάπως δυσάρεστα, μιας κι έχει αρχίσει να πέφτει ελαφρύ χιονόνερο, γεγονός που, σε συνδυασμό με την εξωτερική θερμοκρασία των 2°C θα οδηγήσει σε λιώσιμο του χιονιού. Παρ’ όλα αυτά, προχωρούμε προς το Θορικό. Εκεί, διαπιστώνω ίχνη χιονιού από εχτές· πρωτόγνωρα μεν, απλώς ίχνη δε.

® στο βάθος κύματα.

® σταθμός στο βάθος.

® πριν τη γέφυρα.

® πάγος χωρίς πάχος.

® πρόκειται για μια από τις πιο πειστικές ψευδαισθήσεις της γραμμής.

® απομεινάρια χιονιού.

® εδώ δεν υπάρχει χιόνι.

® γιατί έχω την αίσθηση ότι το πλοίο στο βάθος κάτι μου θυμίζει;

® η βάρκα έχει παρκάρει κάτω από την πεδινότερη γέφυρα του σιδηροδρομικού μας δικτύου.

® μετά τη γέφυρα.

Αν και είμαι 99% βέβαιος ότι στο Λαύριο δε θα υπάρχει ούτε ίχνος χιονιού, δε χάνω τίποτα για μια παράκαμψη που δε θα μου στοιχίσει μερικά λεπτά της ώρας. Οι στέγες των σπιτιών κοντά στο άγαλμα του Σερπιέρη είναι σε μεγάλο βαθμό καθαρές, επιβεβαιώνοντας τις υποψίες μου. Μένει, λοιπόν, μια λήψη του σταθμού.

® η Κρήτη στερείται σιδηροδρόμου ακόμα και εκτός Κρήτης.

Καίτοι η προηγούμενη από αέρος επιχείρησή μου εδώ δεν έβγαλε κάποιο άξιο λόγου αποτέλεσμα, εντούτοις κατέδειξε ίχνη σιδηροτροχιών να ξεπροβάλλουν από την άσφαλτο στην περιοχή των γεφυρών της Γαλλικής Εταιρείας.

® γραμμή κομμένη.

® τα ίχνη επιβεβαιώθηκαν: η γραμμή εφορμά προς τις γέφυρες.

Δεν υπάρχει λόγος να χάσω άλλο χρόνο στα πέριξ του Λαυρίου· το αυτοκίνητο τρέχει προς την Κερατέα, όμως τα νέα από το βορρά δεν είναι πολύ ενθαρρυντικά, μιας και τα σύννεφα έχουν αρχίσει να διαλύονται. Πρέπει να τρέξουμε… έστω και με μια μικρή στάση, λίγο μετά τη γέφυρα του Χ.Σ. 13+200.

® γραμμή από Λαύριο.

® γραμμή από χαμηλά.

Σύντομα στρίβουμε αριστερά προς την πόλη της Κερατέας και αίφνης συνειδητοποιώ ότι θα είναι η πρώτη μου επίσκεψη εδώ που ο κόντρα ήλιος δε θα μου καταστρέψει τις πρωϊνές λήψεις! Εδώ, το χιόνι είναι πυκνότερο, αλλά στο βάθος τα σύννεφα αραιώνουν επικίνδυνα. Δεν έχω χρόνο για πολλά – πολλά…

® ο σταθμός.

® πυκνή κυκλοφορία εντός.

® η αθέατη πλευρά του σταθμού.

® από το μονοπάτι.

® κάτω από τους ευκάλυπτους.

® εδώ το χιόνι είναι επαρκές.

® κάποιος σκύλος πέρασε πριν από μένα.

® θα χρειαστεί άμμος.

® ο εν λόγω σκύλος πάτησε πάνω στη δεξιά σιδηροτροχιά.

® επιστρέφοντας.

® το αυτοκίνητο στάθμευσε στο χειρότερο δυνατό σημείο.

® τετραχρωμία.

® ανοιχτό παράθυρο.

® κατακόρυφη γωνία.

® χιονισμένη παραμόρφωση.

® ενδείξεις.

Έχει έρθει η ώρα να φύγουμε από το σταθμό της Κερατέας, αλλά όχι από την πόλη της Κερατέας· σκέφτομαι ότι αξίζει τον κόπο να επιχειρήσω μια επίσκεψη στη λοξή γέφυρα του Χ.Σ. 17+350.

® πλησιάζοντας.

® γέφυρα αδιάβατη.

® χιονισμένες λεπτομέρειες.

® ελλείποντες στρωτήρες.

Καθώς κινούμαστε προς τα βορειοδυτικά, ο ουρανός στο βάθος αρχίζει να καθαρίζει. Ευτυχώς, ο ουρανός προς τη θάλασσα είναι ακόμα ομιχλώδης, επιτρέποντάς μου δύο ενδιαφέρουσες λήψεις της 1^ης γέφυρας του Κουβαρά.

® γέφυρα κατακόρυφη.

® γέφυρα οριζόντια.

Ο χρόνος με πιέζει, άρα δεν έχω περιθώριο να περπατήσω από τον οικισμό προς τη 2^η και την 1^η γέφυρα, οπότε μεταβαίνω χωρίς χρονοτριβή στην 3^η γέφυρα. Εκεί η κατάσταση αποδεικνύεται άκρως ενδιαφέρουσα…

® ποιος καθάρισε το δρόμο;

® τοπίο χειμωνιάτικο.

® θα προλάβω;

® δε δυσκολεύομαι να ανέβω ως το επίπεδο της γραμμής· κάποιος τετράποδος επισκέπτης περπάτησε επί της αριστερής σιδηροτροχιάς.

® γραμμή από Λαύριο.

® το χιόνι που καλύπτει τους στρωτήρες είναι αρκούντως μαλακό ώστε να διέλθω τη γέφυρα με ασφάλεια.

® ο καιρός κυριολεκτικά καιροφυλακτεί εις βάρος μου.

® αυτή η γέφυρα δεν κινδυνεύει από τη ν-οστή εναλλακτική χάραξη της γραμμής (και που, μεταξύ μας, δεν πολυβλέπω να υλοποιείται).

® ασυνήθιστο τοπίο στα Μεσόγεια.

® νομίζω ότι είχα πολύ καιρό να φωτογραφίσω τη σκιά μου.

Ο χρόνος πιέζει ασφυκτικά πλέον. Αφήνουμε πίσω μας τα Καλύβια Θορικού και φτάνουμε στο Μαρκόπουλο. Η ώρα είναι περίπου 10³⁰ και το χιόνι λιώνει επικίνδυνα, πέφτοντας από τα δέντρα και σχηματίζοντας μια λευκή «βροχή». Ξέρω ότι δεν υπάρχει πιθανότητα να προλάβω το χιόνι στο Κορωπί, οπότε αποφασίζω ότι δεν υπάρχει λόγος βιασύνης.

® πολλά «έργα τέχνης».

® παγωμένος συγκρουστήρας.

® παγωμένος διάδρομος.

® παγωμένος σταθμός.

® παγωμένος σιδηρόδρομος.

® το Κ.Τ.Ε.Λ. Αττικής μπορεί να κοιμάται ήσυχο για πολλά χρόνια ακόμα.

® σε κόκκινο φόντο.

® η βόρεια πόρτα του σταθμού έχει «κλειστεί» με ένα κοτετσόσυρμα. Επομένως, οι «τοπικοί παράγοντες» εκπλήρωσαν το καθήκον τους προς τα «μνημεία του τόπου μας», αλλά ταυτόχρονα δε θα ανησυχούν για το αν η πλατεία της πόλης γεμίσει με περιθωριακά άτομα· αν μη τι άλλο, το εσωτερικό του σταθμού προσφέρει αναβαθμισμένη αίσθηση θαλπωρής.

® υπολείμματα χιονιού.

® ο σταθμός έχει εγκαταλειφθεί για σχεδόν 10 χρόνια…

® υπερύψωση σε ευθεία.

® σε λίγα λεπτά και από την 1^η γραμμή.

® θα ήθελα κάτι περισσότερο, αλλά έστω κι έστι είμαι πολύ ευχαριστημενος.

® δεν υπάρχει λόγος να προσπαθώ να επαναλάβω φωτογραφίες του παρελθόντος.

Ο ήλιος πλέον λάμπει στον ουρανό κι εγώ κινούμαι προς το «Κορωπί», ώστε να επιστρέψω στην Αθήνα. Δεν αργούμε να φτάσουμε· ο σταθμός είναι γεμάτος παραμερισμένα χιόνια. Η καθαρίστρια προσπαθεί να κρατήσει καθαρή την αποβάθρα, ωστόσο το χιόνι συνεχώς κατακρημνίζεται από κάθε σημείο συσσώρευσής του.

® στις 10⁵¹ φτάνει ένας συρμός του μετρό προς το Αεροδρόμιο.

® στις 10⁵², το Desiro 460 110 αναχωρεί προς Κιάτο.

® περιμένοντας να δω ένα βελάκι προς τα αριστερά.

® στις 11¹³, το Desiro 460 118 αναχωρεί προς Αεροδρόμιο.

® κατηφορίζοντας.

Λίγο αργότερα, το Desiro 460 118 επιστρέφει στο «Κορωπί», εκτελώντας δρομολόγιο προς Άνω Λιόσια. Ανεβαίνω· οι επιβάτες είναι σχετικά λίγοι, όμως στη Δουκίσσης Πλακεντίας το τρένο γεμίζει ασφυκτικά.

® στην αποβάθρα.

® αναχώρηση.

Καθώς κατηφορίζω προς το επίπεδο του μετρό, η 35^η εκδρομή στο Λαύριο οδηγείται προς το κλείσιμό της. Με μια ασυνήθιστη χιονισμένη συγκομιδή 97 φωτογραφιών, η Εκδρομή στο Λαύριο πλέον έχει να προσφέρει 1’680 φωτογραφίες, οι οποίες αποτελούν ποσοστό 14.78% επί της συνολικής διαθεσιμότητας του ιστοτόπου.

Lavrio_XXΧVI

Μερικές ημέρες μετά το Πάσχα, έτυχε να βρεθώ στο Χαλάνδρι και να περάσω από τη σιδηροδρομική νησίδα που χωρίζει τις οδούς Παλαιολόγου και Παπανικολή. Το θέαμα με εξέπληξε: σε περίπου 10 σημεία μεταξύ της πλατείας Κένεντι και της διασταύρωσης με την οδό Εθνικής Αντιστάσεως, είχαν πραγματοποιηθεί εκσκαφές με σκοπό την τοποθέτηση στύλων ηλεκτροφωτισμού. Οι εκσκαφές αυτές δε θα μου προκαλούσαν το παραμικρό ενδιαφέρον, αν δεν αποκάλυπταν, σαν βγαλεμένα μέσα από τα τάρταρα, ίχνη σιδηροτροχιών, θαμμένα σε βάθος άνω των 40cm. Το πλέγμα είχε κιόλας τοποθετηθεί, επομένως δεν υπήρχε περιθώριο καθυστέρησης…

Το μεσημέρι του Σαββάτου, 22 Απριλίου 2017, με βρήκε να ανελκύομαι από το σταθμό του Χαλανδρίου· πριν 15 χρόνια έψαχνα μάταια σε εκείνη τη γειτονιά να βρω ένα λαυρεωτικό ίχνος. Χωρίς χρονοτριβή, αρχίζω να περπατώ πάνω στην πλατιά νησίδα της οδού Δουκίσσης Πλακεντίας, ξέροντας ότι εδώ αποκλείεται να βρω σιδηροδρομικά απομεινάρια. Έπρεπε να περιμένω ως την πλατεία Κένεντι, ώστε να εντοπίσω ένα σημείο όπου είτε έλλειψε το χώμα είτε περίσσεψαν οι βροχοπτώσεις.

® γραμμές παράλληλες προς το χρόνο που χάνεται.

Μετά από τόσες πεζοπορίες στη γραμμή του Λαυρίου, έχω πια αποδεχτεί ότι η εικόνα των απομειναριών μπορεί να μεταβάλλεται ακόμα και εποχικά, ανάλογα με τη βλάστηση ή με τις βροχοπτώσεις. Δεν έμελλε, λοιπόν, να εντοπίσω κάτι μέχρι το πρώτο σκάμμα, ούτε κάτι επίγειο μέχρι το τελευταίο σκάμμα: η επιχωμάτωση της νησίδας είναι εντυπωσιακά βαθιά.

® γραμμή με αρχαιολογική αξία.

® γραμμή που μόλις φαίνεται.

® γραμμή από τα πλάγια.

® πρόκειται για ίχνη αμφιδέτη ή κάνω λάθος;

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους, sponsored by KTEL Attikis a.e. (sic)

® αυτά είναι σίγουρα ίχνη στρωτήρος σεσηπότος (sic)

® προσπαθώ να φανταστώ τις αντιδράσεις του χειριστή της τσάπας κάθε φορά που ερχόταν αντιμέτωπος με μια σιδηροτροχιά.

® στρωτήρας πλήρης

® με ένα τέτοιο έργο ηλεκτροφωτισμού, το Χαλάνδρι αναμφιβόλων θα αλλάξει όψη.

® πλησιάζοντας τη διασταύρωση.

® από το δρόμο.

® γραμμή ευρυγώνιος.

® το φανάρι της Παπανικολή στη διασταύρωση με την Εθνικής Αντιστάσεως κοκκινίζει ακριβώς την κατάλληλη στιγμή.

® προφίλ σκουριάς.

® σκουριά αδιάλειπτη.

® σκουριά θαβόμενη.

® πλησιάζοντας τη διασταύρωση.

® οι διερχόμενοι οδηγοί με κοιτούν παράξενα.

Μέσα στην τελευταία εκσκαφή πριν την Εθνικής Αντιστάσεως, βρίσκω τη μεγαλύτερη έκπληξη της ημέρας.

® σιδηροτροχιά κομμένη.

® σιδηροτροχιά σε κάτοψη.

® το εσωτερικό της σιδηροτροχιάς φαίνεται να διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση.

Δυτικά της διασταύρωσης, αναλογίζομαι ότι αυτή την ώρα πριν 60 χρόνια διεξαγόταν η διασταύρωση του ΛΑ35 και του ΛΑ36, του μεν πρώτου αναχωρήσαντος εκ Πειραιώς εν ώρα 13⁴⁷ του δε δευτέρου αναχωρήσαντος εκ Λαυρίου εν ώρα 13¹⁶. Οι καιροί αλλάζουν, αναπόφευκτα θα αλλάξουν και οι διασταυρώσεις…

® μη σταθμός Ι.

® μη σταθμός ΙΙ.

® ο ναός της Αγίας Άννας.

® η Αθήνα που θα θέλαμε.

Περνώντας μετά από μερικές μέρες από το ίδιο σημείο, διαπίστωσα ότι όλοι οι λάκκοι είχαν πληρωθεί με τσιμέντο· η (εκτός εκδρομικής αρίθμησης) φωτογράφηση της 22.04.2017 ήταν μια φωτογράφηση κυριολεκτικά της τύχης. Αντίθετα, η αναχώρησή μου, μαζί με ένα φίλο, που υπογράφει τα βίντεό στο YouTube ως G Traveller, κατά το πρωί της 4^ης Μαΐου θα αποτελούσε την έναρξη της καθόλου τυχαίας 36^ης εκδρομής στο Λαύριο. H κίνηση στη Λαυρίου ήταν απειροελάχιστη, επιτρέποντάς μας να παρκάρουμε έξω από το σταθμό του Λαυρίου λίγο μετά τις 11⁰⁰.

® κάποιοι εκπλήρωσαν το σιδηροδρομικό τους καθήκον.

® πινακίδα άνευ επιγραφής στο εστιατόριο.

® σταθμός χωρίς τρένο

® υπνωτήριο έλξεως aka ψαροταβέρνα

® λανθάνων σιδηρόδρομος χωρίς ελπίδα αφύπνισης.

Η πρώτη απογείωση της ημέρας είναι προ των πυλών: αφού τραβήξω μερικές φωτογραφίες, οδηγώ το ελικοπτεράκι πάνω από τα πρώτα 500m της γραμμής, από το υπνωτήριο έλξεως μέχρι το γήπεδο του Λαυρίου.

® παραδόξως, όχι parking.

® πρωί στο Λαύριο.

® ας υποκριθούμε το σιδηρόδρομο…

Η προσγείωση δεν αργεί και εμείς ξεκινάμε για το πάρκινγκ που βρίσκεται πίσω από το γήπεδο· ήρθε η ώρα να το αξιοποιήσω ως ελικοδρόμιο! Η δεύτερη απογείωση θα καλύψει το επόμενο μισό χιλιόμετρο μέχρι τις γέφυρες της Γαλλικής Εταιρείας και η πτήση θα εκτελεστεί απρόσκοπτα σε σταθερό ύψος 50m. Το επόμενο σημείο απογείωσης έχει οριστεί απέναντι σχεδόν από την πύλη του Τεχνολογικού & Πολιτιστικού Πάρκου Λαυρίου, με σκοπό να καλυφθεί το τμήμα από τις γέφυρες της Γαλλικής Εταιρείας ως τη γέφυρα του Θορικού. Πέραν της πτήσης, που διεξάγεται χωρίς προβλήματα, τραβώ και μερικές εναέριες φωτογραφίες.

® οι γέφυρες της Γαλλικής Εταιρείας περιβάλλονται από μια παχιά στρώση μπάζων.

® γραμμή πάνω από το δρόμο.

Έχει έρθει η ώρα για μια μη σιδηροδρομικού ενδιαφέροντος πτήση πάνω από το αρχαίο θέατρο του Θορικού, το οποίο παραμένει αφύλακτο και προσπελάσιμο από τον οποιονδήποτε. Η πτήση εκεί μας απασχολεί για περίπου 15’ και σύντομα επανερχόμαστε στη σιδηροδρομική ροή του προγράμματός μας, με σκοπό την κάλυψη του τμήματος από τη γέφυρα του Θορικού ως την ανισόπεδη διασταύρωση της γραμμής με το δρόμο, που «οριοθετεί» τα σύνορα μεταξύ Θορικού και Σπηλιαζέζας. Ούτε αυτή τη φορά χάνω την ευκαιρία για δύο φωτογραφίες.

® η γραμμή διαγράφει μια αριστερή καμπύλη, με φόντο το αρχαίο θέατρο και το φυλάκειο του Βελατουρίου.

® μικρή γέφυρα μετά το όρυγμα, που παραδόξως διατηρείται στη θέση της.

Τόσο το επίχωμα όσο και το προηγούμενό του όρυγμα διατηρούνται στην ίδια κατάσταση, όπως τα άφησα πίσω μου πριν 8 χρόνια. Σε επίσης παρόμοια κατάσταση με την προηγούμενη επίσκεψή μου εκεί θα βρω και το φυλάκειο του Βελατουρίου.

® επίχωμα.

® όρυγμα.

® αποξηλωμένη γραμμή με φόντο την καμινάδα.

® φυλάκειο από ψηλά.

® φυλακείο από μπροστά· η διάσταση του βάθους έχει χαθεί.

® στρωτηρόδρομος.

® γραμμή από Λαύριο.

® κάτω από έναν καυτό ήλιο.

Η εκτέλεση των πτήσεων τηρείται μέχρι κεραίας και εμείς πλέον κινούμαστε προς την κατεύθυνση της γέφυρας της Σπηλιαζέζας, με σκοπό την εκτέλεση της τελευταίας πτήσης της ημέρας. Εδώ, η ύπαρξη των γραμμών υψηλής και υπερυψηλής τάσης με αναγκάζει να ορίσω ύψος 100m πάνω από το έδαφος· τα 50m θα ήταν …

® … καταστροφικά λίγα.

Η προσγείωση πραγματοποιείται με ασφάλεια και εμείς προχωρούμε προς τη γέφυρα για μερικά ενάρια πλάνα ακόμα, αλλά πρωτίστως για ορισμένα ενδιαφέροντα επίγεια.

® γραμμή αποκαλυπτόμενη μετά τη γέφυρα της Σπηλιαζέζας.

® άνοιξη.

® σιδηροτροχιά υπό κάμψη.

® το τζάκι της εβδομάδας.

® γραμμή αιωρουμένη.

® Bochum 6.1884 Πελοπόννησος

® από ψηλά.

® από απέναντι.

® από Λαύριο.

® με φόντο τις γραμμές μεταφοράς.

® γραμμή ημιελεύθερη.

® προς Αγίους Αναργύρους.

® άνοιξη χωρίς βάθος πεδίου.

® γραμμή χωρίς βάθος πεδίου.

® γέφυρα χωρίς προοπτική.

Μαζί με την τελευταία φωτογραφία, τραβώ και μερικά εν κινήσει πλάνα, ώστε να συμπληρώσω το τελευταίο λεπτό του βίντεο (#15), το οποίο αθροιστικώς καλύπτει τα πρώτα περίπου 6km της γραμμής.

Η επόμενη επίσκεψή μας πραγματοποιείται στο Χάος και η εκδρομή πρόκειται να ολοκληρωθεί στο λιμάνι του Θορικού. Δυστυχώς, οι ριπές του απογευματινού αέρα δε μου επιτρέπουν μια απογευματινή πτήση πάνω από το σήμα κατατεθέν της γραμμής του Λαυρίου, επομένως τοποθετώ το ελικοπτεράκι στη βαλίτσα του και κρεμώ την κάμερα στο λαιμό μου.

® γραμμή κυματίζουσα προς Αγίους Αναργύρους.

® γραμμή κυματίζουσα από Λαύριο.

® σε ένα κίτρινο χαλί.

® σταθμός ετοιμόρροπος.

® σκιές.

® οριζόντια και κατακόρυφα. Χμμμ… αξίζει να δοκιμάσω μια πτήση κάτω από το γεφυράκι;

® deep blue

® σταθμός με μαρτυρικό φόντο.

® τα ακρόβαθρα είναι επίσης ετοιμόρροπα.

® τοπίο λαυρεωτικό και εξόχως μη πλαστικό.

® βαστώντας ακόμα…

® Bochum 6.1884 Πελοπόννησος

® περιμένοντας το επόμενο τρένο.

® και όμως, δεν είχα προσέξει ότι στο από Λαύριο βάθρο υπάρχει μια μεταλλική σκάλα, αγνώστου προελεύσεως και αγνώστου ημερομηνίας τοποθετήσεως.

Η ώρα είναι κιόλας 16³⁰· βρισκόμαστε σε συνεχή επιφυλακή επί 5 ώρες συναπτές, όμως έχει έρθει η ώρα της επιστροφής. Η σαββατιάτικη κίνηση είναι ελάχιστη, επιτρέποντας να φτάσουμε χωρίς καθυστέρηση στην Αθήνα. Η 36^η εκδρομή στο Λαύριο ολοκληρώνεται με συγκομιδή 50 φωτογραφιών, οι οποίες ανεβάζουν τη φωτογραφική συνεισφορά της Εκδρομής στο Λαύριο σε 1’801 φωτογραφίες, οι οποίες αποτελούν ποσοστό 15.9% επί της συνολικής διαθεσιμότητας του ιστοτόπου.

Lavrio_XXΧVII

Καθώς το έτος 2017 όδευε προς τη λήξη του, είχα στο μυαλό μου μια νυχτερινή εξόρμηση προς την Κάντζα, την Κερατέα και το Θορικό. Ναι μεν είχα επισκεφτεί την Κάντζα εν τω μέσω της νυκτός της 17.02.2016, όμως εκείνη η απόπειρα είχε «καεί» λόγω της περιορισμένης αυτονομίας του UPS με προβολείς αλογόνου. Στο μεταξύ, ο νυχτερινός μου εξοπλισμός είχε εμπλουτιστεί με προβολείς LED και με άφθονου μήκους καλώδια, με αποτέλεσμα τα περίπου 85m μεταξύ του (περιφραγμένου) parking του παλιού εργοστασίου οινοποιίας να μην αποτελούν αδιάβατο κώλυμα.

Μαζί με δύο φίλους, το παγωμένο βράδυ της 6^ης Δεκεμβρίου 2017 αναχωρήσαμε για τα Μεσόγεια λίγο πριν τις 19⁰⁰. Η Σελήνη επρόκειτο να ανατείλει στις 20²⁰, ώστε να έχει ανέλθει αρκούντως ψηλά όταν θα απλώνουμε καλώδιο επί της γέφυρας του Θορικού· ή, τουλάχιστον, αυτό φανταζόμουν.

Αφού η «λεωφόρος» Λεονταρίου στένεψε επικίνδυνα και εμείς στρίψαμε αριστερά, απέμεναν μερικά δευτερόλεπτα μέχρι να δούμε τα ψηλά δέντρα που σκεπάζουν το πέτρινο ερείπιο. Παρκάρουμε δίπλα από ένα άλλο άδειο αυτοκίνητο και χωρίς χρονοτριβή αρχίζουμε να ξετυλίγουμε τις κουλούρες και να ενώνουμε τα φις, έχοντας συνδέσει τη μια άκρη των καλωδίων σε ένα inverter που τροφοδοτείται από τη μπαταρία του αυτοκινήτου. Αναλογιζόμενοι ότι η θέα τριών ανθρώπων στο σκοτάδι με μια βαλίτσα (η οποία δεν περιείχε παρά μόνο καλώδια) θα μπορούσε να προκαλέσει μια όχι και τόσο αδικαιολόγητη επίσκεψη της Αστυνομίας, φέρναμε τον πολιτισμό όλο και πιο κοντά στο σταθμό της Κάντζας. Άραγε… είχε προλάβει να ηλεκτροδοτηθεί αυτός ο σταθμός ή ο τελευταίος σταθμάρχης μεταξύ άλλων παρέδωσε και λάμπες ασετυλίνης; Ποιος ξέρει…

Οι πρώτοι προβολείς ενεργοποιούνται και βρίσκομαι μπρος σε μια από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις που μου επεφύλασσε η Εκδρομή στο Λαύριο, ίσως τη μεγαλύτερη μετά τη μετακόμιση του Θορικού: η τρύπα του νότιου τοίχου του σταθμού έχει χτιστεί, και μάλιστα σύμφωνα με τα νεοελληνικά πρότυπα αισθητικής, δηλαδή με τσιμεντόλιθους. Ο ίδιος τοίχος υποστηρίζεται από μια ξύλινη κατασκευή.

® το σήμα κατατεθέν της Κάντζας δεν υπάρχει πια.

® πίσω από τα δέντρα.

® με εσωτερικό φωτισμό.

® από μπροστά.

® στα ενδότερα.

® αν είχα επιδεξιότητα στο να πετάω… λάσο, θα κρεμούσα ένα καλώδιο από το ξύλινο στέγαστρο, ώστε να φωτίσω την πρόσοψη του σταθμού.

® το τρένο του Λαυρίου επιμένει πεισματικά.

Όπως πάντα, το χρονοδιάγραμμα των νυχτερινών λήψεων έχει πάει από ώρα περίπατο και ήδη η Σελήνη μας φωτίζει, όμως τα φώτα του δρόμου και τα δέντρα δε μας επιτρέπουν να πραγματοποιήσουμε λήψεις υπό το σεληνόφως. Έτσι, αρχίζουμε να συλλέγουμε ξανά τα καλώδια, πολλά εκ των οποίων είναι μούσκεμα από την υγρασία της περιοχής. Λίγο πριν αναχωρήσουμε, επισημαίνουμε μια μάλλον ενδιαφέρουσα λήψη του σταθμού, χαμένου μέσα στο έρημο οικόπεδό του.

® σταθμός χαμένος.

Η ώρα είναι περίπου 21⁰⁰ όταν αφήνουμε πίσω μας τον αναστηλωθέντα (ας πούμε…) σταθμό με πορεία προς το νότο· ήδη έχω στο μυαλό μου μια επιπλέον ημερήσια επίσκεψη εδώ το προσεχές Σάββατο. Οι δρόμοι είναι άδειοι και μετά από διαδρομή περίπου 25’ προσγειωνόμαστε στη μαρίνα του Θορικού, μιας και αποφασίσαμε να αφήσουμε την Κερατέα για μια επόμενη επίσκεψη. Το Θορικό αντενδείκνυται για στρώση και άρση καλωδίων, όμως ο φωτισμός του παρακείμενου δρόμου είναι υπεραρκετός για το σταθμό.

® γραμμή προς Αθήνα.

® σταθμός σιδηροδρομικός και σταθμός ατμοηλεκτρικός που με κάποιον μοναδικό για μένα τρόπο συνδέονται μέσω του έτους 2005.

® τοίχοι ετοιμόρροποι.

® η μικρή γέφυρα.

® Θορικό υπό το σεληνόφως.

® η γραμμή του Λαυρίου.

® μόλις πρόσεξα ότι το ανατολικό μέρος του ακροβάθρου αυτής της γέφυρας είναι κεκλιμμένο.

® επιστρέφοντας· η βλάστηση έχει το ιδανικό ύψος.

® αν υπήρχε πρόσβαση στην παλιά οδική χάραξη, η τοποθέτηση προβολέων για το σταθμό θα ήταν πανεύκολη.

® σε πείσμα όλων!

® κοιτώντας πίσω.

® εδώ και 15 χρόνια σχεδιάζω την κάτωθεν διέλευση της γέφυρας, αλλά ποτέ δεν έχω εκτελέσει το σχέδιο αυτό.

® χωρίς ανάπτυξη.

® μετά τη γέφυρα.

Έχει έρθει η ώρα να στρέψουμε τους προβολείς προς τη γέφυρα, αν και η αδυναμία πρόσβασης προς τη νοτιοανατολική πλευρά της γνωρίζω ότι δε θα μας επιτρέψει το βέλτιστο φωτισμό της.

® dial H for ήττα.

® ανεπαίσθητος κυματισμός.

® σκιές.

® αντιθέσεις.

® κάπως έτσι θα φώτιζαν τη γέφυρα οι προβολείς κάποιου De Dietrich πριν από 60 έτη συναπτά.

® προσπαθώ να κάνω διάφορα φωτιστικά κόλπα, αλλά στο τέλος καταλήγω σε φωτιστικές ανορθογραφίες.

® ανεπαίσθητη γέφυρα.

® Bochum 9.1884 Πελοπόννησος.

® ωπλισμένος στρωτήρας (χάριν σιδηροδρόμου) αντί ωπλισμένου σκυροδέματος (χάριν Proastiakos).

Η ώρα είναι περίπου 23¹⁵ και η θερμοκρασία του περιβάλλοντος αγγίζει τους 2°C· για καλή μας τύχη δε φυσούσε άνεμος, ειδάλλως θα έπρεπε να κηρύξουμε άτακτη υποχώρηση λόγω επικείμενης πνευμονίας. Ο δρόμος της επιστροφής είναι πιο άδειος από το δρόμο της μετάβασης και σύντομα το κλεινόν άστυ απλώνεται μπροστά μας. Όμως, η 37^η εκδρομή στο Λαύριο δεν είχε αποπερατωθεί… το δεύτερο μέρος της επρόκειτο να λάβει χώρα στις 9 Δεκεμβρίου 2017, ακριβώς 7 χρόνια από την τελευταία ημέρα λειτουργίας της γραμμής της Τρίπολης και την τελευταία μου φωτογράφηση σε αυτή ως λειτουργική. Δεν επρόκειτο να ασχοληθώ με άλλο σταθμό παρά μόνο με την Κάντζα, ώστε να μη χρειαστεί να πάρω μαζί μου κάτι περισσότερο από ένα φιλμ 36 εκθέσεων, ληγμένου από την εποχή του …λίθου, αλλά τουλάχιστον συντηρημένου σε ψυγείο. Η πορεία μου θα είναι η γνωστή: με το μετρό ως τη Δουκίσσης Πλακεντίας και με κάποιο desiro ως την «Κάντζα».

Ο ήλιος έχει ανατείλλει για τα καλά πάνω από τα Μεσόγεια, ο ουρανός είναι ασυννέφιαστος, ο άνεμος είναι σχεδόν ανύπαρκτος κι εγώ βαδίζω επί του πεζοδρομίου, διαγράφοντας ένα (σχεδόν) τεταρτοκύκλιο παράλληλα προς την οδό Παπαγγελάκη. Κοντά στη διασταύρωση της Παπαγγελάκη με τη Λεονταρίου, όπου υπάρχει και μια στάση, βρίσκω ένα άνοιγμα και περνάω μέσα από το συρματόπλεγμα. Η πρωϊνή ζωτικότητα της περιοχής είναι αξιοσημείωτη.

® το κοπάδι και …

® … ο αντικοινωνικός.

Πλησιάζω το σταθμό και αρχίζω να τον περικυκλώνω.

® σταθμός χωρίς φυσικό αέριο.

® εδώ και 15 έτη φοβάμαι ότι η κατάρρευση του σταθμού είναι θέμα λίγου χρόνου, όμως η Κάντζα καταφέρνει να με διαψεύδει.

® η παλιά περίφραξη έχει ξηλωθεί.

® ας ελπίσουμε ότι τα μαδέρια δε θα μετατραπούν σε καυσόξυλα.

® απαγορεύεται η είσοδος.

® σταθμός σκιασμένος.

® σταθμός υποβασταζόμενος.

® δηλαδή, οι υπόλοιποι τοίχοι…

® … είναι σε άριστη κατάσταση;

® κι άλλα καυσόξυλα.

® τώρα μπορούμε να κοιμόμαστε ήσυχοι.

® ο βόρειος τοίχος μετατρέπεται αργά και σταθερά σε ένα σωρό από πέτρες.

® απώλειες.

® πρωί στην Κάντζα.

® ίχνη στρωτήρων, που όμως δεν είναι εντελώς ευθυγραμμισμένοι με το σταθμό. Αυτούς τους στρωτήρες τους είχα δει για τελευταία φορά το 2004· μήπως κάτω από τα χώματα νοτίως του σταθμού να υπάρχουν ακόμα σιδηροτροχιές;

® δεν αξίζει ούτε για καυσόξυλα…

® σταθμός και ράφι εν διαστάσει.

® φως στην άκρη του τούνελ.

® ώρα να φεύγω.

Ο σταθμός μένει πίσω μου. Ναι μεν ο νότιος τοίχος του καλύφθηκε, όμως μπορεί ακόμα να «αξιοποιείται» ως μαντρί… Εγώ δεν έχω παρά να επιστρέψω στην «Κάντζα» και να περιμένω το επόμενο Desiro, ώστε να επιστρέψω στην Αθήνα και η 37^η εκδρομή στο Λαύριο να οδηγηθεί προς τη λήξη της. Με 52 νέες φωτογραφίες, πλέον η Εκδρομή στο Λαύριο προσφέρει 1,853 φωτογραφίες, οι οποίες αποτελούν το 14.71% της φωτογραφικής διαθεσιμότητας του ιστοτόπου. Σχεδόν 1 ανά 7 φωτογραφίες μου έχει ως αντικείμενο τη γραμμή του Λαυρίου· καθόλου άσχημα για μια γραμμή της οποίας «η χάραξή είναι πλέον δυσδιάκριτη, ειδικά μέσα στις πόλεις», όπως αφελώς έγραφα πριν από ακριβώς 15 χρόνια!

Αφού ο χειμώνας πέρασε χωρίς καμία σημαντική χιονόπτωση και με την παλιά γραμμή μεταξύ Τιθορέας και Λιανοκλαδίου να περνά στην ιστορία, είχε έρθει η ώρα για μια ακόμα επίσκεψή μου στα Μεσόγεια και δη νυχτερινή επίσκεψη! Το σχέδιο ενέργειας της 16^ης Μαρτίου 2018 προέβλεπε επίσκεψη σε Κερατέα και Δασκαλειό, αλλά δεν επρόκειτο να εκτελεστεί…

Ο ουρανός είχε σκοτεινιάσει αρκετά, αλλά όχι εντελώς, όταν το αυτοκίνητο σταματούσε πάνω στην 1^η γραμμή, με το σκοτεινό σταθμό να φωτίζεται από μια λάμπα του δρόμου προς το νεκροταφείο. Η φωτεινότητα της λάμπας είναι αρκετή για να απλώσουμε τα καλώδια, αλλά ακρούντως χαμηλή ώστε ο σταθμός να μη μπορεί να φωτιστεί από τη λάμπα αυτή. Για καλή μας τύχη, λίγο μετά την άφιξή μας, φτάνει ο ένοικος του παρακείμενου σπιτιού, ο οποίος δέχεται να μας δώσει ρεύμα, απαλλάσσοντάς μας από την ανάγκη χρήσης του inverter. Το άπλωμα των καλωδίων, η ανάρτηση μιας λάμπας πάνω από τη μπροστινή πόρτα του σταθμού και η τοποθέτηση μιας λάμπας εντός του σταθμού, διαρκούν περίπου 45’, χωρίς κάποιο απρόοπτο. Αφού ολοκληρωθούν επιτυχώς οι …δοκιμές ηλεκτροκίνησης, οι προβολείς σβήνουν, αφήνοντας το σταθμό στο σκοτάδι.

® το τρένο δε θα περάσει.

® η πόρτα δε θα ανοίξει.

® τα φώτα δε θα ανάψουν.

® οι επιβάτες δε θα περιμένουν.

Έχει έρθει η ώρα για να φωτιστεί ο σταθμός!

® πιθανώς, κάπως έτσι να φωτιζόταν ο σταθμός πριν 65 χρόνια.

® το ΛΑ37 αναχωρώσε στις 21¹⁶.

® εν τω σταθμώ τούτω υπάρχει μόνον ο σταθμάρχης.

® φώτα.

® εγκατάλειψη χωρίς τέλος…

® ακόμα αναρωτιέμαι αν θα είχε ενδιαφέρον να τοποθετήσω μια επιπλέον λάμπα πάνω από την πόρτα του ανατολικού τοίχου του σταθμού.

® πόσο θα στοίχιζε ένας στοιχειώδης ευπρεπισμός του σταθμού και ο ηλεκτροφωτισμός του;

® σβήνω δύο προβολείς και το αποτέλεσμα μου φαίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρον!

® περισσότερο φως και περισσότερο σκοτάδι.

® σπασμένη πόρτα.

® ζούγκλα.

Έχει έρθει η ώρα να μπω στα ενδότερα.

® ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις.

® αλυσοδεμένη πόρτα.

® και στο βάθος, σκοτάδι.

® σβήνω τις εσωτερικές λάμπες και σημαδεύω το διαλυμένο ταβάνι, με τα κάγκελα της πόρτας να το σκιάζουν.

® σβήνω όλα τα φώτα και μένει να με φωτίζει μόνο ο φακός ενός κινητού τηλεφώνου απ΄ έξω.

Λίγο πριν τις 20⁴⁵ η άρση των καλωδίων έχει ολοκληρωθεί κι εμείς ξεκινούμε για το Δασκαλειό. Ο δρόμος ως εκεί είναι εντελώς άδειος, όμως δεν ισχύει το ίδιο και για το σταθμό… Εκεί κοντά, μερικές ύποπτες φάτσες γύρω από ένα σαράβαλο συλλέγουν τα απορρίμματα από τους παρακείμενους κάδους και σίγουρα δεν είναι η καλύτερη ώρα για να απλώσουμε καλώδια… Αποχωρούμε, λοιπόν, διακριτικά και η διαδρομή της επιστροφής προς την Αθήνα ξεκινά, ολοκληρώνοντας το 1^ο μέρος αυτής της εκδρομής. Το απόγευμα της επόμενης ημέρας θα με έβρισκε στο Α5 καθ’ οδόν για το Γέρακα. Η Μεσογείων ήταν άδεια, όπως αναμενόταν ένεκα Σαββάτου, και γρήγορα αποβιβάζομαι κοντά στο «πασάγιο» της Μαραθώνος. Αρχίζω να περπατώ προς το σταθμό· η νησίδα της οδού Θεσσαλονίκης είναι γεμάτη χορτάρια, όμως ξέρω που να πάω να ψάξω.

® ίχνος.

® η ανακατασκευή του σταθμού εκτελείται εντατικά εδώ και 14 χρόνια.

® εδώ τα παράθυρα δεν είναι θολωτά.

® μπαλώματα.

® το εσωτερικό του σταθμού.

Δεν αργώ να αφήσω πίσω μου το Γέρακα και να πάω στη στάση του Τιμίου Σταυρού. Το 308 δεν αργεί να περάσει και να προσεγγίσει τη μισόκλειστη λόγω έργων αποχέτευσης Παιανία. Εγώ αποβιβάζομαι στην οδική έξοδο της πόλης και αρχίζω να περπατώ προς τη σιδηροδρομική είσοδό της. Τα ανοιξιάτικα χορτάρια έχουν κατακλύσει τα πάντα και μόνο μετά από αρκετό περπάτημα βρίσκω σιδηροδρομικά απομεινάρια.

® ανατολική σιδηροτροχιά.

® προς Αγίους Αναργύρους.

® γραμμή επιχωματισμένη.

® οργιαστική βλάστηση.

® χιλιομετρικός πάσαλος.

® γραμμή τσιμενταρισμένη.

® εν είδει συνόρου.

® το τμήμα μεταξύ Καρελά και Παιανίας διατηρείται σε αρκούντως αξιοπρεπή κατάσταση.

Επιστρέφω στο σταθμό.

® ο κύκλος της ζωής στην Παιανία…

® γραμμή παραχωμένη.

® γέφυρα μπαζωμένη.

® μέρες του ’95.

® σταθμός πολύχρωμος.

® ο σταθμός είναι σήμερα ανοιχτός και φιλοξενεί ένα σεμινάριο κεραμεικής.

® απόγευμα.

® ο σιδηρόδρομος είναι αποδεκτός μόνο κλειστός.

Ας περπατήσω λίγο προς Αθήνα…

® τσιμέντο προς Κάντζα.

® πρόβολοι.

® γραμμή χορταριασμένη.

® καίτοι εμφανέστατες και εύκολα προσβάσιμες, οι σιδηροτροχιές της εξόδου της Παιανίας διατηρούνται στη θέση τους.

® ρυτίδες.

® ανοιξιάτικη βλάστηση.

® χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία, αναρριχώμαι στο επίχωμα.

® γραμμή αιωρουμένη.

® πλάγια όψη.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

® χρώματα.

® τα χορτάρια δεν είναι πατημένα…

® χωματουργικές απώλειες.

® ακροβαθρικές απώλειες.

® αποκοπή.

® κάτι μου λέει ότι η αποκατάσταση της ασφάλτου θα θάψει επ’ αόριστον τις σιδηροτροχιές…

Επιστρέφω αργά προς τη στάση «Αττικής», για να περιμένω άλλη μια φορά το 308. Κάποτε, το 308 κυκλοφορούσε με αρθρωτό λεωφορειό, ενώ τώρα κυκλοφορεί με λεωφορείο φυσικού αερίου, την ίδια στιγμή που ένα ταπεινό κινητό τηλέφωνο μου επιτρέπει να γνωρίζω με ακρίβεια λεπτού την άφιξη του επομένου δρομολογίου. Όλα εξελίσσονται, με εξαίρεση το σιδηρόδρομο που δεν εξελίσσει παρά μόνο τα τσιμέντα του…

Η ώρα είναι περίπου 18³⁰ και μένουν λίγες ημέρες ως την εαρινή ισημερία. Η κίνηση επί της Λαυρίου είναι ελάχιστη, εντούτοις απαιτούνται περίπου 27’ ως το Νομισματοκοπείο… Η 38^η εκδρομή στο Λαύριο, με σχετικά φτωχή συγκομιδή 57 φωτογραφιών, βαίνει προς το τέλος της και η Εκδρομή στο Λαύριο απαριθμεί πλέον 1’910 φωτογραφίες και περιμένει την επόμενη εκτέλεσή της!

Lavrio_XXΧIX

Η νοτιοανατολική Αττική φημίζεται όχι μόνο για τους έντονους ανέμους της, αλλά και για το πόσο εύκολα διαψεύδει τις μετεωρολογικές προβλέψεις… Είναι δύσκολος, λοιπόν, ο συνδυασμός άπνοιας και σαββατοκύριακου …

Το πρωί της 23^ης Ιουνίου 2018 με βρήκε καθ’ οδόν προς τα Μεσόγεια, με σκοπό να καλύψω εναερίως το τμήμα Σπηλιαζέζα – Δασκαλειό, μήκους περίπου 4.7km. Αν και ξεκίνησα με …μεγάλες προσδοκίες, έμελλε αυτές να ψαλιδιστούν εν τη γενέσει τους. Καθώς τοποθετούσα την πρώτη μπαταρία στο drone, ακριβώς απέναντι από τη γέφυρα της Σπηλιαζέζας, η ένδειξη της χωρητικότητάς της ήταν μόλις 56%! Διαπίστωσα, λοιπόν, στην πράξη ότι οι μπαταρίες του drone πρέπει να φορτίζονται ακριβώς πριν την απογείωση κι όχι να μένουν φορτισμένες για πολλές ημέρες.

® γέφυρα από ψηλά.

® Χ.Σ. 6+195 Λ.Α.Αν.

Αφού το πρόγραμμα των πτήσεων ακυρώθηκε κακήν κακώς, δεν είχα άλλη επιλογή από το να πάρω το δρόμο της επιστροφής. Σκέφτηκα, λοιπόν, να επισκεφτώ εναερίως δύο ακόμα σταθμούς της γραμμής του Λαυρίου και συγκεκριμένα την Κερατέα και το Κορωπί. Ο δρόμος ήταν άδειος και η κίνηση εντός της Κερατέας ήταν μηδενική, επομένως χωρίς χρονοτριβή και δυσκολία πραγματοποίηση τη δεύτερη απογείωση της ημέρας.

® Κερατέα άνωθεν.

® σκεπή υπό κατάρρευση.

® υπαίθριο parking.

® από ψηλά διακρίνεται η καμπύλη αλλά όχι η κλίση.

® γραμμή περιφραγμένη.

® γραμμή από Λαύριο.

® η έξοδος της Κερατέας ακολουθείται από τη γέφυρα του Χ.Σ. 17+705, μήκους 5.50m.

® κατάντημα.

® κατάπτωση.

® μετακόμιση.

® σε λίγα λεπτά και από την 1^η γραμμή.

Το Μαρκόπουλο έχει φωτογραφηθεί εναερίως, επομένως επόμενος σταθμός μου είναι το Κορωπί. Δε δυσκολεύομαι να βρω σημείο απογείωσης, ενώ σύντομα διαπιστώνω ότι η πρόσβαση στο εσωτερικό του σταθμού είναι ανεμπόδιστη.

® η Εκδρομή στο Λαύριο αποτελεί καταγραφή της εξέλιξης της δόμησης του Κορωπίου ανατολικά της γραμμής.

® η διαπλάτυνση της νησίδας μαρτυρά την ύπαρξη παρακαμπτηρίου γραμμής.

® σύμφωνα με τις αεροφωτογραφίες του 1945, ο σταθμός του Κορωπίου βρισκόταν αρκετά μακρυά από την πόλη.

® γραμμή από Λαύριο.

® Κορωπί άνωθεν.

® Κορωπί εκ των έσω.

® με εκπλήσσει το ότι δεν έχει εμφανιστεί ακόμα κάποιος επίδοξος μνηστήρας για αυτό το κτήριο.

® παραδόξως, το Κορωπί κι η Παιανία διέθεταν μεγαλύτερο σταθμό από το Λαύριο.

® κατά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας των Σιδηροδρόμων Αττικής, το Κορωπί συχνά επιτύγχανε μεγαλύτερες εισπράξεις εξ εμπορευμάτων από την Κηφισιά.

Αφού επέστρεψα στην Αθήνα, έπρεπε να περιμένω πότε θα συμπέσουν οι …πλανήτες, ήτοι η άπνοια και το σαββατοκύριακο. Η αναμονή θα διαρκούσε σχεδόν 5 μήνες, οπότε και όλα τα μετεωρολογικά sites έδιναν άπνοια για το πρωί της 25^ης Νοεμβρίου, με αποτέλεσμα μετά από αρκετά χρόνια να ορίσω πρωινό λαυρεωτικό εγερτήριο. Η ώρα ήταν 8¹⁵ όταν το αυτοκίνητο επιβράδυνε κι εισερχόταν στον επαρχιακό δρόμο που κάποτε θα εξυπηρετούσε τη στάση «Κονάκια». Η άπνοια είναι εντυπωσιακή κι εγώ ετοιμάζομαι για μερικά εναέρια πλάνα πάνω από τη γέφυρα.

® παρόλο που το τμήμα αυτό είναι εύκολα βατό, οι σιδηροτροχιές παραμένουν στη θέση τους.

® χαμηλές πτήσεις.

® ισόπεδη διάβαση.

® κομμένη σιδηροτροχιά.

® σκουριά επί σκωρίων.

® γραμμή από Λαύριο.

® διακεκαυμένη ζώνη.

® πέτρες και θάμνοι.

® πρωινή υγρασία 99%.

® πόζα με ήλιο!

Επιλέγω ένα λόφο πάνω από τη θέση Ρουμούντι, ο οποίος θα μου επιτρέψει άπλετη οπτική επαφή. Ωστόσο, οι ασύρματες ζεύξεις δεν υπακούν σε κανόνες, με αποτέλεσμα η πτήση από τη γέφυρα της Σπηλιαζέζας προς βορράν να πραγματοποιείται με δυσκολία, μιας κι το σήμα της εικόνας συνεχώς διακόπτεται. Ευτυχώς, το σήμα των χειρισμών λειτουργεί άρτια κι έτσι το βίντεο λαμβάνεται απρόσκοπτα. Ο ήλιος παίζει κρυφτό με τα σύννεφα, ωστόσο ο αέρας δεν έχει εμφανιστεί ακόμα, επιτρέποντάς μου να πετύχω ταχύτητες άνω των 55km/h. Το drone προσγειώνεται χωρίς καμία δυσκολία κι εμείς επιστρέφουμε, με επόμενο προορισμό τη γέφυρα του Χ.Σ. 9+380, μήκους 2.50m. Μέχρι τότε, ο ουρανός έχει συννεφιάσει τελείως, αλλά τώρα η ζεύξη είναι απροβλημάτιστη× ενώ το drone απέχει περίπου 2km προς νότον, το σήμα της εικόνας δεν παρουσιάζει την παραμικρή παρεμβολή κι εγώ τραβώ ένα μονοπλάνο μήκους περίπου 3.1km. Το υπόλοιπο της μπαταρίας το αφιερώνω σε μερικές χαμηλές πτήσεις της γέφυρας και του επερχόμενου ορύγματος, το οποίο κατά την πεζοπορία της 28^ης Μαρτίου 2009 ήταν πλήρες γραμμής, όμως σήμερα έχει μετατραπεί σε στρωτηρόδρομο.

® λοξή γέφυρα.

® γραμμή από Λαύριο.

® καθ’ ύψος.

® I heard voices.

® βελανίδια.

Ο σταθμός του Δασκαλειού έχει από ετών απωλέσει το γερανό της ύδρευσης× μόνο το στεγασμένο πηγάδι έχει μείνει για να τον θυμίζει. Επίσης, ο χώρος του σταθμού έχει κατά το ήμισυ περιφραχθεί με συρματόπλεγμα, ωστόσο το εσωτερικό του παραμένει σε κακή κατάσταση.

® σιδηροτροχιές με πολλαπλό ρόλο.

® χαίρε βάθος αμέτρητον.

® περίφραξη.

® αυτή η συμμετρία ελπίζω να με διευκολύνει …

® συννεφιά και ήλιος.

Έχει μείνει μια μικρή εκκρεμότητα λίγο νοτιότερα, εκεί που το κλειδουχείο της βιομηχανικής παρακαμπτηρίου εξασφάλιζε τη σύνδεσή της με την κύρια γραμμή.

® υπό κατάρρευση.

® ίχνος στρωτήρα.

® rotate.

® παραμορφωμένες γραμμές.

® ποιον ακριβώς ενοχλούσαν οι σιδηροτροχιές;

® συστολή.

® δια της κυρίας.

® με φόντο τα καλάμια.

® αναρωτιέμαι αν το κλειδί προς Διψέλιζα υπήρχε μέχρι τη διακοπή της λειτουργίας της γραμμής.

® κλειδουχείο άνωθεν.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

Η ώρα είναι περίπου 12⁰⁰ κι η 40^η εκδρομή στο Λαύριο οδεύει προς το λήξη της, καθώς το αυτοκίνητο διασχίζει τα άδεια Μεσόγεια με προορισμό την Αθήνα. Ο φωτογραφικός απολογισμός των δύο τελευταίων εκδρομών ανέρχεται σε 54 νέες φωτογραφίες κι ένα βίντεο (#58) που καλύπτει τα 4.7km μεταξύ Σπηλιαζέζας και Δασκαλειού. Πλέον, η Εκδρομή στο Λαύριο περιλαμβάνει 1’964 φωτογραφίες, οι οποίες αποτελούν το 14.3% επί της φωτογραφικής διαθεσιμότητας του site.

Lavrio_XXΧΧΙ

Αν και κατάφερα να αξιοποιήσω τα χιόνια της Φθιώτιδας για να καταγράψω τις τελευταίες ημέρες λειτουργίας της παλιάς γραμμής μεταξύ Λιανοκλαδίου και Δομοκού, δε συνέβη το ίδιο με τα χιόνια της Πελοποννήσου, τα οποία δεν κάλυψαν επαρκώς τα τοπία της γραμμής της Τρίπολης. Ωστόσο, η νύχτα της 7^ης προς 8^η Ιανουαρίου 2019 αποδείχτηκε αρκούντως παραγωγική από άποψης χιονοπτώσεων για τα Μεσόγεια κι εγώ δεν έχασα την ευκαιρία!

Καθώς η κυλιόμενη σκάλα με οδηγούσε προς την αποβάθρα της Δουκίσσης Πλακεντίας, έβλεπα τον ουρανό να ξαστερώνει και σκεφτόμουν ότι έπρεπε ίσως να έχω ξεκινήσει από νωρίτερα… Ο κόσμος συνωστίζεται επί της αποβάθρας, όμως το 12208 (που σήμερα εκτελείτο από το Desiro 460 112) επρόκειτο να αφιχθεί με καθυστέρηση 12’.

® χαμηλά ρεύματα.

® ο ήλιος ξεθαρρεύει.

® παίζοντας με την υποέκθεση.

® χιονισμένο σήμα.

® άφιξη.

Προσπαθώντας να στριμωχτούν μέσα από τις 5 μόλις πόρτες του τρένου, οι επιβάτες τελικά καταφέρνουν να μπουν και το τρένο να ξεκινήσει. Ο ουρανός όλο και ξαστερώνει, καθώς το τρένο διεμβολίζει με ταχύτητα το Γέρακα. Ο Κόμβος Κάντζας είναι κοντά και σύντομα αποβιβάζομαι.

® λευκά Μεσόγεια.

® ο νεοέλλην τζαμπατζής ποτέ δεν πεθαίνει, δεν τον σκιάζει φοβέρα καμιά.

Το χιόνι έχει ύψος περίπου 5cm, αλλά δε δυσκολεύομαι να σημαδεύω τις πατημασιές που άφησαν οι προηγούμενοι διαβάτες. Το τοπίο είναι λευκό, όχι όμως και τα δέντρα. Με πολύ χαμηλή ταχύτητα και με τον ήλιο να με ακολουθεί, φτάνω στο σταθμό της Κάντζας. Δεν έχω να περιμένω αλλαγές προς το καλύτερο, αλλά, φευ, μόνο προς το χειρότερο.

® χιόνι στην Κάντζα.

® πρωί στην Κάντζα.

® μάλλον φυσούσε βοριάς.

® σταθμός κατερρέων και σιδηρόδρομος καταρρεύσας.

® ήλιος χειμωνιάτικος διώχνει το χιόνι.

® υπολείμματα.

® αναποτελεσματικό πλέγμα.

® αποτελεσματικό (αλλά αντιπαραγωγικό για εμένα) πλέγμα.

Ελέγχω τα δρομολόγια και διαπιστώνω ότι το 1209 θα περάσει σε 15’ περίπου. Με λίγο κόσμο και με πολλή ταχύτητα, αποβιβάζομαι στην Παλλήνη, ανέρχομαι και επιβιβάζομαι σε ένα λεωφορείο, μιας και δεν έχω διάθεση να περπατήσω επί των χιονισμένων πεζοδρομίων ως το σταθμό του Γέρακα.

® η λεπτή χιονόστρωση σύντομα θα λιώσει.

® γραμμή από Λαύριο.

® έχουν περάσει 15 χρόνια από το ξεγύμνωμα του σταθμού, αλλά δεν έχει ληφθεί καμία πρόνοια για την προστασία του.

Ο ήλιος συνεχίζει να λάμπει κι εγώ αναρωτιέμαι αν προλαβαίνω να πάω ως τη Νέα Ιωνία πριν λιώσει το χιόνι. Αν βασιστώ στο 421, είναι πιθανό να χρειαστώ περισσότερο από 90’, επομένως θα πρέπει να καταφύγω στη δοκιμασμένη λύση του ταξί. Η κίνηση στους δρόμους δεν είναι (παραδόξως) έντονη και σύντομα στρίβουμε δεξιά από την Καποδιστρίου προς την Αγίου Γεωργίου× η γέφυρα υπομένει στωικά το χιόνι επάνω της.

® η κοντινότερη γέφυρα απέχει 18km.

® ξεγέλασμα χιονιού…

® ελλιπής στρωτήρων.

Μιας και βρίσκομαι εδώ, αποφασίζω να παρατείνω λίγο τη σημερινή μου βόλτα, επισκεπτόμενος το κτήριο του Χαλανδρίου. Για πρώτη φορά, το βρίσκω ανοιχτό και το επισκέπτομαι εκ των έσω.

® ήλιος με χιόνια.

® αγνώστου ταυτότητας σιδηροδρομικό κτήριο.

® Does Albert read?

Διασχίζοντας το χιονισμένο Χαλάνδρι, επιστρέφω στο σπίτι μου. Η φωτογραφική συγκομιδή της ημέρας είναι μεν φτωχή, αλλά τουλάχιστον χαρακτηρίζεται από μια κάποια πρωτοτυπία, καθώς φωτογραφήθηκαν χιονισμένα (ή λιγότερο χιονισμένα) 3 κτήρια της γραμμής του Λαυρίου. Ακριβώς αντίθετες έμελλε να ήταν οι μετεωρολογικές μου προσδοκίες για την επόμενη λαυρεωτική μου επίσκεψη, μιας και ζητούμενη θα ήταν τότε η ηλιοφάνεια κι η άπνοια, καθώς σχεδίαζα να τραβήξω (με τη συνδρομή του καλού φίλου και επίσης χειριστή drone, που υπογράφει δεκάδες αξιόλογα εναέρια βίντεο με το όνομα G traveller) ένα πλάνο επί της 1^ης γέφυρας του Κουβαρά προκειμένου να χρησιμοποιηθεί για το κλείσιμο του επετειακού βίντεο των 6’000 ημερών ζωής του site μου. Έτσι, και αφού εξασφαλίστηκε η συνεργασία του καιρού, το πρωί της 2^ης Μαρτίου 2019 ξεκινήσαμε από την Αθήνα για τα Μεσόγεια.

Η αλήθεια είναι ότι δεν επικρατεί πλήρης άπνοια, αλλά δε φυσάει απαγορευτικά. Έτσι, δε δυσκολεύομαι να ανηφορίσω επί του πρανούς του επιχώματος και να κάνω 18 διελεύσεις της γέφυρας, ώστε να ληφθούν 9 λήψεις. Από τις 9 λήψεις κράτησα τις 3 και έμειναν και μερικές φωτογραφίες.

® γέφυρα από δυτικά.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

® η 1^η γέφυρα επιμένει να παραμένει στη θέση της.

® Χ.Σ. 19+490 Λ.Α.Αν..

® Χ.Σ. 19+400 Λ.Α.Αν..

® ύψη.

® άνοιξη.

® γραμμή από Λαύριο.

Αφού ολοκληρώθηκε το γύρισμα των 20’’ που διήρκεσε περίπου 50’, ξεκινούμε για το Δασκαλειό, ωστόσο ενδιάμεσα κάνουμε μια στάση στο Χ.Σ. 13+400, μεταξύ Δασκαλειού και Κερατέας. Έχουν περάσει 10 χρόνια από τότε που περπάτησα εκείνο το τμήμα, όμως το συγκεκριμένο σημείο το είχα παρακάμψει, «επίμονα γαβγίσματα» γαρ. Άραγε, υπάρχει κάτι εκεί;

® σιδηροτροχιές συγκλίνουσες.

® χαμογελάστε!

® ο ελαιώνας, ο ήλιος …

® πλαστική παραμόρφωση.

Το Δασκαλειό είναι προ των πυλών.

® δυστυχώς.

® ίχνη σιδηροτροχιών.

® αυτή η όψη παρέμεινε καθαρή.

Αφήνουμε πίσω μας το Δασκαλειό και κατηφορίζουμε προς το νότο. Η έκπληξη μάς περιμένει μπροστά από την καταγάλανη θάλασσα: ο σταθμός του Θορικού αναστηλώνεται! Θυμάμαι το πόσο απροσδόκητα είχα εντοπίσει τη μετακίνηση του μικρού αυτού κτηρίου τον Οκτώβριο του 2005× το Θορικό δεν παύει να μού κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον!

® θάλασσα, πράσινο και τρένο.

® χάριν των εργασιών, τοποθετήθηκε μια πλάκα σκυροδέματος γύρω από το σταθμό.

® η θάλασσα περνάει κάτω από τη γραμμή.

® απόγευμα στο Θορικό.

® η γραμμή ετοιμάζεται να διατρέξει την 136^η άνοιξή της.

® ας ελπίσουμε ότι η αναστήλωση του σταθμού θα αναδείξει τη μοναδικότητά του.

® τουλάχιστον, θα αποφευχθεί η κατάρρευση του κτηρίου.

® νομίζω ότι σύντομα θα πρέπει να επισκεφτώ ξανά το Θορικό!

® αρχαιολογίες γενικώς.

® πρόσοψη υπό κατάρρευση.

® η μικρή γέφυρα πνίγεται στα χορτάρια.

® παράταση ζωής.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

® κάμψη.

Υπό τη σκέπη του απογευματινού ήλιου, αρχίζει η διαδρομή της επιστροφής προς την Αθήνα. Η (ταυτόχρονη) δημοσίευση της 41^ης και της 42^ης εκδρομής στο Λαύριο με 48 νέες φωτογραφίες ανεβάζει τη διαθεσιμότητα του ιστοτόπου σε 14’147 φωτογραφίες, σε μερικές δε ημέρες θα συμπληρωθούν 6’000 ημέρες λειτουργίας αυτού.

Lavrio_XXΧΧΙΙΙ

Ο σεισμός της 19^ης Ιουλίου με βρήκε στη δουλειά μου. Με μια αστραπιαία κίνηση χώθηκα κάτω από το γραφείο μου, ευτυχώς αχρείαστα, και αφού έγιναν τα πρώτα τηλεφωνήματα για να επιβεβαιωθεί η μη πρόκληση οποιουδήποτε προβλήματος, αναρωτήθηκα μήπως λίγο ανατολικότερα έχει προκληθεί κάποιο άλλο πρόβλημα, ίσως μη αντιστρέψιμο. Οι σταθμοί της γραμμής του Λαυρίου είναι πληγωμένοι από το χρόνο, οπότε θα αποτελούσαν εύκολη λεία για τον Εγκέλαδο. Έπρεπε όμως να περιμένω ως το απόγευμα, πριν αποβιβαστώ στην «Κάντζα» κι αρχίσω να περπατώ ως την Κάντζα.

Καθώς ο ήλιος έδυε πίσω από τον Υμηττό κι εγώ περπατούσα προς το σταθμό, η ψηλή βλάστηση με εμποδίζει να δω μακριά. Πλησιάζω× το θεριό βαστάει ακόμα!

® αντιαισθητικές μεν, αποτελεσματικές δε!

® ο βόρειος τοίχος άντεξε άνευ βοήθειας.

® υψηλοί επισκέπτες.

® από το παρελθόν.

® χωρίς τρύπα.

® ο νότιος τοίχος έχει μπατάρει.

® κομμάτια.

® κοσμώντας τα Μεσόγεια εδώ και 135 χρόνια…

Έπρεπε τώρα να βιαστώ… ο επόμενος συρμός προς την Παλλήνη θα περνούσε σε λίγα λεπτά κι ευτυχώς θα προλάβαινα μια λήψη του σταθμού του Γέρακα πριν ο ήλιος δύσει τελείως. Το τρένο πέρασε στην ώρα του, εγώ κατέβηκα μετά από μια στάση, το Α5 πέρασε αμέσως κι εγώ ξανακατέβηκα μετά από μερικές στάσεις. Ο ήλιος έχει δύσει για τα καλά, σύντομα επιβεβαιώνω για πολλοστή φορά το ίχνος σιδηροτροχιάς, κρυμμένο μέσα στη νησίδα της οδού Θεσσαλονίκης, και η δραστηριότητα στην παιδική χαρά είναι έντονη. Άλλο ένα ερείπιο άντεξε για άλλη μια φορά…

® πρόχειρα μερεμέτια.

Και μπορεί μεν να τα κατάφερα με τον τιτάνα των σεισμών, ωστόσο ο θεός των ανέμων επέμενε να μου δημιουργεί προβλήματα. Η περιοχή της λαυρεωτικής χαρακτηρίζεται από έντονους ανέμους, με αποτέλεσμα να χρειάζεται να περιμένων εναγωνίως για ένα απάνεμο σαββατοκύριακο. Τελικά, ο Αίολος αποφάσισε να μού κάνει τη χάρη κι έτσι το πρωί της 6^ης Οκτωβρίου 2019 με βρήκε μέσα σε ένα παρακμιακό λεωφορείο του ΚΤΕΛ Αττικής να ζητώ εισιτήριο για το Βγέθι. Η Κυριακή δεν είναι αρκετή για να περιορίσει το χρόνο της μετακίνησης, το δε χρονικό όφελος του μη περίπλου του Μαρκόπουλου αντισταθμίζεται από την αναμονή για τις ανταποκρίσεις της συμφοράς. Ο ουρανός είναι κάπως συννεφιασμένος κι αυτό με ανησυχεί για τυχόν ψιχάλες, όμως τελικά τα σύννεφα διαλύονται, το λεωφορείο προσπερνά το σταθμό του Δασκαλειού, εγώ αποβιβάζομαι εκεί και κατηφορίζω προς το κλειδουχείο του Χ.Σ. 10+450. Εκεί δεν υπάρχουν εκπλήξεις…

® απομεινάρι μοναχικό.

® ωραία χρώματα

® άσχημη κατάληξη.

® Bochum 12.1883 Πελοπόννησος

® μέσα στη γη.

® εδώ οι στρωτήρες είχαν μεγαλύτερη καυστική αξία σε σχέση με την τηκτική αξία των σιδηροτροχιών.

® απογείωση.

® τόσο κοντά και ταυτόχρονα τόσο μακριά…

® ήρθε η ώρα για την πρώτη λήψη της ημέρας.

Αρχίζω να περπατώ προς το σταθμό μέσα από το διάδρομο της γραμμής, ή, μάλλον, του λειψάνου της. Τα αγκάθια με τρυπούν αλλά δεν με σταματούν.

® σιδηροτροχιά χαμηλού αξονικού βάρους.

® νεοελληνικός πολιτισμός μαζί με τα επιτεύγματά του.

® πέτρινο τοιχάκι.

® ή οι σιδηροτροχιές είναι τέλεια καμουφλαρισμένες ή οι κλέφτες έγιναν πολύ εκλεκτικοί.

® δουλειά για τον αρχαιολόγο του μέλλοντος.

® βλάστηση.

® σήψη ανά ζεύγη.

® επιτυχία!

® ούτε μετάλλευμα, ούτε γλεύκος, ούτε επιβάτες.

® νεοελληνικός πολιτισμός ξανά.

® ξύλο και πέτρα.

Ο σταθμός είναι μπροστά μου.

® ανάλογα με την εποχή, κάποια ίχνη γίνονται ορατά.

® σταθμός με φιλοπαναθηναϊκά αισθήματα.

® ώρα για πτήση× ο αέρας παραμένει ακίνητος.

® ο σταθμός του Δασκαλειού παραμένει ακμαίος καίτοι γυμνός.

® αφ’ υψηλού.

Αφού ολοκλήρωσα τις περί το σταθμό λήψεις, άρχισα να περπατώ προς το σημείο της απογείωσης της επόμενης πτήσης, η οποία θα κάλυπτε τα πρώτα 1,500m μεταξύ Δασκαλειού και Κερατέας. Διασχίζω το δρόμο και γρήγορα φτάνω στο σημείο. Εκεί, τα πράγματα είναι εύκολα.

® όταν περπάτησα για πρώτη φορά αυτό το τμήμα, πριν από 10 χρόνια, υπήρχαν σιδηροτροχιές εδώ.

® πάσης φύσεως υλικά.

® παραδόξως, ο ιδιωτικός δρόμος εδώ σεβάστηκε τη σιδηροτροχιά.

® σιδηρόδρομος χαμένος.

Το σημείο της επόμενης απογείωσης απέχει περίπου 2.5km και της μεθεπόμενης περίπου 4km, επομένως χρειάζομαι μηχανοκίνητη υποστήριξη. Δυστυχώς, το application του τηλεφώνου μου δεν υποστηρίζει εντοπισμό ταξί στην Κερατέα, οπότε χρειάζεται να καταφύγω στο παραδοσιακό τηλέφωνο× ο μαγαζάτορας του παρακείμενου mini market με κατατοπίζει και μετά από 10’ το ταξί σταματά μπροστά μου. Μετά από την απαιτούμενη περιπορεία μέσω της ανισόπεδης διάβασης, γρήγορα φτάνουμε στην περιοχή των δύο διαδοχικών γεφυρών. Τα επίμονα γαυγίσματα αποτελούν σταθερή αξία σε αυτή την περιοχή και σήμερα ενισχύονται λόγω της εναέριας όχλησης που προκαλώ.

® δυστυχώς, δε φαίνεται τίποτα.

® αυτό εδώ θεωρείται μεγάλο σωζόμενο μήκος;

® πλησίον του δρόμου και επί ενός χωματοδρόμου, η γραμμή διατηρείται ανέπαφη.

Άλλη μια πτήση ολοκληρώνεται απρόσκοπτα κι επόμενος προορισμός μου είναι ένα ορισμένο σημείο εντός του Βιοτεχνικού Πάρκου της Κερατέας, που δυστυχώς δεν είναι ούτε βιοτεχνικό, ούτε (πολύ περισσότερο) πάρκο. Εντελώς συμπτωματικά, το σημείο αυτό γειτνιάζει με μια εντυπωσιακά επιμήκη επαναμφάνιση των σιδηροτροχιών.

® δυστυχώς, δε φαίνεται τίποτα.

® κλειστοφοβία εν όψει.

® ναρκοπέδιο άνωθεν.

Χωρίς καθυστέρηση και χωρίς καμία διαθέσιμη μπαταρία, το ταξί ξεκινά προς την Κερατέα. Ενδιάμεσα, σταματούμε στην ανισόπεδη διάβαση του νέου δρόμου.

® δεν περπάτησα ως τη γέφυρα του Χ.Σ. 16+175.

® αδρανής καμπύλη αντί λειτουργικής ευθείας.

Τω καιρώ εκείνω, η ανησυχία μου ήταν να μην ξεμείνω από φιλμ. Αργότερα, η ανησυχία μου ήταν να μην ξεμείνω από μπαταρία. Τώρα, η ανησυχία μου είναι να βρω κάπου πρίζα. Οι εποχές αλλάζουν, αλλά ο τρόπος που ασκώ το φωτογραφικό σπορ χαρακτηρίζεται από έντονη… ανησυχία! Ευτυχώς, πάντα κάποιο café ή εστιατόριο θα είναι διαθέσιμο, οπότε το ενεργειακό μου πρόβλημα δεν είναι ανυπέρβλητο. Μετά από τη δέουσα αναμονή, κατηφορίζω προς το σταθμό.

® διακόπτεται η καμπύλη, διακόπτεται κι η κλίσις.

® απόγευμα στην Κερατέα.

® ο σταθμός παραμένει σιωπηλός και κλειδωμένος.

® τα φαινόμενα απατούν.

H προτελευταία πτήση της ημέρας θα πραγματοποιηθεί από την είσοδο της πόλης. Με χωρίζουν μερικές εκατοντάδες μέτρα από εκεί και αρχίζω να περπατώ προς τα ανατολικά. Δυστυχώς, η θαμνώδης βλάστηση έχει καλύψει πλήρως τη γραμμή για μερικά μέτρα μετά τη γέφυρα του Χ.Σ. 17+340, αναγκάζοντάς με να κατηφορίσω το πρανές και να τσαλαβουτήσω στο παρακείμενο χωράφι. Πέραν τούτου, το πασάγιο είναι, κατά τα αντισιδηροδρομικώς δέοντα, ασφαλτοστρωμένο και γρήγορα απογειώνομαι. Ο άνεμος παραμένει συνεργάσιμος και η γραμμή παραμένει στη θέση της.

® δεξιά καμπύλη.

® κώλυμα.

® Χ.Σ. 17+400.

® η γέφυρα διατηρείται σε άριστη κατάσταση.

® άσφαλτος για μια συγκοινωνιακή πολιτική γεμάτη σφάλματα.

® νερό.

® ξηρασία.

® Χ.Σ. 16+995.

® Χ.Σ. 17+340.

Επιστρέφω στο σταθμό για τα τελευταία πλάνα της ημέρας και για τις τελευταίες φωτογραφίες από την Κερατέα.

® χαμηλή πτήση.

® Κερατέα άνωθεν.

® στέγη καταρρέουσα.

® εντός των τειχών.

® γραμμή από Δασκαλειό.

® γλεύκος ή και όχι.

Η ώρα είναι 16¹⁰ και ανηφορίζω προς την πλατεία για να προλάβω το λεωφορείο των 16⁰⁰ από Λαύριο. Περίμενα ότι ο συνδυασμός Κυριακής και απογεύματος θα γέμιζε το λεωφορείο, ωστόσο αυτό είναι απελπιστικά άδειο. Η Κερατέα ακολουθείται από την Πέτα και τα Καλύβια Θορικού, όμως ο μη περίπλους του Μαρκόπουλου μού είχε από το πρωί επιτρέψει να δω ότι η νότια πόρτα του σταθμού είναι παραβιασμένη. Μαζί με τους περισσότερους επιβάτες του λεωφορείου (που προορίζονται για το «Κορωπί») κατεβαίνω κι εγώ, όμως πηγαίνω κατευθείαν προς το σταθμό. Όπως έπρεπε να περιμένω, τα πράγματα είναι χειρότερα από την τελευταία μου επίσκεψη εκεί.

® το κόλπο της αμέτρου υποκρισίας έχει εφαρμοστεί με τεράστια επιτυχία στο Άργος: οι εμφανείς …

® … πόρτες τάχα ασφαλίζουν, ώστε να διατρανωθεί …

® … η πίστη των «τοπικών παραγόντων» προς τη «σωτηρία των μνημείων το τόπου μας», όμως …

® … οι λιγότερο εμφανείς πόρτες διατηρούνται …

® … σπασμένες διότι είναι προτιμότερο …

® … να χρησιμοποιείται ένας κλειστός σιδηροδρομικός σταθμός ως εκθετήριο μεταχειρισμένων συριγγών, παρά η κεντρική πλατεία της πόλης.

® σιδηρόδρομος: οικολογικό μέσο μεταφοράς.

® τριχρωμία.

® εντός.

® ο σιδηρόδρομος και ο ηλεκτρισμός είναι δείγματα πολιτισμού.

® ακόμα θυμάμαι το βράδυ του Σεπτεμβρίου του 2004 και το ανοιχτό café του σταθμού.

® κανείς δεν ενδιαφέρεται να νοικιάσει το κτήριο αυτό;

® μακάρι να μπορούσα να το νοικιάσω εγώ…

® κάπου εδώ θα είναι τα μελλοντικά εκδοτήρια του Proastiakos.

® σιδηρόδρομος σιδερόφρακτος.

® σπασμένα τζάμια.

® μόνο ο σκύλος εκτιμά το περιβάλλον του σταθμού.

® ασυννέφιαστο απόγευμα.

® γραμμή προς Κορωπί.

® απόκλιση.

® εργασία και χαρά.

® τέλος διαδρομής× παρακαλώ αποβιβαστείτε.

® οφθαλμαπάτη.

® κατάντημα.

® ασυμφωνία χαρακτήρων.

® μια παρέα στο σταθμό ποζάρει για μένα.

® ένα σύννεφο κρύβει τον ήλιο.

® πόσο ακόμα;

® από ψηλά.

® «έξω οι ράγες του θανάτου από τον τόπο μας!»

® «εμείς, οι κάτοικοι του τόπου μας δε θα επιτρέψουμε να καταστραφεί ένα πολύτιμο για τον τόπο μας πάρκο, το οποίο επισκέπτονται καθημερινά οι άνθρωποι του τόπου μας και το οποίο γεμίζει χαρά τα παιδιά του τόπου μας. Αν κάποιοι καρεκλοκένταυροι χαρτογιακάδες στην Αθήνα θέλουν να φτιάξουν τρένο, ας φροντίσουν να το περάσουν από αλλού, όχι από εδώ.»

® έξοδος πόλης.

® γραμμές ακίνδυνες.

® επιστρέφοντας.

® είχα ξεκινήσει τη διαδικασία της προσγείωσης, όμως ο ήλιος με προκαλεί για μια πολύ ψηλή λήψη.

® θα ήθελα να κάνω κι άλλες λήψεις, όμως ο βομβητής στριγκλίζει υπενθυμίζοντας ότι τα διαθέσιμα μιλιαμπερώρια έχουν περιοριστεί επικίνδυνα.

Ο ήλιος δύει και το ρολόι μου δείχνει 17⁴⁵× σε λίγο θα έρθει το λεωφορείο των 17⁵⁰. Και εδώ, οι επιβάτες είναι λίγοι και σε συνδυασμό με την περιορισμένη κίνηση καταφέρνουμε να φτάσουμε στο Νομισματοκοπείο μετά από «μόλις» 40’× για την ίδια απόσταση, το τρένο θα απαιτούσε μόλις 25’. Υπό τη σκέπη του φθινοπωρινού απογεύματος, η 43^η εκδρομή στο Λαύριο, με συγκομιδή 101 φωτογραφιών και ενός βίντεο (#73), φτάνει προς το τέλος της και η συνολική διαθεσιμότητα του ιστοτόπου αυξάνεται σε 14’837 λήψεις, εκ των οποίων το 14.2% έχει ληφθεί από τη γραμμή του Λαυρίου.

Lavrio_XXΧΧIV

Και ενώ ο κορωνοϊός απείχε μακριά από τη μακαριότητα της Ευρώπης, ο καιρός των Μεσογείων αποφάσισε να γίνει συνεργάσιμος εν μέσω σαββατοκύριακου. Έτσι, το πρωί της 9^ης Φεβρουαρίου 2020 με βρήκε καθ’ οδόν προς τα Μεσόγεια, με σκοπό την κάλυψη του τμήματος Κερατέα – Καλύβια Θορικού. Ευκαιρίας δοθείσεις, πραγματοποίησα και άλλη μια επίσκεψη στο Θορικό× ο πρωινός ήλιος καθρεφτιζόταν πάνω σε μια γαλήνια θάλασσα.

® ίχνη γέφυρας.

® ήλιος και γέφυρα.

® Bochum 9.1884 Πελοπόννησος

® Bochum 9.1884 Πελοπόννησος

® Bochum 9.1884 Πελοπόννησος

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

® μάλλον δεν επρόκειτο περί αναστήλωσης αλλά περί (μόνιμης) ενίσχυσης (ενός, κατά τα άλλα, διατηρητέου κτηρίου).

® σαν ψέμα.

® σε αντίθεση με το ντουλάπι της Κάντζας, αυτό το ντουλάπι επέζησε.

® στέγη ενισχυμένη.

® η λύπη δεν είναι μόνο σιδηροδρομική.

Η άπνοια μου προσφέρει μια ευκαιρία για μερικές εναέριες λήψεις στα πέριξ.

® γυμνό επίχωμα πριν το φυλάκειο του Βελατουρίου.

® σταθμός και μικρή γέφυρα, παρά τω Χ.Σ. 2+660.

® γέφυρα από ψηλά.

® η συνεχής κίνηση της περιοχής έχει αποτρέψει τους κλέφτες να κάνουν αυτό που ξέρουν καλά.

® περιμένοντας μάταια.

Ενώνοντας τις σημερινές λήψεις με κάποιες λήψεις του περασμένου Μαρτίου, ας δούμε ένα μικρό βίντεο (#77)από τον πιο χαρακτηριστικό επιζήσαντα της γραμμής.

Ο καλός καιρός διατηρεί την άπνοια και η Κερατέα είναι κοντά. Στην πόλη επικρατεί ησυχία και πέριξ του σταθμού επικρατεί νεκρική ησυχία (κυριολεκτικά).

® σταθμός διαλυμένος.

Δε μένω πολύ εδώ… ο βόρειος παράδρομος μεταξύ Κερατέας και Κουβαρά προσφέρει άπλετη οπτική επαφή για όλο το τμήμα της γραμμής μεταξύ των δύο αυτών περιοχών.

® τα ακρόβαθρα του Χ.Σ. 18+575 θυμίζουν ότι πριν από μια δεκαετία εκεί υπήρχε μια γέφυρα και ότι πριν από 65 χρόνια εκεί υπήρχε τρένο.

® σα μια ξένη, φορτική.

Δυστυχώς, ο διαθέσιμος χρόνος δεν επαρκεί σήμερα για μια πλήρη καταγραφή των γεφυρών του Κουβαρά, παρά μόνο για κάποιες λήψεις της 3^ης γέφυρας. Το επόμενο σημείο απογείωσης έχει οριστεί πλησίον του Αγίου Γεωργίου Κουβαρά, όμως αυτή η πτήση πρέπει να είναι πολύ προσεχτική, διότι πρόκειται να διασχίσω ανισόπεδα τις γραμμές υπερυψηλής τάσης. Αναγκαστικά, λοιπόν, το ύψος πτήσης πρέπει να είναι πολύ υψηλό, κατά μήκος μάλιστα μιας κατηγορικής διαδρομής. Όλα πηγαίνουν κατ’ ευχήν και τώρα κινούμαι προς τα Καλύβια Θορικού για τις τελευταίες λήψεις της ημέρας.

® γέφυρα εντός οικισμού.

® από κοντά.

® γραμμή από Λαύριο.

® κεφαλή σιδηροτροχιάς.

® cameo appearance.

® χαμηλή βλάστηση.

® απώλειες.

® άγρυπνη φρουρός!

Το drone προσγειώνεται με ασφάλεια και έτσι μπορούμε να ατενίσουμε από ψηλά (#78) το θέαμα της εγκατάλειψης και της αθλιότητας να ακολουθείται από την αξία της προσπάθειας. Ο μεσημεριανός ήλιος φωτίζει τα Μεσόγεια, σηματοδοτώντας το πέρας της 44^ης εκδρομής στο Λαύριο, με συγκομιδή 27 φωτογραφιών που αυξάνουν το μερίδιο της Εκδρομής στο Λαύριο επί της φωτογραφικής διαθεσιμότητας του ιστοτόπου σε 14.1%.

Lavrio_XXΧΧV

Η δίμηνη καραντίνα έμελλε να αλλάξει άρδην τις ζωές μας, φέρνοντας όλους αντιμέτωπους με έναν αόρατο εχθρό και με έναν πρωτόγνωρο τρόπο ζωής. Οι συγκοινωνίες ήταν ένα από τα μεγαλύτερα θύματα της καραντίνας, ωστόσο η γραμμή του Λαυρίου δεν επλήγη ούτε κατ’ ελάχιστο. Μετά από δίμηνο σχεδόν εγκλεισμό, η πραγματοποίηση μιας λαυρεωτικής βόλτας ήταν κάτι παραπάνω από απαραίτητη! Έτσι, το πρωί της 9^ης Μαΐου 2020 με βρήκε καθ’ οδόν προς τα Μεσόγεια, εξοπλισμένο με το drone (ώστε να καλυφθούν τα περίπου 5 km μεταξύ Καλυβίων Θορικού και Μαρκόπουλου) και με την αναλογική κάμερα, συνοδευόμενη από ένα θετικό φιλμ ISO 50.

Η πρώτη στάση της ημέρας πραγματοποιήθηκε στο Κορωπί× είχα ενημερωθεί ότι ο σταθμός έχει καλυφθεί από μια ζωγραφιά, αλλά όχι ότι πλέον χτίστηκαν τα ανοίγματά του.

® σε λίγα λεπτά και από την πρώτη γραμμή…

® ο σταθμός σφραγίστηκε.

® φύση ανοιξιάτικη.

® σοβάδες που προδίδουν τις παλιές πόρτες.

® ήμουν αγέννητος όταν σταμάτησε να διακινείται γλεύκος από το σταθμό αυτό.

Αφήνοντας πίσω το Κορωπί, η επόμενη φωτογραφική στάση θα πραγματοποιηθεί στο Λαύριο. Εδώ δεν έχω να συναντήσω κάποια έκπληξη…

® ασφαλής (για τις τσέπες των «παιδιών του τόπου μας που τιμούν και σέβονται τον τόπο μας») σιδηρόδρομος είναι μόνο ο νεκρός σιδηρόδρομος.

® το υπνωτήριο έλξης παραμένει σιωπηλό.

® Δε σφράγισαν ούτε το δωμάτιο ούτε τα πράγματά του, αφενός διότι δεν υπήρχαν κληρονόμοι, αφετέρου διότι τα υπάρχοντά του ήταν ελάχιστα.

Δε μένουμε για πολλή ώρα στο Λαύριο και γρήγορα παίρνουμε ρότα προς βορρά και συγκεκριμένα προς τα Καλύβια Θορικού. Έχω προγραμματίσει τρεις πτήσεις (που θα μπορούσαν να έχουν προγραμματιστεί παραγωγικότερα, αλλά δεν πειράζει) και σύντομα αναζητώ το περιφραγμένο τμήμα και την τοξωτή λίθινη γέφυρα που βρίσκεται επί της δεξιάς καμπύλης της εισόδου των Καλυβίων. Επικρατεί σιωπή…

® γέφυρα, συρματόπλεγμα και σιδηροτροχιές.

® γραμμή λουλουδιασμένη.

® γέφυρα χορταριασμένη.

® πολλά χρώματα.

® ο θόλος μόλις που διακρίνεται.

® ήρθε ή ώρα για την πρώτη (και μη προγραμματισμένη) πτήση της ημέρας.

Μετά από μερικές λήψεις του περιφραγμένου τμήματος και των περιεχομένων του, ετοιμάζομαι για την πρώτη εκ των τριών προγραμματισμένων πτήσεων. Η έξοδος της πόλης προσφέρει οπτική επαφή με την κατηφορίζουσα γραμμή, επί της οποίας έχω ταξιδέψει δυστυχώς μόνο ως χρήστης του MS Train Simulator… Με έκπληξη διαπιστώνω ότι η γραμμή μετά την έξοδο της πόλης σώζεται σχεδόν ακέραια!

® αφύλακτη διάβαση.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

® άνοιξη.

Χωρίς κάποιο σοβαρό παρατράγουδο, το drone εκτελεί με ακρίβεια τη χαμηλή πτήση του μέχρι το Χ.Σ. 25+600 περίπου. Η ώρα είναι ήδη 12³⁰ και ο ήλιος καίει πάνω από τα Μεσόγεια, καθώς προσπαθώ να προσεγγίσω τα απομεινάρια της γραμμής εκατέρωθεν της οδού Θορικού, η ευθυγράμμιση της οποίας έθαψε για πάντα τη γέφυρα του Χ.Σ. 24+950.

® γραμμή σακατεμένη από Λαύριο.

® γραμμή κομμένη προς Αγίους Αναργύρους.

® τα πρώτα μέτρα της γραμμής μετά το δρόμο δεν έχουν αποδόσει ακόμα ψωμάκι (ή παντεσπάνι).

® αριστερή καμπύλη ακτίνας περίπου 250 m.

® εικόνα που εκπλήσσει.

Αξιοποιώντας ένα πλάτωμα του δρόμου ως ελικοδρόμιο και όντας κάτω από γραμμές υπερυψηλής τάσης, πραγματοποιείται με ασφάλεια η δεύτερη πτήση της ημέρας. Αμέσως αναχωρούμε προς το Μαρκόπουλο και το σιωπηλό του σταθμό. Τα δέντρα που έζωναν την Δι.7.113 έχουν κλαδευτεί, όμως η εικόνα της εγκατάλειψης δεν εγκαταλείπει το σταθμό. Το τρένο, δυστυχώς, θα αργήσει πολύ να σφυρίξει εδώ, προς τέρψιν «τοπικών παραγόντων», οδικών παρασίτων και σαπροφύτων και προπαντός «αγανακτισμένων πολιτών που δεν ανέχονται άλλη κοροϊδία και δεν θα επιτρέψουν ποτέ τη διχοτόμηση του τόπου τους».

® τα κάγκελα τοποθετήθηκαν στρατηγικά και η Κερκόπορτα αφέθηκε επίσης στρατηγικά.

® χωρίς ντροπή.

® ο σταθμός δεν κινδυνεύει από φίδια, αλλά από ανθρώπους.

® διάσπαση.

® καυτό μεσημέρι.

® δεν αυταπατώμαι ότι «δεν μπορούν»: απλώς «δεν θέλουν» να φτιάξουν ούτε καν μια μονή γραμμή χαμηλών ταχυτήτων (προδιαγραφών όμοιων με της γραμμής της Χαλκίδας και απολύτως επαρκών να καλύψουν τις συγκοινωνιακές ανάγκες των Μεσογείων).

Αφού ολοκληρώσω τις (μάλλον φτωχές) εντός των τειχών εναέριες λήψεις, κινούμαι νοτιοδυτικά του σταθμού για την πραγματοποίηση της τρίτης προγραμματισμένης πτήσης, που ολοκληρώνεται χωρίς το παραμικρό πρόβλημα. Η γέφυρα του Χ.Σ. 27+375, την οποία είχα περπατήσει πριν από 13 έτη, δεν υπάρχει πια. Σώζονται μερικά μόνο μέτρα γραμμής επί της τελευταίας αριστερής καμπύλης πριν το σταθμό.

® απομεινάρια γέφυρας και σκύρων.

® υλικό για τον αρχαιολόγο του μέλλοντος.

® η ΚΥΑ του 1963 εκτελέστηκε κατά γράμμα δι’ αντιπροσώπων.

Έχοντας καλύψει τον εναέριο στόχο της ημέρας, μπορούμε να κάνουμε ένα ταξίδι (#79) μήκους περίπου 5 km πάνω από την πιο διαχρονική ήττα του σιδηροδρόμου.

Είναι μεσημέρι κι η θερμοκρασία έχει ξεπεράσει τους 30°C καθώς επιστρέφω προς την Αθήνα με τη σκέψη ότι είναι θέμα ημερών να λήξει η εκτός νομών καραντίνα. Το τρένο του Λαυρίου δυστυχώς ταξιδεύει πλέον μόνο πετώντας και η 45^η εκδρομή στο Λαύριο καταγράφει 31 νέες φωτογραφίες κι ένα νέο βίντεο. Η φωτογραφική παραγωγικότητα του πρώτου πενταμήνου του 2020 ανέρχεται σε μόλις 63 φωτογραφίες, ούσα μεγαλύτερη μόνο από τις παραγωγικότητες της αντίστοιχης περιόδου του 2003 (που δικαιολογείτο λόγω σχολής και απειρίας) και του 2006 (που δικαιολογείτο λόγω σχολής και δουλειάς). Αλλά μετά από μια τέτοια παγκόσμια περιπέτεια, το μόνο που δεν θα πρέπει να με απασχολήσει είναι η χαμηλή μου φωτογραφική παραγωγικότητα!

Lavrio_XXΧΧVI

Με το lock down μεταξύ Νοεμβρίου και Μαΐου να μη μού έχει επιτρέψει παρά μόνο δυτικομακεδονικές φωτογραφικές εξορμήσεις με άφθονο χιόνι και κρύο, το πρωί της 23^ης Μαΐου 2021 με βρήκε μαζί με ένα φίλο καθ’ οδόν προς τη γραμμή του Λαυρίου. Αυτή τη φορά δεν είχα κατά νου την εναέρια κάλυψη κάποιου τμήματος, αλλά επισκέψεις σε εντοπισμένα σημεία της γραμμής. Η ώρα ήταν περίπου 09³⁰ όταν διασχίζαμε τη σχεδόν άδεια Μεσογείων και την ακόμα πιο άδεια Μαραθώνος, κατευθυνόμενοι προς το σταθμό του Γέρακα.

® πρωινά χρώματα.

® η επισκευή του σταθμού εκκρεμεί εδώ και 17 χρόνια.

® λεπτομέρεια.

® Γέρακας άνωθεν.

® δεν ξέρω αν ακόμα ο σταθμός λειτουργεί ως αποδυτήρια.

® πρωί και άνοιξη.

® οι σκιές είναι πάντα ενοχλητικές.

® έξω οι ράγες του θανάτου από τον τόπο μας.

® γραμμή από Λαύριο.

Ο Γέρακας ήταν ένας από τους σταθμούς της γραμμής που δεν είχα επισκεφτεί ακόμα εναερίως, σε αντίθεση με την Κάντζα, όπου πραγματοποίησα μια από τις πρώτες πτήσεις. Ο σταθμός είναι παραδοσιακά ετοιμόρροπος, όμως επιβιώνει.

® τα πρωινά χρώματα δημιουργούν έντονες χρωματικές αντιθέσεις.

® αγώνας με προδικασμένο αποτέλεσμα.

® τα μαδέρια είναι, ευτυχώς, αποτελεσματικά.

® κάποια κεραμίδια λείπουν.

® το άνοιγμα ανοίγει επικίνδυνα.

® η καμάρα της πίσω πόρτας έχει αρχίσει να καταρρέει.

® η κάσα έπεσε.

® το ταβάνι έχει βουλιάξει.

® κάποια τουβλάκια λείπουν.

® ΑΚΓ 1894.

® σκουριασμένος μεντεσές.

® χαμογελάστε!

® χαμογελάστε ξανά!

® άνοιξη.

® από ψηλά.

® με φόντο το εργοστάσιο Καμπά.

® η καμινάδα επιβιώνει, όμως το τζάκι λείπει.

® τα δέντρα σκιάζουν το σταθμό.

® μέχρι την επόμενη φορά.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

Ο επόμενος προορισμός είναι η Παιανία, όμως θέλω να κάνω πρώτα έναν έλεγχο νοτίως της γέφυρας της Αττικής Οδού για να διαπιστώσω αν το μικρό κομμάτι σιδηροτροχιάς είναι ακόμα εκεί που το άφησα το 2013.

® ακόμα εδώ!

Η κίνηση επί της Λαυρίου και εντός της Παιανίας είναι αρκετά αραιή και σύντομα φτάνουμε στο σταθμό. Τα «έργα τέχνης» ναι μεν κακοποιούν κάθε έννοια αισθητικής, αλλά τουλάχιστον τρομοκρατούν τον καπιταλισμό και τους καταπιεστές.

® συνειδητοποιώ ότι έχω να έρθω εδώ από το 2018.

® λήψη από βόρεια.

® λήψη από νοτιοδυτικά.

® λήψη από αέρος.

® ο κυρίαρχος λαός ξεκαθάρισε ότι προτιμά καυσαέριο και μποτιλιάρισμα και όχι σιδηρόδρομο.

® εκ του ασφαλούς πράσινο.

® γραμμή από Λαύριο.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους πάνω σε επίχωμα.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους ασφαλτοστρωμένη.

Αφήνουμε πίσω μας το σταθμό με προορισμό το Κορωπί και τα ενδιάμεσα σημεία ενδιαφέροντος.

® εδώ είδα, πριν από 19 ολόκληρα χρόνια, για πρώτη φορά απομεινάρια σιδηροτροχιών της γραμμής του Λαυρίου.

® άνοιξη και σκουριά.

® αμφιδέτης επιζών.

Λίγο νοτιότερα, η γραμμή είναι εμφανής για μερικές δεκάδες μέτρα.

® δεξιά σιδηροτροχιά.

® άνοιξη και σκουριά.

Θυμάμαι ότι εκεί κοντά υπάρχει κι ένας χιλιομετρικός πάσσαλος, που σήμερα όμως είναι αόρατος λόγω της πυκνής βλάστησης. Έτσι, συνεχίζουμε προς τη γέφυρα του 38^ου χιλιομέτρου, μια εκ των λίγων αρτιμελών της γραμμής.

® γέφυρα χωρίς τρένο.

® οι στρωτήρες διατηρούνται εντυπωσιακά στη θέση τους.

® αμέσως μετά τη γέφυρα, η καθεστηκυία τάξη επανέρχεται.

® επώδυνο διαζύγιο.

® ελαφρώς δεξιά καμπύλη.

® αμφιδέτης.

® εκ των έσω.

® αφ’ υψηλού.

® μου κάνει εντύπωση το ότι η γέφυρα δεν έχει απομακρυνθεί, προκειμένου να μετατραπεί σε αγροτικό δρόμο.

® λίγο νοτιότερα, η γραμμή αποκαλύπτεται για λίγο.

® στρωτήρες: δύναμη 8, παρόντες 7, αδικαιολογήτως απών 1.

® ο θόρυβος των ελίκων σπάει την ησυχία της περιοχής.

® προσγείωση.

Πολύ σύντομα εντοπίζουμε ξανά ίχνη σιδηροτροχιών, πολύ τυχερών.

® επί της ασφάλτου.

® γραμμή φυτεμένη.

® δεν είναι, πλέον, πολλά τα σημεία όπου επιβιώνουν παράλληλα αμφότερες οι ράγες.

® αμφιδέτης.

® αφύλακτη διάβαση.

® από τη μικρή γέφυρα του Χ.Σ. 35+950 λείπουν οι στρωτήρες.

Κινούμαστε επί της γραμμής∙ το οδόστρωμα είναι βατό και σε λίγο θα φτάσουμε στην άσφαλτο, όμως η επικαιρότητα έχει άλλη άποψη. Μια αρμαθιά σιδηροτροχιές είναι πεταμένες σε έναν φράχτη, υπενθυμίζοντας ότι η γραμμή του Λαυρίου δολοφονήθηκε μεν πριν 64 χρόνια, της έμελλε όμως να πεθαίνει επί 64 έτη συναπτά.

® χωρίς ντροπή.

® δεν έχω ξαναδεί αυτή τη σφραγίδα.

® σιδηροτροχιά άνω θρώσκουσα.

Ο σταθμός του Κορωπίου βρίσκεται πλέον επί της κυριότερης οδικής αρτηρίας της πόλης. Με χτισμένες πόρτες και βαμμένη πρόσοψη, ίσως να καταφέρνει να τραβάει τα βλέμματα…

® χωρίς ντροπή.

® απαγορεύεται η είσοδος.

® γραμμή από Λαύριο.

® σταθμός από δυτικά.

® σταθμός από βορειοανατολικά.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

Αφήνουμε πίσω μας το Κορωπί και κινούμαστε προς το Μαρκόπουλο. Η κίνηση είναι σχετικά αραιή, όμως η είσοδος του Μαρκόπουλου είναι μποτιλιαρισμένη. Ο σταθμός είναι πλέον εντελώς αποκλεισμένος και η Δι.7.113 ακινειταί φρεσκοβαμμένη.

® με μέτωπο προς Αγίους Αναργύρους.

® Friedmann DV8 (ό,τι κι αν σημαίνει αυτό…)

® σταθμός ηλιόλουστος.

® ας πούμε ότι η τάβλα θα επιζήσει…

® γωνία.

® εσωτερικά.

® χαμογελάστε!

® τριχρωμία.

® κάθε επίσκεψή μου στη γραμμή του Λαυρίου έχει κάτι καινούριο να αποκαλύψει: δεν είχα προσέξει ότι εδώ υπάρχει χιλιομετρικός πάσσαλος, όμως με παραξενεύει η γειτνίαση του πασσάλου με το κτήριο, δεδομένου ότι η χιλιομετρική θέση του σταθμού είναι η 28+664.

Λίγο νοτιότερα του σταθμού, κρυμμένες μέσα σε χώματα, βάτα και ξερά χορτάρια επιβιώνουν μερικά μέτρα γραμμής.

® κάλυψη – απόκρυψη.

® σκληρή θητεία.

Αφήνουμε πίσω μας το Μαρκόπουλο, παρακάμπτουμε τα Καλύβια, προσπερνούμε την Πέτα και κινούμαστε προς την 1^η γέφυρα του Κουβαρά.

® γέφυρα, άνοιξη και ευτροφισμός.

® γέφυρα από ψηλά.

® άνοιξη.

® αμφιδέτης σε κάμψη.

® η 2^η γέφυρα οδηγεί σε αδιέξοδο.

® τα μαδέρια έχουν σαπίσει, αλλά οι στρωτήρες βαστάνε ακόμα.

® 135 χρόνια.

® γέφυρα από χαμηλά.

Ο δρόμος προς την Κερατέα ξεκινά με μια παρατεταμένη ανηφοριά, που κάποτε είχε εξαντλήσει τις αντοχές του αναπνευστικού μου συστήματος, και συνεχίζει με μια εξίσου παρατεταμένη κατηφοριά. Η εικόνα του σταθμού με εκπλήσσει «ευχάριστα», μιας και ο περιβάλλων χώρος του είναι στοιχειωδώς καθαρισμένος.

® αυτό κάποτε ήταν το σταθμαρχείο.

® ένα χαρτί μού τραβά την προσοχή.

® εδώ οι ράγες του θανάτου ξηλώθηκαν από τον τόπο μας κι έτσι οι πόλεις ησύχασαν από τις πολύβουες αμαξοστοιχίες που διέσχιζαν ατέλειωτα χιλιόμετρα από τη μια άκρη της Αττικής στην άλλη! Σώσον Κύριε το ΚΤΕΛ μας και ευλόγησον τα «παιδιά του τόπου μας»!

® η κληματαριά του κήπου του σταθμού εδραζόταν σε σιδηροτροχιές.

® η πίσω πόρτα είναι ανοιχτή, αλλά το πάτωμα δεν με εμπνέει για είσοδο.

® η εκκαθάριση του κήπου αποκαλύπτει ένα επιπλέον δωμάτιο.

® το πρόβλημα δεν είναι το κόστος για την αποκατάσταση του κτηρίου. Το πρόβλημα είναι η ουδεμία εγγύηση για τη διατήρησή του σε καλή κατάσταση…

® η ομάδα των αρχιτεκτόνων των Σιδηροδρόμων Αττικής είχε αρκετή φαντασία!

® φθορές.

® σε αντίθεση με τη ραφιέρα της Κάντζας, αυτή εδώ παραμένει στη θέση της.

® αποχώρηση.

Ο ήλιος πάνω από τα Μεσόγεια έχει αρχίσει να καίει και σύντομα παρακάμπτουμε τον κεντρικό δρόμο, οδηγούμενοι προς το σταθμό του Δασκαλειού και λίγο αργότερα προς το κλειδουχείο του Δασκαλειού.

® χωρίς ελπίδα.

® κακοτεχνία.

® λεπτομέρεια.

® μετρικά κατάλοιπα.

® αμφιδέτης σε κάμψη.

® χρώματα καλοκαιριού.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

Χωρίς ενδιάμεση στάση για λήψη της γέφυρας της Σπηλιαζέζας, κατηφορίζουμε προς το Λαύριο. Η κίνηση εντός της πόλης δεν είναι έντονη και γρήγορα παρκάρουμε πίσω από το σταθμό.

® η νύχτα πέφτει στο Λαύριο.

® χωρίς ψύξη.

® αμφιδέτης σε απουσία.

® υπνωτήριο γραμμής.

® σιδηρόδρομος εν υπνώσει.

Μετά από την προβλεπόμενη επίσκεψη στο εστιατόριο του σταθμού, το μόνο κτήριο εκ των τεσσάρων που διατηρεί τη χρήση του, έχει έρθει η ώρα της επιστροφής προς την Αθήνα, αφού όμως πρώτα πραγματοποιήσουμε την απαραίτητη στάση στο Θορικό και τη γέφυρά του.

® πλημμυρίδα.

® σταθμός υποβασταζόμενος.

® με ψεύτικη στέγη.

® αριστερή καμπύλη.

® μισή σκεπή.

® άνοιξη.

® στρέβλωση φρέσκια εις διπλούν.

® η γραμμή έχει καθαριστεί.

® η γραμμή εξαφανίστηκε.

® στρωτήρες ωπλισμένοι και αιωρούμενοι.

Το αυτοκίνητο κινείται με ταχύτητα επί της Λαυρίου και ακολούθως επί της Αττικής Οδού∙ η κίνηση έχει πυκνώσει αρκετά και η 46^η εκδρομή στο Λαύριο βαίνει προς τη λήξη της. Η σημερινή συγκομιδή ανήλθε σε 124 φωτογραφίες, οι οποίες αυξάνουν το προσφερόμενο υλικό της Εκδρομής στο Λαύριο σε 2,295 λήψεις, ήτοι ποσοστό 14%.

Lavrio_XXΧΧVIΙ

Η προπαραμονή της πρωτοχρονιάς του 2022 με βρήκε με νοικιασμένο αυτοκίνητο καθ’ οδόν προς τα Μεσόγεια, στοχεύοντας σε μια σύντομη λαυρεωτική εξόρμηση· δεν είχα μυαλό για κάτι περισσότερο. Οι προορισμοί ήταν λίγοι και συγκεκριμένοι· η Κάντζα θα ήταν ο πρώτος.

® η βόρεια όψη φέρει «έργα τέχνης».

® η πόρτα είναι ανοιχτή.

® το παράθυρο είναι πρόχειρα κλειστό.

® ο νότιος τοίχος υποστηρίζεται ματαίως.

® κομψότητα ή ντροπή;

® στα ενδότερα.

Το Μαρκόπουλο θα ήταν ο δεύτερος και δεν θα αργούσα να φτάσω ως εκεί.

® χειμωνιάτικη συννεφιά, τιμηθείσα κατ’ επανάληψη.

® ατμάμαξα χωρίς αρίθμηση.

® σε λίγα λεπτά και από την 1^η γραμμή.

® φρέσκα βαγόνια.

® γραμμές μέσα από τη γη.

® πάρκο και βαγόνια.

® περιμένοντας τους επόμενους επιβάτες εδώ και 65 χρόνια.

Διασχίζοντας τους σχεδόν άδειους δρόμους, βγαίνω από την έξοδο του Βγεθίου· ο σταθμός του Δασκαλειού ορθώνεται μπροστά μου.

® ακίνδυνα κατάλοιπα.

® συννεφιασμένος τοίχος.

® όλες οι θύρες είναι ανοιχτές…

Άλλοτε θα μού ακουγόταν αδιανόητη μια μη αποκλειστική λαυρεωτική επίσκεψη, όλα, όμως, εξελίσσονται. Η επόμενη εκδρομή, επίσης ολιγόωρη επρόκειτο να πραγματοποιηθεί το μεσημέρι της 16^ης Δεκεμβρίου 2022, επίσης με τρεις προορισμούς. Η Κάντζα θα ήταν, ξανά, ένας από αυτούς και η επικαιρότητα θα δικαίωνε την επιλογή μου αυτή…

® ο νότιος τοίχος φαίνεται να έχει λίγη περισσότερη κλίση από πέρυσι.

® χειμωνιάτικος ήλιος.

® οι πόρτες σφραγίστηκαν.

® τα δέντρα παραμένουν στη θέση τους.

® σκιές μεσημεριού.

® αγώνας με βέβαιη ήττα.

® αποχωρώντας.

® απομακρυνόμενος.

Το παρακείμενο σχολείο έχει σχολάσει κι εγώ αποφασίζω να συνεχίσω τη βόλτα με ταξί και όχι με τη συγκοινωνία. Στην Παιανία, τα ίχνη του σιδηροδρόμου είναι αρκετά…

® οδός Αττικής, αριθμός 0.

® ελληνικός πολιτισμός σε πολλαπλά επίπεδα.

® μόνο ΚΤΕΛ εδώ.

Πριν από πολλά χρόνια, οι λιγότερες από 5 φωτογραφίες ανά προορισμό θεωρούνταν υπεραρκετές, αλλά όντως έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε…

Το παρακείμενο σχολείο έχει σχολάσει κι εγώ αποφασίζω να συνεχίσω τη βόλτα με ταξί και όχι με τη συγκοινωνία. Στην Παιανία, τα ίχνη του σιδηροδρόμου είναι αρκετά…

® χτισμένα ανοίγματα.

® αυτό το σιδηρόδρομο θέλουμε, αυτό το σιδηρόδρομο έχουμε.

® γραμμή από Λαύριο.

® απομεινάρια.

® δεξιά καμπύλη.

® αφύλακτη για πεζούς και ζώα.

® γραμμή κυματιστή.

® αναλόγως εποχής, οι σιδηροτροχιές εμφανίζονται ή εξαφανίζονται.

® περιμένοντας το λεωφορείο.

Στο σταθμό του «Κορωπίου» περιμένει αρκετός κόσμος, αλλά όχι τόσος όσος θα έπρεπε.

® τελευταία στάση πριν το αεροδρόμιο.

® περιμένοντας τη συνύπαρξη κίτρινου και πράσινου.

Επιστρέφω στην Αθήνα, ξέροντας ότι σύντομα θα επιστρέψω στα Μεσόγεια, όπερ κι εγένετο την παραμονή της πρωτοχρονιάς. Ξεκινήσαμε από το Μαρκόπουλο.

® ας ήταν αυτό το μόνο μας πρόβλημα…

® ο ήλιος δεν έχει φωτίσει ακόμα το δυτικό τοίχο.

® λάθος ρύθμιση.

® σε απόσταση.

® κλειστό λουκέτο.

® περιμένοντας το τρένο.

® περιμένοντας το 2023.

® αφήνοντας πίσω το 2022.

Συνεχίζουμε προς το νότο για να φτάσουμε στην Κερατέα.

® σχάρα και ζευκτό.

® μη γλεύκος.

® ετών 129.

® 1^η γραμμή.

® εντός των τειχών.

® είσοδος σταθμού.

® καλώδιο μπλεγμένο.

® καμινάδα.

® 2^η γραμμή.

® γραμμή από Λαύριο.

® μπαταρισμένο σκαρί, μπαταρισμένος σιδηρόδρομος.

® δυτικός τοίχος.

® αφύλακτη διάβαση.

® γραμμή από Λαύριο, ξανά.

® ασυμμετρία αμφιδετών.

® εδίψησα, και εποτίσατέ με.

Ανατολικά της Κερατέας μάς περιμένει ο σταθμός του Δασκαλειού.

® ασυννέφιαστος ουρανός.

® σκιές.

® υπολείμματα σιδηροτροχιών.

® υπολείμματα στρωτήρα.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

Λίγο παρακάτω, η γέφυρα της Σπηλιαζέζας διατηρείται ακόμα στη θέση της.

® υπολείμματα υποδομής.

® γέφυρα κρυμμένη.

® γέφυρα αδιάβατη.

® σάπιες λεπτομέρειες.

® μικρή ευθεία.

® ισόπεδη διάβαση.

® κοπή.

® χαμογελάστε!

Ο σταθμός και η γέφυρα του Θορικού μάς περιμένουν για μια ακόμα επίσκεψη.

® δεξιά καμπύλη ακριβώς μετά τη γέφυρα.

® γέφυρα ολοφάνερη.

® σταθμός σκιώδης.

® δύο γέφυρες, δύο καμπύλες, μια αναμονή.

® γέφυρα και θάλασσα.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

Παίρνουμε το δρόμο της επιστροφής, σχεδόν 12 ώρες πριν φύγει το 2022. Δύο μόνο μέρες αργότερα, το απόγευμα της 2^ης Ιανουαρίου 2023 θα παίρναμε το ίδιο δρόμο προς το Σούνιο και, μετά από μια μικρή στάση στο Ναό του Ποσειδώνα με φόντο το ηλιοβασίλεμα, είμαι έτοιμος να επισκεφτώ ξανά νύχτα το σταθμό του Λαυρίου, μετά από αρκετά χρόνια (Αύγουστο του 2010, σωστά;).

® λήψη από νοτιοανατολικά.

® σταθμός αργεί.

® ανορθογραφία.

® μετράω 20 χρόνια επισκέψεων εδώ!

® λήψη σκοτεινή.

® καλολογικό στοιχείο (ούτε καν…).

® υπνωτήριο γραμμής.

® ούτε ύπνος, ούτε γραμμή.

® από το δρόμο.

® η Κρήτη στο Λαύριο.

® βράδυ με κρύο.

® πάρκινγκ άφθονο.

Κάποτε έκανα ολόκληρη επιστράτευση με καλώδια και (δύο μόνο) προβολείς για να πραγματοποιήσω νυχτερινές λήψεις στο Μαρκόπουλο, σήμερα όμως τα πράγματα ήταν πολύ πιο απλά και πολύ πιο παραγωγικά, λες και τα είχα κάνει παραγγελία!

® περιμένοντας το σήμα αναχώρησης.

® σταθμός κατάφωτος.

® νύχτα γιορτής.

® περισσότερο ενδιαφέρον για λάμπες παρά για τρένα: ελληνική πρωτιά.

® πόρτα με κάγκελα.

® από το δρόμο.

® δεν ξέρω αν πρέπει να χαρώ ή να λυπηθώ με τα τόσα κάγκελα…

® κρύα ησυχία.

® χειμωνιάτικο φως.

® φωτισμένο βαγόνι.

® πολλά φώτα, ελάχιστες απαιτήσεις.

® από την Ιταλία ως το Μαρκόπουλο.

® παίζοντας με την υποέκθεση.

Λέω να εκμεταλλευτώ τη νύχτα και να κάνω μια τελευταία στάση στο Κορωπί. Η περιοχή δεν είναι τόσο τρομακτική όσο φαίνεται…

® σεντόνι.

® κολυμπώντας.

® είσοδος σταθμού.

® σκιές και χρώματα.

® πτώμα ακίνδυνο.

® φωτεινή διχρωμία.

Επιστρέφουμε στην Αθήνα με άφθονο βραδινό υλικό, όμως δεν έμελλε να επισκεφτώ ξανά τα Μεσόγεια παρά μόνο στις 10 Δεκεμβρίου 2003, με την ευκαιρία της προσθήκης νέου drone, προς αντικατάσταση του προηγούμενου που βρήκε ένδοξο θάνατο εν πτήσει. Σε αντίθεση με τότε που τα drones κόστιζαν ένα μηνιάτικο, πλέον με αρκετά μικρότερο τίμημα μπορεί να αποκτήσει κανείς ένα αξιοπρεπέστατο μοντέλο. Το μόνο μου «παράπονο» από το νέο drone σε σχέση με το παλιό είναι ότι η DJI αποφάσισε, άγνωστο γιατί, να καταργήσει εντελώς την άκρως αποτελεσματική λειτουργία point of interest (που παλιότερα ήταν τελείως χειροκίνητη) χάριν μιας τάχα αυτοματοποιημένης λειτουργίας, η οποία απλά δεν κάνει τη δουλειά της. Πόση βλακεία χρειάζεται για να αντικαταστήσεις κάτι που δουλεύει με κάτι που δεν δουλεύει;

Η γέφυρα του Θορικού είναι προορισμός αγαπημένος κι ως τέτοιος αποτελεί παραδοσιακά το σημείο πρώτης λήψης κάθε νέου μοντέλου του εξοπλισμού μου.

® γέφυρα πάνω από θάλασσα.

® αισθάνομαι ότι η οξύτητα των λήψεων του νέου drone είναι κάπως καλύτερη από εκείνη του παλιού (που ήταν μοντέλο του 2015).

® γαλάζιο και σκουριά.

® στάση ετοιμόρροπη.

Συνεχίζουμε με το σταθμό του Δασκαλειού, όπου επιχειρώ να δοκιμάσω την εμβέλεια του χειριστηρίου.

® σταθμός και χειμώνας.

® κλειδουχείο και υπολείμματα σιδηροτροχιών.

® κλειδουχείο, υπολείμματα γέφυρας, υπολείμματα σιδηροτροχιών και σταθμός.

Στο Μαρκόπουλο με περιμένει μια έκπληξη: οι χώροι του σταθμού είναι ανοιχτοί για χριστουγεννιάτικες εκδηλώσεις. Προσπαθώ να καταλάβω γιατί δεν είχα τραβήξει εσωτερικές φωτογραφίες του σταθμού ως café το 2004, αλλά αδυνατώ…

® πάρκινγκ αντί για τρένα: ίσως θα πρέπει να το κατοχυρώσουμε ως σήμα κατατεθέν μας…

® πολύς κόσμος.

® από το δρόμο.

® κατακορύφως.

Τον επόμενο Μάιο, παρέα με έναν καλό φίλο κάναμε μια απόπειρα καταγραφής εντοπισμένων σημείων εντός της Αθήνας. Η Νέα Φιλαδέλφεια θα ήταν ο πρώτος προορισμός μας.

® εδώ τελειώνουν όλα.

® αναξιοπρεπής θάνατος.

® δεξιά καμπύλη.

® άρωμα σκουριάς.

® γραμμές πλακόστρωτες.

® συναρμογή.

® επανεμφάνιση σιδηροτροχιών.

® χαμηλή λήψη.

® σιδηρόδρομος: οικολογικό μέσο μεταφοράς.

® απογείωση.

® εδώ οι ράγες του θανάτου δεν διχοτομούν τις γειτονιές μας.

® ευθεία.

Στη Νέα Ιωνία, τα ίχνη των σιδηροτροχιών περιορίζονται σε λίγες εκατοντάδες μέτρα με επίκεντρο ένα μικρό ζεύγμα.

® σιδηροτροχιές ασύμμετρες.

® δεν είναι καμπύλη.

® μονοπάτι.

® σάπιος στρωτήρας.

® κάλυψη κι απόκρυψη.

® σε αυτό το παγκάκι δεν κάθονται επιβάτες.

® χάριν προστασίας.

® μεταφορά εμπορευμάτων.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

® ημιευθεία.

® κουκουνάρια.

® απαρατήρητη και παρατημένη.

® ίχνη.

® ζεύγμα από (όχι ιδιαιτέρως) ψηλά.

Λίγο ανατολικότερα, το Χαλάνδρι αποκαλύπτει το σιδηροδρομικό του παρελθόν μέσα από μερικά μέτρα ορατών σιδηροτροχιών μεταξύ των οδών Παλαιολόγου και Παπανικολή και ένα κτήριο (οι αεροφωτογραφίες δεν επιτρέπουν ακριβή χρονολόγηση της ανέγερσης του οποίου) εντός της περιοχής του συγκροτήματος του σταθμού, που σχεδιάστηκε με σκοπό να ξεγελάει!

® ναι, δεν είναι σταθμός.

® δεν είναι καμπύλη.

® το κυκλοφοριακό χάος δεν ενοχλεί, η ηχορρύπανση δεν ενοχλεί, η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν ενοχλεί, αλλά οι ράγες του θανάτου θα ενοχλούσαν.

® επιμονή.

® ίχνος.

® υποψία πτήσης.

Δυστυχώς, το υλικό από τις περιοχές της Αθήνας είναι αναπόφευκτα λίγο, ώστε το αντίστοιχο βίντεο (#116) να είναι σύντομο…

Η βόλτα συνεχίζεται με σκοπό την εναέρια καταγραφή του τμήματος Παιανία – Γέρακας, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι οι απαιτήσεις είναι πολύ περιορισμένες. Στο Γέρακα, εκείνο το ίχνος σιδηροτροχιάς απέναντι από το αστυνομικό τμήμα επιμένει ακόμα, ο δε (γυμνός από το 2004) σταθμός παραμένει όρθιος.

® μόλις και μετά βίας.

® λίγα εκατοστά.

® σταθμός από ψηλά.

Μετά από μια στάση για εναέρια καταγραφή των 2.5 km μεταξύ Κάντζας και Γέρακα, ακολουθεί μια φωτογραφική στάση στην Κάντζα. Εδώ οι εκπλήξεις, αν υπάρχουν, θα είναι μόνο δυσάρεστες, άρα καλό θα είναι να μην υπάρχουν.

® κενοτάφιο.

® όλο και χειρότερα.

® ελαστικότητα.

® συννεφιά άνοιξης.

® μάλλον πρώτα θα πέσει ο τοίχος και μετά η σκεπή.

® από ψηλά.

® από το νότο.

® προσπαθώ να δω μέσα, αλλά δυσκολεύομαι.

® περίπου 1.2 km πριν το σταθμό έχουν απομείνει μόνο τα βάθρα του μικρού μεταλλικού ζεύγματος.

® πατρίκιοι και πληβείος.

® από όλον το πακτωλό χρημάτων δεν περίσσεψε ούτε μια δεκάρα για κατασκευή πάρκινγκ.

® από εδώ κάποτε περνούσε τρένο…

Δεν δυσκολευόμαστε να βρούμε κάποιο παραγωγικό ύψωμα, είναι όμως εξαιρετικά δύσκολο να βρούμε διατηρούμενες σιδηροτροχιές. Ευτυχώς που το 2009 πρόλαβα και κατέγραψα ό,τι είχε απομείνει…

® κενό γράμμα.

Ο σταθμός της Παιανίας διανύει δεύτερη καριέρα ως παιδότοπος.

® Χ.Σ. 39+630 Λαυρίου – Αγίων Αναργύρων.

® εντός παιδιάς.

® χρώματα συννεφιάς.

® ο σταθμός είναι βαμμένος.

® στον κάδο πετάχτηκε κι ο σιδηρόδρομος.

Λίγο βορειότερα, η γραμμή διακρίνεται με σαφήνεια.

® από το παρελθόν.

® έξοδος σταθμού.

® Μεσόγεια 67 χωρίς σιδηρόδρομο.

® λοξός στρωτήρας.

® κάπου εδώ πρέπει να είναι η σιδηροτροχιά με σφραγίδα 4.1883.

® ελλείπων στρωτήρας.

® ελλείπουσα υποδομή.

® κάποια στιγμή θα πρέπει να ψηφιοποιήσω εκ νέου τις παλιές φωτογραφίες…

Μετά από αυτή την καταγραφή, μπορώ να προχωρήσω στο μοντάζ ενός ακόμα βίντεο (#117).

Στις 15 Ιουνίου 2024 συμπληρώνονταν 30 χρόνια από το θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι. Στον τάφο υπάρχουν λίγα λουλούδια, τώρα θα προστεθεί ένα ακόμα.

® το πανηγύρι ετούτο θα τελειώσει∙ όμως, μαγεμένος θα’ ναι ο κόσμος, η καρδιά κι ο νους. Μ’ ένα τραγούδι πάντα ανοίγει ο δρόμος για τους ουρανούς!

® … και στο Μ.Χ. το ευ ευ ζειν!

Ευκαιρίας δοθείσης, ας αναζητήσουμε τα ίχνη της γραμμής.

® γέφυρα.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

® γραμμή από Λαύριο.

® προσφιλής λήψη.

® πραγματικά εντυπωσιάζομαι που η γέφυρα αυτή δεν έχει δώσει τη θέση της σε αγροτικό δρόμο.

® ωπλισμένος στρωτήρας.

® εδώ η γραμμή διατηρείται.

® δεξιά καμπύλη.

® σε άριστη κατάσταση.

® δεν μπορώ να φανταστώ πιο αποτελεσματική προστασία της γραμμής.

® ισόπεδη διάβαση.

® γραμμή χαμένη.

® κι άλλη ισόπεδη διάβαση.

® σιδηρόδρομος: οικολογικό μέσο μεταφοράς.

® ορατός αμφιδέτης.

® λυγισμός.

® σιδηρόδρομος για την ανακύκλωση.

® χωρίς προορισμό.

Η γραμμή αποτελεί τον περιφερειακό δρόμο του Κορωπίου.

® ορατά ίχνη.

® κι είναι όλοι ευχαριστημένοι!

® ευτυχώς πρόλαβα πόρτες και παράθυρα, δυστυχώς δεν πρόλαβα τον υδατόπυργο.

Επόμενη στάση: Μαρκόπουλο.

® δεν περιμένει κανείς.

® ατμάμαξα χωρίς ατμό.

® από το δρόμο.

Η τελευταία στάση της ημέρας πρόκειται να πραγματοποιηθεί στα Καλύβια Θορικού.

® δύο βαγονάκια.

® Χ.Σ. 22+760.

® πολύ υλικό.

® ατυχής αντιτροχιά.

® γραμμή από Λαύριο.

Παρέμεινα εκτός λαυρεωτικής δράσης για αρκετούς μήνες. Το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, 20 Απριλίου 2025, μας βρήκε καθ’ οδόν προς τα Μεσόγεια, με πρώτη στάση την 1^η γέφυρα του Κουβαρά.

® γέφυρα από δυτικά.

® δεν επιχείρησα να περάσω απέναντι.

® παπαρούνες.

® γραμμή αποκλεισμένη.

® άνοιξη.

Λίγα μόλις χιλιόμετρα μας χωρίζουν από την Κερατέα.

® ίχνος σιδηροτροχιάς.

® πρόκειται για ξεκάθαρη διχοτόμηση, οι άνθρωποι σώθηκαν κυριολεκτικά από θαύμα.

® τοπίο Απριλίου.

® αμφιδέτης.

® ταμπονιέρα.

® συλημένος τάφος.

® πολλή νεκραΐλα.

® δεξιά καμπύλη.

® μονοπάτι.

® πίσω από το σταθμό.

® αμφιδέτης από το πουθενά.

® εσωτερικό κατάντημα.

® γραμμή από Λαύριο.

Το ανοιξιάτικο απόγευμα μας καλεί στο Δασκαλειό.

® σταθμός ανθοστολισμένος.

® πηγάδι.

® εκ των έσω.

® ατενίζοντας προς νοτιοδυτικά.

Ο δρόμος είναι άδειος και δεν αργούμε να στρίψουμε αριστερά προς τη μαρίνα του Θορικού.

® δεξιά καμπύλη.

® ερείπιο εν όψει.

® ευχάριστη επίσκεψη.

® ισορροπώντας στις ράγες.

® σταθμός υποβασταζόμενος.

® σταθμός μετακομίσας.

® νομίζω ότι δεν υπάρχει σε κάποιο άλλο σημείο της γραμμής τέτοια πυκνότητα πέτρας, ξύλου και σίδερου!

® το ζειν και το ευ ζειν.

® υπό διωγμόν.

® χαμογελάστε!

® πρρρρ…

® κάποια μέρα θα μετρήσω πόσες φορές έχω τραβήξει αυτή τη λήψη!

® είναι εμφανές ότι η ψιψίνα με συμπάθησε.

® πρόκειται για άτιμο τετράποδο!

® σαν ψέμα.

® τέλος βόλτας.

Έπρεπε να επιστρέψουμε στην Αθήνα, μάλλον είχαμε αργήσει αρκετά… Αν είχαμε λίγο χρόνο, θα πηγαίναμε ως το Λαύριο και σίγουρα θα παρατηρούσαμε κάτι ιδιαιτέρως ενδιαφέρον. Ευτυχώς, υπήρξε η δέουσα ενημέρωση και έτσι 10 μόνο μέρες μετά, στις 30 Απριλίου 2005 ξεκίνησα με προορισμό το Λαύριο, όχι όμως χωρίς ενδιάμεσες στάσεις· η Κάντζα θα ήταν η πρώτη.

® καμία έκπληξη.

® λεπτομέρειες.

® όλο και χειρότερα…

® τι θα βρω την επόμενη φορά;

® εναερίως.

® λίγο πριν την κατάρρευση.

® από βορρά.

Διασχίζω τη Λεονταρίου και σύντομα φτάνω στη Λαυρίου. Είναι μεσημέρι, αλλά η κίνηση δεν είναι έντονη. Γρήγορα αφήνω την Παιανία πίσω μου και λίγο αργότερα η πλατιά νησίδα της οδού Αττικής στο Κορωπί ξανοίγεται μπροστά μου. Αφού επιχείρησα ανεπιτυχώς (λόγω πυκνής βλάστησης) να βρω τη γραμμή μεταξύ πόλης και Κέντρου Υγείας, περιορίστηκα στα γνωστά.

® μια σιδηροτροχιά.

® διακίνηση εμπορευμάτων.

® απογευματινή άνοιξη.

® καλή γραμμή είναι η ψόφια γραμμή.

® μια θάλασσα από παπαρούνες.

® 68 χρόνια χωρίς τρένο.

® υπό σκιή.

® σταθμός εσώκλειστος.

® σταθμός ακίνδυνος.

Μέσω της οδού Αττικής και του παραδρόμου της Αττικής Οδού, μετά από μερικά λεπτά περιμένω στην αριστερή λωρίδα για να προσεγγίσω το Μαρκόπουλο. Είχα αρκετό καιρό να ψάξω την έξοδο της πόλης…

® ίχνη εντός ασφάλτου.

® ίχνη ενταφιασμένα.

® αριστερή καμπύλη.

® ίχνη χορταριασμένα.

® ίχνη παράλληλα.

Στο σταθμό δεν παρατηρώ κάποια αλλαγή, ούτε προς το καλύτερο ούτε προς το χειρότερο.

® περιμένοντας το επόμενο τρένο.

® δεν με φοβίζουν τα βαριά σύννεφα, αλλά οι ισχυροί άνεμοι. Μάλλον δεν θα μπορέσω να κάνω πτήση στο Λαύριο…

® βόρεια επιγραφή.

® 22,000 φωτογραφίες!

® αναρωτιέμαι πόσο θα μείνει σε αυτή την κατάσταση η σημαία.

Προσπερνώ τα Καλύβια και την Κερατέα, προσπερνώ και το σταθμό του Δασκαλειού και κατευθύνομαι προς το κλειδουχείο.

® ο ήλιος οδεύει προς τη δύση του.

® από το πρανές.

® λήψη από χαμηλά.

® Bochum εν παραλλήλω.

® η εταιρεία των Σιδηροδρόμων Αττικής αναλαμβάνει την υποχρέωσιν να συντηρή προσηκόντως.

® πίσω από την ελιά.

® ο πολιτισμός μας.

® άκρο στρωτήρα.

® βορειοδυτική γωνία.

® ανηφορίζοντας προς Κερατέα.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

® εδώ η μία σιδηροτροχιά διακόπτεται.

® πρόβολος.

® η μικρή αυτή γέφυρα είναι καλά κρυμμένη και …

® … μάλλον γι’ αυτό επιβιώνει ακόμα.

Ακολουθεί μια σύντομη στάση στη γέφυρα της Σπηλιαζέζας.

® γραμμή από Λαύριο.

® γέφυρα από χαμηλά.

Το Λαύριο είναι η τελευταία στάση της ημέρας. Η ενημέρωση που είχα αφορούσε σε αποκάλυψη λίγων μέτρων της γραμμής στην έξοδο της πόλης. Δυστυχώς, ο αέρας δεν ήταν με το μέρος μου, καθιστώντας απαγορευτική την απογείωση και την εναέρια καταγραφή αυτού του σπάνιου ευρήματος.

® αφετηρία.

® περιφραγμένη αποβάθρα.

® από το δρόμο.

® όχι γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

® παραδόξως, η γραμμή εγκιβωτίστηκε αντί να αποξηλωθεί.

® ανισόπεδες διαβάσεις.

® κρίμα που δεν ήρθα μερικές μέρες νωρίτερα…

® κεφαλές σιδηροτροχιών.

® εδώ η γραμμή σταματά.

® guest star.

® από το βορρά.

® πότε θα ξαναδώ σιδηροτροχιές εδώ;

Λίγο βορειότερα, οι εικόνες είναι γνωστές από το παρελθόν.

® η ασφάλεια του τάφου.

® γραμμή προς Αγίους Αναργύρους.

® όταν κανείς δεν διεκδικεί τρένο, γιατί κάποια κυβέρνηση να επενδύσει στο τρένο;

® γραμμή αιωρουμένη.

® στρωτήρας και αμφιδέτης.

® παράλληλη αιώρηση.

® ώρα να φεύγω…

® υπάρχει ελπίδα;

Οδηγώ προς την Αθήνα με τη σκέψη ότι υπάρχουν περίπου 250 λαυρεωτικές φωτογραφίες των τελευταίων τεσσάρων σχεδόν ετών που δεν έχουν αναρτηθεί ακόμα· πολύ κακό ρεκόρ, ας μην επιχειρήσω να το σπάσω! Με την ανάρτηση αυτή, η επίδοση της Εκδρομής στο Λαύριο αναρριχάται σε 2,610 λήψεις, αποτελώντας ποσοστό 11.8% επί της συνολικής φωτογραφικής διαθεσιμότητας του site.

Βιβλιογραφικές αναφορές:

Ø Λευτέρης Παπαγιαννάκης, ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΟΙ, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας, 1990.

Ø Βασ. Γκολφινόπουλος, ΠΕΡΙ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΩΝ, 1994

Μετάβαση προς τη στήλη «Σιδηροδρομικές Διαδρομές»

Επιστροφή στην Αρχική Σελίδα